Dấu chân người lính: Hành quân trở về một thời khói lửa

0
Dấu chân người lính được xuất bản năm 1972 và trở thành cuốn tiểu thuyết tiêu biểu vượt trội cho văn chương của Nguyễn Minh Châu trước Cách mạng tháng Tám. Lần theo bước chân của những người lính, nhà văn đưa fan hâm mộ quay trở lại những năm tháng kháng chiến chống Mỹ đầy oanh liệt của dân tộc bản địa .

Đôi nét về Nguyễn Minh Châu và tiểu thuyết Dấu chân người lính

Nguyễn Minh Châu là một cây bút xứ Nghệ, ông sinh năm 1930 và mất khi mới 59 tuổi. Tên khai sinh của nhà văn là Nguyễn Thí nhưng sau này khi ông đi học, cha mẹ đổi lại thành Minh Châu .

Sau năm 1975, cùng với sự biến đổi lớn lao của lịch sử dân tộc, văn chương cũng chứng kiến một thời kỳ chuyển mình mạnh mẽ. Nguyễn Minh Châu được biết đến như một người tiên phong trong công cuộc đổi mới vĩ đại ấy. 

Chân dung nhà văn Nguyễn Minh Châu
Sau khi Cách mạng tháng Tám thành công xuất sắc, Nguyễn Minh Châu hướng ngòi bút đến số phận từng con người để hiểu rằng, trong đời sống thường nhật của nhân dân vẫn sống sót một cuộc cuộc chiến tranh không tiếng súng. Những tác phẩm tiêu biểu vượt trội của ông trong tiến trình này phải kể đến Bến quê, Chiếc thuyền ngoài xa, Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành .
Nhà văn tận dụng ngòi bút để tò mò vẻ đẹp ẩn sau lam lũ của người lao động và tìm hướng đi giải phóng họ khỏi những cuộc giao tranh vô hình dung trong thời đại mới. Tô Hoài đã từng nhận xét về văn chương của Nguyễn Minh Châu :

“Đọc Nguyễn Minh Châu, người ta thấy cuộc đời và trang sách liền nhau. Chặng đường đời hôm nay cũng như từng đoạn sáng tạo trên trang giấy của tài năng. Những cái tưởng như bình thường lặt vặt trong cuộc sống hằng ngày dưới con mắt và ngòi bút của Nguyễn Minh Châu đều trở thành những gợi ý đáng suy nghĩ và có tầm triết lý.”

Trước khi quốc gia giành được độc lập, Nguyễn Minh Châu đã từng khoác áo lính, cùng bước qua hai cuộc cuộc chiến tranh chống Pháp và Mỹ kinh khủng của dân tộc bản địa. Trong quy trình tiến độ này, những tác phẩm của ông mang tính sử thi, anh hùng và hầu hết tìm kiếm vẻ đẹp con người trong kháng chiến .
Là nhà văn đã từng lao vào trên mặt trận, tư liệu để Nguyễn Minh Châu chắp bút nên những tác phẩm về một thời bom đạn vô cùng chân thực và nhiều mẫu mã. Cửa Sông hay Những vùng trời khác nhau đều là những tiểu thuyết xuất sắc của ông trước năm 1975, ghi lại một thời kỳ chống giặc oai hùng của quốc gia .
Xuyên suốt hai mươi chín năm trong sự nghiệp cầm bút, dù ở thời kỳ trước hay sau Cách mạng tháng Tám, tác phẩm của Nguyễn Minh Châu luôn được fan hâm mộ đảm nhiệm nồng nhiệt, đồng thời ông cũng khẳng định chắc chắn được sắc tố cá thể, với lối văn tích hợp hài hòa giữa triết lý cuộc sống và trữ tình lãng mạn .
Dấu chân người lính là tiểu thuyết được Nguyễn Minh Châu thai nghén từ năm 1969 và hoàn thành xong vào năm 1972, đây là hiệu quả của một chuyến đi tham gia buổi tổng kết chiến dịch của nhà văn .
Cuốn sách tái hiện đại chiến vô cùng ác liệt ở thung lũng Khe Sanh, đi cùng với nó là câu truyện của những người lính như Kinh, Lượng, Khuê, Lữ. Họ đến từ những vùng miền khác nhau đem theo nỗi niềm riêng không liên quan gì đến nhau nhưng cùng mang một tình yêu tổ quốc và nỗi căm thù giặc .
Dấu chân người lính được chia ra thành ba phần Hành Quân, Chiến dịch vây hãm và Đất giải phóng. Cùng đi theo bước chân của những người lính, Nguyễn Minh Châu làm sống dậy quá trình gay cấn của cuộc cuộc chiến tranh, cùng họ trải qua từng cung bậc xúc cảm từ lúc mở màn đến khi kết thúc chiến dịch .

Dấu chân người lính và vẻ đẹp của những người cầm súng

Ở mỗi cuộc kháng chiến, người lính lại mang trong mình vẻ đẹp khác nhau. Những năm tháng chống Pháp, ta thuận tiện phát hiện hình ảnh anh vệ quốc quân, xuất thân từ đồng ruộng với nét thôn quê, ngay thật trong tác phẩm của Nguyễn Huy Tưởng hay Nguyễn Tuân .
Đến cuộc kháng chiến chống Mỹ, những chiến sỹ trong Dấu chân người lính của Nguyễn Minh Châu vẫn liên tục thừa kế những vẻ đẹp của thế hệ đi trước nhưng họ lại mang đến nét tính cách riêng với dấu ấn cá thể rõ nét hơn .

Những vẻ đẹp được thừa kế qua nhiều thế hệ

Giống như bậc cha anh, người lính trong tác phẩm cũng mang trong mình một tình yêu nước và căm thù giặc thâm thúy. Chứng kiến cảnh quê nhà bị xâm lược, những đứa trẻ sẵn sàng chuẩn bị từ bỏ con đường học tập để lên đường chiến đấu .

“Mình đã lôi ra đốt cùng với sách vở ở trường cả những tập nhật ký trong những năm đi học. Phải từ giã hết, tất cả mọi thứ sách vở và bản thân những thằng học trò như mình cũng cần phải được ném vào lửa. Đấy, thằng thiếu niên mười sáu tuổi của mình đã nghĩ như vậy, không trù trừ và do dự gì hết!”

– Dấu chân người lính

Lữ khi ấy chỉ là một cậu bé mười sáu tuổi, anh đã cùng hai người bạn thân đốt hết sách vở để hoàn toàn có thể vứt bỏ những lưu luyến quê nhà mà cầm súng đánh giặc. Những tâm lý của đứa trẻ ấy tuy ngây thơ dại khờ nhưng ẩn sâu trong đó là ngọn lửa hừng hực của lòng yêu nước và quả thực sau này, Lữ đã trở thành một người chiến sỹ giỏi .
Vẻ đẹp của người lính trong trang văn của Nguyễn Minh Châu không chỉ toát lên ở những lớp người trẻ tuổi mà còn ở thế hệ xuất thân từ cuộc kháng chiến chống Pháp, giàu kinh nghiệm tay nghề .
Cuộc đời chính ủy Kinh gắn liền với khói lửa cuộc chiến tranh, ông xông pha qua hai cuộc chiến trường kỳ của dân tộc bản địa. Người chiến sỹ này phải gác lại việc mái ấm gia đình để chuyên tâm phục vụ quốc gia, bao nhiêu gánh nặng mái ấm gia đình ông đành phó thác lên đôi vai người vợ .
Hình ảnh bìa cuốn sách Dấu chân người lính
Chính ủy Kinh là một người khôn ngoan và tinh tường trong những chiến dịch khó khăn vất vả và điều ấy đã truyền động lực cho rất nhiều người lính trẻ tài năng sau này. Không chỉ thế, vẻ đẹp của ông còn ở tấm lòng cũng như sự chăm sóc đồng đội hết mực như ruột thịt trong mái ấm gia đình .
Trong Dấu chân người lính, những người lính còn mang vẻ đẹp của niềm tin sáng sủa cũng như lòng quả cảm trong chiến đấu. Người chiến sỹ đã hành quân qua rất nhiều cánh rừng, giáp mặt với vô vàn quân địch và cũng nhiều lần đấu tranh với thần chết nhưng họ đều không lo âu, chân vẫn bước đều để vượt qua mọi khó khăn vất vả, thử thách .

Vẻ đẹp mang đầy chất thơ của những người lính

Tuy nhiên, khác với thời kỳ trước, người chiến sỹ trong cuộc kháng chiến chống Mỹ còn mang một vẻ đẹp rất riêng, đó là tâm hồn thơ mộng và đầy chất thơ. Rất nhiều người lính xuất thân là tri thức tiểu tư sản, họ gác bút nghiên lên đường chiến đấu nhưng vẫn mang trong mình tình yêu văn chương thâm thúy .
Lữ níu lại đam mê viết lách qua những dòng nhật ký về điều anh đã trải qua trên chặng đường hành quân và chiến đấu. Những dòng chữ bộc lộ rõ một tâm hồn nhạy cảm cùng vô vàn suy tư của một người lính .
Bên cạnh Lữ còn có Thái Văn, anh là một người lính nhưng cũng là một nhà thơ. Anh đã trải qua nhiều đại chiến và gặp mặt nhiều người, mỗi lần như vậy đều mang đến cho Thái Văn thưởng thức quý giá để anh chắp bút thành những tác phẩm để đời .

“ Mỗi thế hệ bước vào cuộc chiến đấu với một dáng cầm súng khác nhau. Thái Văn nghĩ như vậy. Có cái gì khác nhau trong vẻ đẹp của lớp người cầm súng trước đây và lớp người ngày hôm nay ? Ngày xưa, những người lính nông dân cầm khẩu súng để chiến đấu cho Tổ quốc đồng thời cho mảnh vườn và mái nhà của mình. Hôm nay, những người chiến sỹ mà Thái Văn đã đi theo họ suốt dải rừng Trường Sơn, họ từ giã mái ấm gia đình, trường học và từ giã một đời sống tương lai đẹp tươi rất là bảo vệ đã khởi đầu kiến thiết xây dựng cho họ, vậy thì trong cuộc trường chinh thời điểm ngày hôm nay họ đang chiến đấu cho cái gì ? Họ từ bỏ cái trái niềm hạnh phúc đã ửng hồng trong vườn nhà mình để cầm súng đi chiến đấu cho mục tiêu gì ? ”
– Dấu chân người lính

Chân dung người chiến sỹ trong Dấu chân người lính là kết tinh của rất nhiều vẻ đẹp, họ dũng mãnh, kiên cường trong chiến đấu xong cũng rất thơ mộng, trữ tình trong đời sống tâm hồn. Những người lính ấy là hình tượng cho một thế hệ đáng tự hào của dân tộc bản địa Nước Ta .

Chiến tranh cùng vô vàn những mất mát và khó khăn

Chiến tranh đi qua luôn để lại vô vàn những mất mát không hề chữa lành và Dấu chân người lính như một thước phim ghi lại toàn bộ sự quyết tử ấy của nhân dân dành cho quốc gia .
Rất nhiều người đã ngã xuống trong đại chiến phi nghĩa này, từ người già, trẻ nhỏ đến những người trẻ tuổi trai tráng, tổng thể được thuật lại đầy đau đớn trong từng trang văn của Nguyễn Minh Châu .
Khuê là một chiến sỹ cần vụ mưu trí, khôn khéo, anh đã phải tận mắt chứng kiến ngôi làng của mình bị tàn phá sau một đêm cùng sự ra đi của mẹ và người em nhỏ dưới bom đạn của lính Mỹ. Thế nhưng quốc gia vẫn chưa độc lập, anh phải nén chặt đau thương trong lòng để liên tục cầm súng chiến đấu vì Tổ Quốc .
Nết là chị gái của Khuê, hiện công tác làm việc như một chiến sỹ quân y. Mặc du cô cũng chịu chung nỗi đau mất người thân trong gia đình với anh lính trẻ thế nhưng trái với những tâm lý của Khuê rằng Nết sẽ mếu máo, kể lể về sự ra đi của mẹ và em thì Nết mỗi ngày lại thêm phần can đảm và mạnh mẽ .
Cô gác lại tất thảy nỗi buồn mà nghiến răng liên tục chiến đấu và Nết nhất định không khóc khi trách nhiệm cần thực thi vẫn còn đang bộn bề. Trong đại chiến ngày ấy, có vô vàn mái ấm gia đình phải chịu chung sự mất mát như Nết và Khuê tuy nhiên họ vượt lên nỗi đau cá thể để hướng đến tiềm năng cao quý hơn là giải phóng miền Nam, thống nhất quốc gia .

“ Làm sao sinh ra người con gái giàu nước mắt vậy, nhưng Nết không rỏ một giọt nước mắt nào cho mẹ và em ở nhà đã chết vì bom Mỹ. Hãy nghiến răng lại mà thao tác đừng quản ngày đêm. Hãy nghiến răng lại mà chiến đấu và thao tác để trả thù cho những người thân trong gia đình đã mất ! ”
– Dấu chân người lính

Bên cạnh sự ra đi của gia đình, người lính phải tiễn đưa rất nhiều đồng đội trong những cuộc tiến công. Họ chứng kiến đồng chí của mình hy sinh trước mũi súng kẻ thù, thậm chí phải bước qua xác người đã nằm xuống để tiếp tục chiến đấu.

Để bảo vệ Lữ, người đang giữa chiếc đài liên lạc thì Đam, một anh chiến sỹ vùng biển đã chẳng ngại việc phải quyết tử. Lữ nhớ mãi hình ảnh ở đầu cuối của người đồng đội với máu chảy ròng trên mặt cùng đôi tay giữ chặt quân địch, quyết không để chúng bắt được anh .
Dấu chân người lính là những trang văn đầy cảm xúc
Chiến tranh khiến hàng triệu mái nhà phải chia tách, có người đi lính đến mấy năm không quay trở lại nhà, thế nhưng nỗi nhớ ấy đành phải cất lại vì một lý tưởng cao quý hơn, đó là giành độc lập cho dân tộc bản địa .
Trong những nỗi đau tột cùng mà cuộc chiến tranh đem lại, có lẽ rằng không sự tủi nhục nào lớn lao bằng việc có người con đi theo lính Mỹ. Ông Phan, một cụ già miền núi mang một tình yêu nước nồng nàn đã phải trải qua điều ấy .
Ông Phan một lòng theo cách mạng nhưng thằng Kiếm con ông lại bị những xa hoa của quân địch làm mờ mắt, nên hắn đã trở thành tên lính ngụy. Đối với ông, đây là điều nhục nhã và đau đớn nhất trong cuộc sống mình phải trải qua .
Dù có là kẻ phản quốc thì Kiếm vẫn là đứa con trai duy nhất của ông Phan cho nên vì thế ông trách con nhưng cũng là trách bản thân mình vì đã không hề nuôi dạy nó thành một người tốt .

“Cái lần thằng Kiếm bỏ đi lính cho Mỹ, ông già gầm lên như một con hổ bị thương: “Con trai ông già Phang mà bỏ chạy theo giặc? Chúng nó cướp mất đứa con của ông từ bao giờ?”. Ông lão đau đớn đến muốn phát điên lên. Tội nghiệp, giá có thể chết đi hay trở thành điên dại được? Nhưng ông lão vẫn phải sống tỉnh táo để theo dõi tất cả những công việc của đứa con. Ông lão nuôi trong lòng cái ý định giết nó, giết hòn máu độc nhất của mình như một sự trả thù chính mình. Cái ý định ấy thật dứt khoát sau khi ông lão đã suy nghĩ kỹ.”

– Dấu chân người lính

Là một người có lòng yêu nước và căm thù giặc thâm thúy, ông Phan đã bỏ lỡ tình phụ tử và muốn tự tay giết Kiếm. Sự vô vọng hằn sâu trong từng ánh mắt cũng như tâm lý của người cha có con đi theo giặc, quyết định hành động của ông cụ không chỉ là sự trừng phạt cho thằng Kiếm mà còn là của chính cuộc sống mình .
Cuộc chiến gay cấn quyết liệt ấy đã gây ra muôn vàn nỗi đau cho nhân dân nói chung và người lính nói riêng, đó hoàn toàn có thể là làng mạc bị tàn phá hay những kiếp người đã ngã xuống. Bên cạnh đó, cũng có những vết thương không do bom đạn nhưng lại khiến con người cả đời sống trong tủi nhục, như ông cụ Phan trong tác phẩm phải trải qua .

Những tình cảm nở hoa giữa cuộc chiến tranh quyết liệt

Trong cuộc cuộc chiến tranh gay cấn, ác liệt, người lính phải đương đầu với vô vàn khó khăn vất vả, thậm chí còn là sự quyết tử, thế nhưng giữa nơi ồ ạt tiếng súng ấy vẫn nở rộ những tình cảm thiêng liêng, đó là tình chiến sỹ, quân dân và tình yêu đôi lứa .
Những tình cảm ấy phát sinh trong thực trạng khắc nghiệt nhất nên nó càng trở nên đẹp tươi và cao quý. Chúng trở thành đôi cánh nâng đỡ tâm hồn người lính vượt qua ngày tháng đầy thử thách .

Tình chiến sỹ và tình quân dân trong Dấu chân người lính

Dù ở thời kỳ chống Pháp hay chống Mỹ thì tình chiến sỹ và tình quân dân luôn là những tình cảm cao đẹp nhất trong tháng ngày cuộc chiến tranh khó khăn. Ta hoàn toàn có thể thuận tiện phát hiện vô số tác phẩm ca tụng về mối quan hệ vĩ đại này như trong Việt Bắc của Tố Hữu hay Rừng Xà Nu của Nguyễn Trung Thành .
Những người chiến sỹ trong Dấu chân người lính xuất thân từ mọi miền tổ quốc với rất nhiều nét tính cách độc lạ thế nhưng khi họ lên đường đi chiến đấu, tổng thể hòa làm một và gắn bó như bạn bè ruột thịt .
Họ cùng nhau san sẻ khó khăn trên chặng đường hành quân bằng nụ cười và sự đồng cảm. Những người lính không chỉ liên kết bằng lòng yêu nước mà còn bằng nhiều tâm sự thầm kín trong đời sống thường nhật .
Hình tượng cao đẹp của người lính
Trong một đại chiến, khi nguy khốn đang cận kề thì Lượng, đại đội trưởng đại đội trinh thám, đã sẵn sàng chuẩn bị liều mình mở đường để chính ủy Kinh cùng những người đồng đội khác rút lui bảo đảm an toàn. Người lính luôn hoàn toàn có thể vì nhau mà quyết tử tính mạng con người, đó là một nghĩa tình cao quý và vĩ đại .
Những chiến sỹ cùng nhau trải qua ngày tháng sinh tử bởi vậy họ rất đồng cảm nhau, thay vì lời nói họ chăm sóc đồng đội qua hành vi thầm lặng. Ngày Kinh bị thương, Khuê luôn nhắc nhở mọi người không để Kinh hoạt động giải trí nặng nhọc và chăm nom ông như người thân trong gia đình thật sự của mình .

“- Đúng ạ! Đồng chí ấy bảo, “cái ông già” thương lính như kiểu một người đàn bà là không nên!

Kinh ngửa cổ cười. Ông thương lính như kiểu một người đàn bà, hay bằng tấm lòng một người mẹ.”

– Dấu chân người lính

Trong chiến đấu, những con người lạ lẫm trên dải đất hình chữ S hóa thành đồng đội và khi ngồi quanh nhà bếp lửa, họ lại trở thành người bạn tâm giao. Mối quan hệ ấy được tạo nên từ một niềm yêu nước và được thử thách qua gian nan vì thế nó vô cùng bền chặt, can đảm và mạnh mẽ .
Bên cạnh tình chiến sỹ thì tình quân dân trong tác phẩm cũng được Nguyễn Minh Châu khắc họa rõ nét. Những ngôi làng ở thung lũng Khe Sanh bị tàn phá nặng nề, khiến người dân lâm vào cảnh nghèo nàn, không nơi trú ẩn .
Trước khó khăn vất vả chồng chất cùng sự cám dỗ của quân địch, nhân dân vẫn một lòng tin vào Đảng, cách mạng và những người lính. Họ luôn chuẩn bị sẵn sàng trợ giúp bộ đội cũng như hừng hực khí thế chiến đấu khi giáp mặt quân địch .
Để san sẻ khó khăn vất vả, những người chiến sỹ luôn chuẩn bị sẵn sàng cho đi lương thực mà họ có, mặc dù rằng có những ngày họ phải ăn gạo rang để cầm hơi, liên tục chiến đấu .
Nhân dân và những người lính tương hỗ lẫn nhau, kết nối thành một khối đại đoàn kết toàn dân tộc bản địa, nó biến thành nguồn sức mạnh to lớn để quốc gia vùng lên vượt mặt mọi quân địch xâm lược .

Tình yêu lứa đôi thầm lặng sau khắc nghiệt của bom đạn

Những chàng trai, cô gái ra mặt trận để bảo vệ Tổ quốc vào đúng độ tuổi thanh xuân đẹp nhất. Có nhiều tình yêu nơi quê nhà hay chớm nở nơi bom đạn, họ đều phải tạm gác lại sau sống lưng vì tiềm năng cao quý của dân tộc bản địa .
Lượng đem lòng yêu Xiêm, người đàn bà vùng cao đã có chồng nhưng hắn đã bỏ đi làm tay sai cho Mỹ. Tình cảm ngang trái ấy đã không hề đến đích của niềm hạnh phúc, khi Lượng dứt khoát từ bỏ để tập trung chuyên sâu cho sự nghiệp cứu nước .
Một mối tình mãi mãi chỉ nằm trong những nhớ thương cùng dòng ký ức sẽ phai nhạt theo thời hạn của cả hai người và Xiêm sẽ sống sót trong tâm lý Lượng với hình ảnh chị ngồi bên nhà bếp lửa, đẹp như một nữ thần .
Chiến tranh không riêng gì chia cắt khao khát yêu đương lứa đôi mà nó còn mãi mãi chôn vùi người lính dưới đất cát cùng những mong mỏi về niềm hạnh phúc, không khi nào được hoàn thành xong .
Lữ là người chiến sỹ mang một tình yêu thầm lặng chưa một lần dám ngỏ lời với người con gái tên Hiền. Anh mong đợi đến một tương lai tươi đẹp và niềm hạnh phúc, ngày quốc gia giành được độc lập, Lữ sẽ nói với Hiền điều anh luôn ấp ủ .

“ Anh vẫn yêu Hiền. Anh vẫn yêu cô với toàn bộ sự hiểu biết và tùng trải của anh lúc bấy giờ trong khói lửa. Anh đã yêu cô mở màn từ một tiếng hát đảm đang. Cho đến giờ đây, tổng thể tình yêu thầm kín và niềm mong mỏi anh đặt vào cô vẫn là cái tiếng hát cô đang đem đến cho mọi người. ”
– Dấu chân người lính

Thế nhưng, khi dự tính chưa kịp hoàn thành xong thì trên ngọn đồi 495 Lữ đã quyết tử, anh phải nằm xuống cùng với lời yêu thương không khi nào được ngỏ thành lời .

Người chiến sĩ luôn xuất hiện rất gân guốc và lạnh lùng trước súng đạn nhưng ẩn sâu trong tâm hồn họ luôn có nỗi niềm, tình cảm được giấu kín. Nguyễn Minh Châu đã dùng ngòi bút của mình để khơi gợi một cách sinh động chất thơ trong những người lính. 

Dấu chân người lính ghi chép lại chân thực và đơn cử những năm tháng chiến đấu oai hùng của dân tộc bản địa với chân dung một lớp thế hệ vĩ đại đã ngã xuống .
Cuốn sách cũng một lần nữa khẳng định chắc chắn năng lực và tận tâm của nhà văn Nguyễn Minh Châu, điều này được chứng tỏ qua sự vĩnh cửu của tác phẩm trong dòng chạy khắc nghiệt của văn học Nước Ta .
Ngọc Linh

Source: https://hocchuan.com
Category: Bài Tập

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây