21 tác phẩm ôn thi vào 10 – Văn học

0

Ngày đăng: 11/01/2021, 08:24

CHUYỆN NGƯỜI CON GÁI NAM XƯƠNG – Nguyễn Dữ MB: “Đau đớn thay phận đàn bà Lời bạc mệnh lời chung” Đó khơng hai câu thơ quen thuộc “Truyện Kiều” Nguyễn Du mà thế, cịn lời tổng kết vơ xác đáng cho đời, thân phận người phụ nữ xã hội phong kiến đầy bất công, oan trái Cũng người phụ nữ chịu nhiều bất công hay chăng, mà đề tài viết họ trở nên quen thuộc văn chương trung đại Hôm nay, trở lại với đề tài tác phẩm tiếng văn xuôi trung đại Việt Nam giai đoạn kỉ XVI – XVII – “Chuyện người gái Nam Xương” tác giả Nguyễn Dữ TB: I Tìm hiểu chung: 1 Tác giả: – Nguyễn Dữ người huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương – Ông học trị giỏi Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm – Sống cảnh chế độ phong kiến mục nát, “dông bão nổ trăm miền”, xã hội “vực thẳm đời nhân loại” thấy “bóng tối đùn trận gió đen”, nên sau đỗ hương cống, Nguyễn Dữ làm quan năm lui ẩn Đó hình thức bày tỏ thái độ chán nản trước thời trí thức tâm huyết sinh không gặp thời 2 Tác phẩm: a “Truyền kì mạn lục”: – Là ghi chép tản mạn điều kì lạ lưu truyền – Viết chữ Hán, xem “Thiên cổ kì bút” ( văn hay ngàn đời ) – Gồm 20 truyện, đề tài phong phú – Nhân vật: + Nhân vật thường người phụ nữ đức hạnh, khao khát sống sống yên bình, hạnh phúc, lại bị lực tàn bạo lễ giáo phong kiến nghiệt ngã đẩy họ vào cảnh ngộ éo le, bi thương, bất hạnh oan khuất + Hoặc kiểu nhân vật khác, trí thức tâm huyết với đời bất mãn với thời cuộc, khơng chịu trói vịng danh lợi,sống ẩn dật để giữ cốt cách cao b Văn bản: – “Chuyện người gái Nam Xương” truyền thứ 16, có nguồn gốc từ truyện cổ tích Việt Nam có tên “Vợ chàng Trương” – So với truyện cổ tích “Vợ chàng Trương”, “Chuyện người gái Nam Xương” phức tạp tình tiết sâu sắc cảm hứng nhân văn 3 Tóm tắt văn bản: “Chuyện người gái Nam Xương” viết đời, số phận đầy oan khuất thiếu phụ tên Vũ Thị Thiết Đó người gái thùy mị, nết na, đức hạnh xinh đẹp Lấy chồng Trương Sinh chưa chàng phải lính, nàng nhà phụng dưỡng mẹ già nuôi nhỏ.Để dỗ con, tối tối, nàng thường bóng tường mà bảo cha nó.Khi Trương Sinh về, lúc mẹ già mất, đứa tập nói, ngây thơ kể với chàng người đến nhà chàng Sẵn có tính hay ghen, thêm hiểu lầm, Trương Sinh mắng nhiếc đuổi vợ Phẫn uất, Vũ Nương chạy bến Hoàng Giang tự Khi Trương Sinh hiểu nỗi oan vợ muộn,chàng lập đàn giải oan cho nàng II Đọc – hiểu văn bản: 1 Nhân vật Vũ Nương: a Vẻ đẹp phẩm chất: – Mở đầu tác phẩm, tác giả có lời giới thiệu bao quát Vũ Nương “Tính thuỳ mị nết na lại thêm tư dung tốt đẹp” tạo ấn tượng chân dung phụ nữ hoàn hảo – Sau ơng sâu miêu tả vẻ đẹp tâm hồn, phẩm chất nhân vật mối quan hệ khác nhau, tình khác (2)- Trong sống vợ chồng, biết Trương Sinh vốn có tính đa nghi, nên nàng ln “giữ gìn khn phép, khơng để lúc vợ chồng phải đến thất hịa” Nàng ln giữ cho tình cảm gia đình đầm ấm, yên vui.Nàng người vợ hiền thục, khôn khéo, nết na mực! – Hạnh phúc êm ấm tưởng bền lâu, không ngờ đấtnước xảy binh biến, Trương Sinh phải đầu quân trận biên ải xaxôi Buổi tiễn chồng lính, Vũ Nương rót chén rượu đầy, dặn dị chồng nhữnglời tình nghĩa, đằm thắm, thiết tha: “ Chàng chuyến này, thiếp chẳng dámmong đeo ấn hầu, mặc áo gấm trở quê cũ, xin ngày mang theo đượchai chữ bình yên, đủ rồi” Ước mong nàng thật bình dị, lời lẽ dịudàng ấy, chứng tỏ nàng coi trọng hạnh phúc gia đình mà xem thường cơngdanh phù phiếm Nàng cảm thông trước nỗi vất vả gian lao mà chồng phảichịu đựng: “Chỉ e việc quân khó liệu, giặc khơn lường.Giặc cuồng cịn lẩnlút, qn triều cịn gian lao, chẻ tre chưa có, mà mùa dưa chín q kì,khiến thiếp ơm nỗi quan hồi, mẹ già triền miên lo lắng.”.Qua lời nói dịu dàng,nàng bộc lộ nỗi khắc khoải nhớ chồng mình: “Nhìn trăng soi thành cũ, lạisửa soạn áo rét, gửi người ải xa, trông liễu rủ bãi hoang, lại thổn thức tâmtình, thương người đất thú! Dù có thư tín nghìn hàng,cũng sợ khơng có cánh hồngbay bổng” Đúng lời nói, cách nói người vợ thùy mị, dịudàng Trái tim giàu lòng yêu thương, biết chịu đựng thử thách, biếtđợi chờ để yên lòng người xa, thật đáng trân trọng biết bao! – Khi xa chồng, VũNương đợi chờ, ngóng trơng đến thổn thức “Giữ trọn lịng thủychung, son sắt”, “tơ son điểm phấn ngi lịng, ngõ liêu tường hoa chưahề bén gót” Nỗi nhớ thương dài theo năm tháng “Mỗi thấy bướm lượn đầyvườn,mây che kín núi,thì nỗi buồn góc bể chân trời khơng thể ngăn được”.Nàng vừa thương chồng, vừa nhớ chồng, vừa thương xót cho đêm ngàyphải đối mặt với nỗi đơn vị võ Tâm trạng nhớ thương đau buồn VũNương tâm trạng chung người chinh phụ thời loạn lạcxưa nay: “… Nhớ chàng đằng đẵng đường lên bằngtrời Trời thăm thẳm xa vời khôn thấu Nỗi nhớ chàng đau đáu nàoxong…” (Chinh phụ ngâm) -> Thể tâmtrạng ấy, Nguyễn Dữ vừa cảm thông với nỗi đau khổ Vũ Nương, vừa ca ngợi tấmlòng thủy chung, thương nhớ đợi chờ chồng nàng – Khi hạnh phúc giađình có nguy tan vỡ: Vũ Nương sức cứu vãn, hàn gắn Khi người chồng trútcơn ghen bóng gió lên đầu, Vũ Nương sức minh, phân trần Nàng đãviện đến thân phận lịng củamình để thuyết phục chồng “Thiếp vốn conkẻ khó nương tựa nhà giàu cáchbiệt ba năm giữ gìn tiết ” Những lời nói nhún nhường tha thiết chothấy thái độ trân trọng chồng, trântrọng gia đình nhà chồng, niềm tha thiết gìn giữ gia đình mực VũNương – Rồi năm tháng sống chốn làng mây cung nước sungsướng nàng không nguôi nỗi thương nhớ chồng Vừa gặp lại Phan lang, nghe Lang kể tình cảnh gia đình nàng ứa nước mắt xót thương Mặc dù nặnglời thề sống chết với Linh Phi nàng tìm cách trở với chồng controng giây lát để nói lời đa tạ lịng chồng Rõ ràng trái tim ngườiphụ nữ ấy, không bợn chút thù hận, có u thương lịng vị tha * Vũ Nương người dâu hiếu thảo vớimẹ chồng, người mẹ hiền đầy tình yêu thương con – Trong ba nămchồng chiến trận, nàng vừa làm vừa làm cha vừa làm mẹ để chăm sóc phụng dưỡng mẹ chồng, nuôi dạy thơ – Với mẹ chồng, nàng cô dâu hiếu thảo.Chồng xa nhà, nàng thay chồng phụng dưỡng mẹ chu đáo Khi bà ốm nàng thuốc thang lễ bái thần phật lấy lời khôn khéođể khuyên răn để bà vơi bớt nỗi nhớthương Đến bà mất, nàng hết lời thương xót, ma chay tế lễ cẩn trọnghệt với cha mẹ đẻ Cái tình cảm thấu trời đất chonên trước lúc chết người mẹ già trăng trối lời yêu thương, độngviên, trân trọng dâu “Sau này, trời xét lòng lành, ban cho phúc đức giốngdịng tươi tốt, cháu đơng đàn, xanh chẳng phụ lòng đãchẳng phụ mẹ” – Với thơ nànghết sức yêu thương, chăm chút Sau xa chồng đầy tuần, nàng sinh bé Đản, mộtmình gánh vác giang sơn nhà chồng chưa nàng chểnh mảng việccon Chi tiết nàng bóng vách bảo cha Đản xuấtphát từ lòng người mẹ : để trai bớt cảm giác thiếu vắng tìnhcảm người cha (3)b Số phận oannghiệt, bất hạnh: * Là nạn nhân củachế độ nam quyền, xã hội mà hôn nhân khơng có tình u tự – Cái thua thiệt làm nên bất hạnh Vũ Nương làthua thiệt vị Cuộc hôn nhân Vũ Nương Trương Sinh có phần khơngbình đẳng Vũ Nương “vốn kẻ khó” cịn Trương Sinh lại “nhà giàu” đến độkhi muốn Sinh xin mẹ trăm lạng vàng để cưới Vũ Nương Sự cách bứcgiàu nghèo khiến Vũ Nương sinh mặc cảm khiến Trương Sinhcó thể đối xử thô bạo, gia trưởng với nàng * Là nạn nhân củachiến tranh phi nghĩa: – Nhân vật Vũ Nương tác phẩm không nạn nhân củachế độ phụ quyền phong kiến mà nạn nhân chiến tranh phong kiến, củacuộc nội chiến huynh đệ tương tàn Nàng lấy Trương Sinh, sống hạnh phúc,cuộc sống vợ chồng kéo dài chưa chàng phải lính để lại mìnhVũ Nương với mẹ già đứa chưa đời Suốt ba năm, nàng phải gánh váctrọng trách gia đình, thay chồng phụng dưỡng mẹ già, chăm sóc thơ, phảisống nỗi nhớ chồng triền miên theo năm tháng – Chiến tranh làm xa cách, tạo điều kiện cho hiểu lầmtrở thành nguyên nhân gây bất hạnh Đó ngịi nổ cho thói hay ghen, đanghi Trương Sinh nảy nở, phát triển, dẫn đến chết oan uổng VũNương * Đỉnh điểm bikịch gia đình tan vỡ, thân phải tìm đến chết – Là người vợ thuỷ chung nàng lại bị chồng nghi oan vàđối xử bất công, tàn nhẫn – Nghe lời ngây thơ trẻ Trương sinhđã nghi oan chovợ, mắng nhiếc, đánh đuổi nàng bất chấp lời van xin khóc lóc nàng lời biện bạch hàng xóm – Vũ Nương đau đớn vơ tiết giá bị nghi kị,bơi bẩn người chồng mà yêu thương – Bế tắc, Vũ Nương phải tìm đến chết để giải nỗi oanức, thoát khỏi đời đầy đau khổ, oan nghiệt * Cái kết thúctưởng có hậu hố đậm tơ thêm tính chất bi kịch thân phậnVũ Nương – Lược thuật lại kết thúc tác phẩm – Phân tích: + Có thể coi kết thúc có hậu, thể niềm mơước tác giả kết thúc tốt lành cho người lương thiện, niềm khát khaomột sống công nới thiện đẹp chiến thắng xấu, ác + Nhưng sâu xa, kết thúc không làm giảm tínhchất bi kịch tác phẩm Vũ Nương uy nghi, rực rỡ sựhiển linh thoáng chốc, ảo ảnh ngắn ngủi xa xơi Sau giây phút đónàng phải chốn làng mây cung nước, vợ chồng âm dương đôingả Hạnh phúc lớn đời người đàn bà sum họp bên chồng bên concuối khơng đạt Sự trở thống chốc lời từ biệt củanàng thực cay đắng nhân gian đầy oan nghiệt, khổ đau nàykhơng có chốn dung thân cho người phụ nữ mà “Thiếp chẳng thể trở lạichốn nhân gian nữa” => Tuy có nhữngphẩm chất tâm hồn đáng quý Vũ Nương phải chịu số phận cay đắng,oan nghiệt Nghịch lí tự tiếng nói tố cáo xã hội phong kiến bấtcơng phi lí đương thời chà đạp lên hạnh phúc người => Xây dựng hìnhtượng Vũ Nương, mặt nhà văn ngợi ca phẩm chất tâm hồn đáng quý củangười phụ nữ, mặt khác thể thái độ cảm thơng thương xót cho số phận bấthạnh họvà lên án xã hội phong kiến đương thời bất công, phi lí chàđạp, rẻ rúng người đặc biệt người phụ nữ Có lẽ chưa cần nhiều, cầnkhai thác chân dung Vũ Nương đủ thấy chiều sâu thực nhân đạo củangòi bút Nguyễn Dữ Những lí dẫn đến bi kịch oan khuất mà Vũ Nương phải chịu? => Gợi ý: – Gây nên nỗi oan nghiệt đời Vũ Nương trước hếtlà lời nói ngây thơ trẻ sau là tính ghen tuông ngườichồng đa nghi vũ phu Lời trẻ ngây thơ vơ tội lịng ghen tng người lớn cố vin theo đểhăt hủi, ruồng rẫy cho ( Trực tiếp ) (4)đình đặc biệt với người phụ nữ không phảingẫu nhiên Hồ Xuân Hương so sánh phụ nữ với bánh trôi nước “rắn nátmặc dầu tay kẻ nặn” lẽ xã hội nam quyền đàn ơng thực làthượng đế “nặn” hình dáng đời người phụ nữ TrươngSinh tội nhân tử Vũ Nương cuối y vô can cảkhi nỗi oan khiên cuả Vũ Nương làm sáng tỏ ( Gián tiếp ) – Ngoài cịn phải tính đến nhân tố khác cấu thành bikịch Vũ Nương chiến tranh phong kiến, chiến tranh phong kiến gâynên cảnh sinh li sau góp phần tạo nên cảnh tử biệt Nếu khơng có cảnhchiến tranh loạn li khơng xảy tình chia cách để dẫn đến bikịch oan khuất trên.(Gián tiếp ) – Liên hệ với thời điểm đời tác phẩm kỉ XVIkhi chiến tranh phi nghĩa tập đoàn phong kiến Trịnh – Mạc, Lê – Trịnhkéo dài liên miên gây nên bao thảm cảnh thấy ý nghĩa thực hàm ý tốcáo tác phẩm sâu sắc 2 Các chi tiết kì ảo: a Những chi tiết kì ảo: – Phan Lang nằm mộng thả rùa – Phan Lang lạc vào động rùa Linh Phi, đãi yến vàgặp, trò chuyện với Vũ Nương; trở dương – Vũ Nương sau Trương Sinh lập đàn giải oan chonàng bến Hoàng Giang b Ý nghĩa: – Tăng sức hấp dẫn li kì trí tượng tượng phongphú – Hồn chỉnh thêm nét đẹp vốn có Vũ Nương, mộtngười dù giới khác, quan tâm đến chồng con, nhà cửa, phần mộ tổtiên, khao khát phục hồi danh dự – Tạo nên kết thúc phần có hậu, thể ước mơ ngànđời nhân dân ta công bằng: người tốt dù có phải trải qua bao oankhuất, cuối minh oan – Khẳng định niềm cảm thương tác giả bi thảmcủa người phụ nữ xã hội phong kiến 3 Ý nghĩa chi tiếtcái bóng: a Cách kể chuyện: – Cái bóng chi tiết đặc sắc, sáng tạo nghệthuật độc đáo làm cho câu chuyện hấp dẫn so với truyện cổ tích – Cái bóng đầu mối, điểm nút câu chuyện Thắt nút lànó, mà mở nút b Góp phần thểhiện tính cách nhân vật: – Bé Đản ngây thơ – Trương Sinh hồ đồ, đa nghi – Vũ Nương yêu thương chồng c Cái bóng góp phầntố cáo xã hội phong kiến xung tàn, khiến hạnh phúc người phụ nữ hết sứcmong manh III Tổng kết: 1 Nội dung: Qua câu chuyện đời chết thương tâm VũNương, “Chuyện người gái Nam Xương” thể niềm cảm thương đốivới số phận oan nghiệt người phụ nữ Việt Nam chế độ phong kiến, đồngthời khẳng định vẻ đẹp truyền thống họ 2 Nghệ thuật: (5)CHỊ EM THÚY KIỀU – Nguyễn Du I Tìm hiểu chung: 1 Vị trí đoạn trích: Đoạn trích nằm phần mở đầu tác phẩm, giới thiệu gia cảnh Kiều Khi giới thiệu người gia đình Kiều, tác giả tập trung tả tài sắc Thúy Vân Thúy Kiều 2 Kết cấu ( bố cục) đoạn trích: Kết cấu đoạn trích nhận xét kết cấu có liên quan với trình tự miêu tả nhân vật tác giả => Trả lời: * Đoạn “Chị em Thúy Kiều” có kết cấu: – Bốn câu đầu: giới thiệu khái quát hai chị em Thúy Kiều – Bốn câu tiếp: gợi tả vẻ đẹp Thúy Vân – Mười hai câu tiếp: gợi tả vẻ đẹp Thúy Kiều – Bốn câu cuối: khái quát chung sống hai chị em Thúy Kiều * Kết cấu đoạn trích cho thấy trình tự miêu tả nhân vật tác giả: + Bốn câu đầu khái quát vẻ đẹp chung ( mai cốt cách, tuyết tinh thần, mười phân vẹn mười ) vẻ đẹp riêng ( người vẻ ) người Sau đó, tác giả sâu gợi tả vẻ đẹp nhân vật + Bốn tiếp khắc họa rõ vẻ đẹp Thúy Vân, từ khn mặt, đơi mày, mái tóc, da, nụ cười, giọng nói, nhằm thể vẻ đẹp đầy đặn, phúc hậu mà quý phái người thiếu nữ * Bức chân dung Thúy Vân gợi tả trước, có tác dụng làm để bật lên vẻ đẹp chân dung Thúy Kiều mười hai câu thơ + Mười hai câu thơ tiếp khắc họa vẻ đẹp Thúy Kiều với sắc, tài, tình Kiều tuyệt giai nhân “nghiêng nước nghiêng thành” Kiều “sắc sảo” trí tuệ “mặn mà” tâm hồn Vẻ đẹp thể tập trung đôi mắt: “Làn thu thủy nét xuân sơn” Tài Kiều đạt tới mức lí tưởng, gồm cầm (đàn), kì (cờ), thi (thơ), họa (vẽ) + Bốn câu cuối khái quát sống phong lưu, nếp, đức hạnh, trẻ trung hai chị em Thúy Kiều * Một kết cấu vừa chặt chẽ, hợp lí, vừa góp phần làm bật vẻ đẹp chung vẻ đẹp riêng hai chị em Thúy Kiều II Đọc – hiểu văn bản: 1 Chân dung Thúy Vân, Thúy Kiều: a Giới thiệu khái quát nhân vật: – Trước hết, Nguyễn Du giới thiệu chung hai chị em gia đình, lời giời thiệu cổ điển, trang trọng rằng họ “tố nga”, đẹp sáng: Đầu lòng hai ả tố nga Thúy Kiều chị em Thúy Vân – Tiếp đến, tác giả miêu tả chung vẻ đẹp hai chị em nhận xét mang tính chất lí tưởng hóa, tuyệt đối hóa ( đẹp cách hồn thiện): Mai cốt cách tuyết tinh thần Mỗi người vẻ mười phân vẹn mười + Với bút pháp ước lệ tượng trưng, tác giả gợi tả vẻ đẹp duyên dáng, tao, trắng người thiếu nữ hai chị em Thúy Kiều: “Mai cốt cách, tuyết tinh thần” Vóc dáng mảnh mai, tao nhã mai; tâm hồn trắng tuyết => Đó vẻ đẹp hài hịa đến độ hồn mĩ hình thức lẫn tâm hồn, dung nhan đức hạnh + Hai chị em tuyệt đẹp, khơng tì vết “mười phân vẹn mười”, song người lại mang nét đẹp riêng khác “mỗi người vẻ” -> Bốn câu thơ đầu tranh để từ tác giả dẫn người đọc chiêm ngưỡng sắc đẹp người b Gợi tả vẻ đẹp Thúy Vân: – Câu thơ mở đầu: “Vân xem trang trọng khác vời” giới thiệu khái quát vẻ đẹp Thúy Vân: vẻ đẹp cao sang, quí phái (6)-> Vẻ đẹp Thúy Vân vẻ đẹp đầy đặn, phúc hậu; tính cách đoan trang, thùy mị: khn mặt đầy đặn, tươi sáng trăng đêm rằm;lông mày sắc nét mày ngài; miệng cười tươi thắm hoa; giọng nói trẻo từ hàm ngọc ngà lời đoan trang, thùy mị Mái tóc nàng đen mượt mây, da trắng mịn màng tuyết -> Vân đẹp mỹ lệ thiên nhiên – vẻ đẹp tạo hòa hợp, êm đềm với xung quanh Cũng hương sắc tạo hóa, báu vật nhân gian -> Dự báo đời bình lặng, sn sẻ c Gợi tả vẻ đẹp Thúy Kiều: * Sắc: – Nguyễn Du miêu tả Thúy Vân trước để làm bật Thúy Kiều theo thủ pháp nghệ thuật đòn bẩy Tả kĩ, tả đẹp để Vân trở thành tuyệt giai nhân, để khẳng định Kiều hẳn: “Kiều sắc sảo mặn mà” Từ “càng”đứng trước hai từ láy liên tiếp “sắc sảo”, “mặn mà” làm bật vẻ đẹp Kiều: sắc sảo trí tuệ, mặn mà tâm hồn – Bút pháp ước lệ tượng trưng, phép ẩn dụ: “Làn thu thủy nét xuân sơn” gợi đôi mắt sáng, long lanh nước mùa thu; hàng lông mày tú dáng núi mùa xuân Vẻ đẹp Kiều hội tụ đôi mắt – cửa sổ tâm hồn thể phần tinh anh tâm hồn trí tuệ – Vẻ đẹp Kiều khiến “hoa ghen”, “liễu hờn”, nước phải nghiêng, thành phải đổ Thi nhân không tả trực tiếp vẻ đẹp mà tả đố kị, ghen ghét với vẻ đẹp ấy; tả ngưỡng mộ, mê say trước vẻ đẹp ấy “Nghiêng nước nghiêng thành” cách nói sáng tạo điển cố để cực tả giai nhân Rõ ràng, đẹp Kiều có chiều sâu, có sức quyến rũ làm mê mẩn lòng người Vẻ đẹp tiềm ẩn phẩm chất bên cao quý – tài tình đặc biệt nàng * Tài: – Trí tuệ thông minh tuyệt đối – Kiều người gái đa tài mà tài đạt đến độ hồn thiện, xuất chúng: đủ cầm, kì, thi, họa – Đặc biệt, tài đàn nàng vượt trội Nàng soạn riêng khúc bạc mênh mà nghe não lòng Khúc nhạc thể tâm hồn,tài năng, trái tim đa sầu đa cảm => Chân dung Thúy Kiều mang tính cách số phận Ngòi bút Nguyễn Du nhuốm màu định mệnh Sắc đẹp tài Kiều trội mà thiên nhiên, tạo hóa thì: Lạ bỉ sắc tư phong Trời xanh quen thói má hồng đánh ghen -> Cuộc đời nàng gặp nhiều éo le, đau khổ d Nhận xét chung sống hai chị em Thúy Kiều – Thúy Vân, Thúy Kiều ngòi bút Nguyễn Du không nhan sắc tuyệt vời mà cịn đức hạnh khn phép Dù đến tuổi “cài trâm, búi tóc” hai chị em giữ gìn nề nếp, gia phong : Êm đềm trướng rủ che, Tường đông ong bướm mặc 2 Cảm hứng nhân văn Nguyễn Du qua đoạn trích: – Ngợi ca vẻ đẹp chị em Thúy Kiều, Nguyễn Du trân trọng, đề cao giá trị, phẩm giá người nhan sắc, tài hoa, phẩm hạnh;qua đó, dự cảm kiếp người tài hoa bạc mệnh Sự ngưỡng mộ, ngợi ca người phụ nữ xã hội “trọng nam khinh nữ” biểu sâu sắc cảm hứng nhân văn ngòi bút Nguyễn Du (7)CẢNH NGÀY XUÂN – Nguyễn Du I Tìm hiểu chung: 1 Vị trí đoạn trích: Đoạn trích nằm phần đầu “Truyện Kiều” Sau giới thiệu gia cảnh tài sắc chị em Thúy Kiều, Nguyễn Du trình bày bối cảnh Thúy Kiều gặp nấm mồ Đạm Tiên gặp Kim Trọng Đó cảnh ngày xuân tiết Thanh minh,chị em Kiều chơi xuân Cảnh ngày xuân dần theo trình tự “bộ hành chơi xuân” chị em Thúy Kiều 2 Bố cục đoạn trích: – Bốn câu đầu: Khung cảnh mùa xuân – Tám câu tiếp: Khung cảnh lễ hội tiết Thanh minh – Sáu câu cuối: Cảnh chị em Kiều du xuân trở II Đọc – hiểu văn bản: 1 Khung cảnh mùa xuân: – Hai câu thơ đầu vừa gợi tả thời gian, vừa gợi tả không gian mùa xuân: + Câu thơ thứ “Ngày xuân én đưa thoi” vừa tả không gian: ngày xuân, chim én bay bay lại,chao liệng thoi đưa; vừa gợi thời gian: ngày xuân trôi nhanh quá, tựa cánh én bay bầu trời + Câu thơ thứ hai “Thiều quang chín chục ngồi sáu mươi” vừa gợi thời gian: chín chục ngày xn mà ngồi sáu mươi ngày (tức qua tháng giêng, tháng hai bước sang tháng ba); vừa gợi không gian: ngày xuân với ánh sáng đẹp, lành (thiều quang) – Hai câu thơ sau họa tuyệt đẹp mùa xuân với hai sắc màu xanh trắng: + Chữ “tận” mở không gian bát ngát, thảm cỏ non trải rộng đến tận chân trời làm cho tranh xuân + Trên màu xanh non điểm xuyết vài bơng hoa lê trắng Khơng gian thống đạt hơn, trẻo, nhẹ nhàng khiết Chỉ từ “điểm”, nhà thơ tạo nên tranh sinh động hơn, cảnh vật có hồn hơn, không tĩnh tại, chết đứng.Cách thay đổi trật tự từ câu thơ làm cho màu trắng hoa lê thêm sống động bật màu xanh bất tận đất trời cuối xuân => Mùa xanh cỏ non sắc trắng hoa lê làm cho màu sắc có hài hòa tới mức tuyệt diệu Tất đều gợi lên vẻ đẹp riêng mùa xuân: mẻ, tinh khôi, tràn trề sức sống (cỏ non); khoáng đạt, trẻo (xanh tận chân trời); nhẹ nhàng, khiết (trắng điểm vài hoa) => Bằng vài nét chấm phá, Nguyễn Du phác họa nên tranh xuân sinh động, tươi tắn hấp dẫn lòng người 2 Khung cảnh lễ hội tiết Thanh minh: – Trong tiết Thanh minh có hai hoạt động diễn lúc: tảo mộ ( lễ) chơi xuân chốn đồng quê (hội) – Tác giả sử dụng loạt từ hai âm tiết ( từ ghép từ láy) để gợi lên khơng khí lễ hội thật tưng bừng, rộn rã: + Các danh từ: “yến anh”,”chị em”,”tài tử”,”giai nhân”,”ngựa xe”,”áo quần”… -> Gợi tả đông vui, nhiều người đến hội + Các động từ: “sắm sửa”,”dập dìu”,… -> Gợi tả rộng ràng, náo nhiệt ngày hội + Các tính từ: “gần xa”,”nơ nức”… -> Tâm trạng người hội – Cách nói ẩn dụ: “Gần xa nơ nức yến anh” gợi lên hình ảnh nam nữ tú, tài tử giai nhân, đoàn người nhộn nhịp chơi xuân chim én, chim oanh bay ríu rít – Qua du xuân chị em Thúy Kiều, Nguyễn Du gợi lên tập tục, nét đẹp truyền thống văn hóa lễ hội xa xưa Cáctrang tài tử giai nhân vui xuân mở hộinhưng không quên người mất: Ngổn ngang gò đống kéo lên Thoi vàng vó rắc tro tiền giấy bay c Cảnh chị em Kiều du xuân trở về: (8)- Cảnh mang thanh, dịu mùa xuân: nắng nhạt,khe nước nhỏ, nhịp cầu nhỏ bắc ngang.Mọi chuyển động nhẹ nhàng: mặt trời từ từ ngả bóng tây, bước chân người thơ thẩn, dịng nước uốn quanh Tuy nhiên, khơng khí nhộn nhịp, rộn ràng lễ hội khơng cịn nữa, tất nhạt dần, lặng dần – Những từ láy “tà tà”, “thanh thanh”,”nao nao”… không biểu đạt sắc thái cảnh vật mà bộc lộ tâm trạng người Cảm giác bâng khuâng, xao xuyến ngày vui xuân mà linh cảm về điều xảy xuất “Nao nao dòng nước uốn quanh” báo trước sau lúc này, Kiều gặp nấm mồ Đạm Tiên chàng thư sinh Kim Trọng III Tổng kết: 1.Nội dung: – Đoạn thơ tranh thiên nhiên lễ hội, mùa xuân tươi đẹp sáng, tranh thiên nhiên tươi đẹp “Truyện Kiều” Nguyễn Du 2.Nghệ thuật: – Đoạn trích thể bút pháp tả cảnh giàu chất tạo hình, chuyển từ miêu tả sang tả cảnh ngụ tình nghệ thuật miêu tả ngơn ngữ sáng giàu chất thơ Nguyễn Du IV Luyện tập: Câu hỏi : Phân tích, so sánh cảnh mùa xuân câu thơ cổ Trung Quốc: “Phương thảo liên thiên bích – Lê chi sổ điểm hoa” ( Cỏ thơm liền với trời xanh – Trên cành lê có bơng hoa) với cảnh mùa xuân trong câu thơ Kiều Nguyễn Du: “Cỏ non xanh tận chân trời – Cành lê trắng điểm vài hoa” Tham khảo câu trả lời sau: (9)KIỀU Ở LẦU NGƯNG BÍCH – Nguyễn Du I Tìm hiểu chung: 1 Vị trí đoạn trích: – Nằm phần thứ hai “Gia biến lưu lạc” Sau biết bị lừa vào chốn lầu xanh, Kiều uất ức định tự Tứ Bà sợ vốn, lựa lời khuyên giải, dụ dỗ Mụ vờ chăm sóc, thuốc thang, hứa hẹn nàng bình phục,sẽ gả cho người tử tế; đưa Kiều giam lỏng lầu Ngưng Bích, đợi thực âm mưu Sau đoạn việc Kiều bị Sở Khanh lừa phải chấp nhận làm gái lầu xanh Đoạn trích nằm hai biến cố đau xót Đây biến cố giúp ta hiểu bàng hoàng tê tái lo âu tương lại nàng Kiều 2 Bố cục đoạn trích: – Sáu câu đầu: Hồn cảnh đơn, cay đắng xót xa Kiều – Tám câu tiếp: Nỗi thương nhớ Kim Trọng cha mẹ Kiều – Tám câu cuối: Tâm trạng đau buồn, âu lo Kiều qua cách nhìn cảnh vật II Đọc – hiểu văn bản: 1 Hồn cảnh đơn, cay đắng xót xa Kiều – Sáu câu thơ đầu gợi tả cảnh thiên nhiên nơi lầu Ngưng Bích với khơng gian, thời gian – Khơng gian nghệ thuật miêu tả mắt nhìn Thúy Kiều: + Lầu Ngưng Bích nơi Kiều bị giam lỏng Hai chữ “khóa xuân” nói lên điều + Cảnh đẹp mênh mơng, hoang vắng lạnh lẽo: _ Ngước nhìn xa xa, thấy dãy núi mờ nhạt _ Nhìn lên trời cao có “tấm trăng gần” -> Thời gian chiều tối, gợi buồn _ Xa nữa, nhìn “bốn bề bát ngát xa trông” cát vàng cồn nối tiếp với bụi hồng dặm dài thăm thẳm =>Nghệ thuật liệt kê, đối lập tương phản “non xa”/”trăng gần”, đảo ngữ, từ láy “bát ngát” -> gợi không gian rợn ngợp, vắng lặng khơng bóng người Đối diện với cảnh ấy, Kiều cảm thấy trống trải cô đơn – Nàng đau đớn, tủi nhục cho thân phận mình: Bẽ bàng mây sớm đèn khuya Nửa tình nửa cảnh chia lịng + Cụm từ “mây sớm đèn khuya” gợi thời gian tuần hồn khép kín, quanh quẩn lại hết “mây sớm” lại “đèn khuya” Thời gian trôi đi, lặp lại, Kiều thấy tuyệt vọng với tâm trạng cô đơn, buồn tủi, hổ thẹn đến “bẽ bàng” + Bốn chữ “như chia lịng” diễn tả nỗi niềm chua xót, nỗi lịng tan nát Kiều => Bút pháp chấm phá đặc sắc, khung cảnh làm cho Kiều thổ lộ tâm tình Thiên nhiên rộng lớn mà người nhỏ bé, đơn côi 2 Nỗi thương nhớ Kim Trọng cha mẹ Kiều *Chính hồn cảnh đơn nơi đất khách q người, tâm trạng Kiều chuyển từ buồn sang nhớ Kiều nhớ người yêu, nhớ cha mẹ Nỗi nhớ Nguyễn Du miêu tả xúc động lời độc thoại nội tâm nhân vật – Trước hết, Kiều nhớ đến Kim Trọng gia biến, Kiều phải hi sinh mối tình đầu đẹp đẽ để cứu gia đình, Kiều phần “đền ơn sinh thành” cho cha mẹ Vì lịng Kiều, Kim Trọng người mát nhiều nhất, nỗi đau vò xé tâm can Kiều khiến Kiều nghĩ đến Kim Trọng + Nàng nhớ đến cảnh Kim Trọng uống rượu thề nguyền ánh trăng Chữ “tưởng” có thể xem nhãn tự Nguyễn Du khơng dùng chữ “nhớ” mà dùng chữ “tưởng”.“Tưởng” vừa nhớ, vừa hình dung, tưởng tượng người yêu + Thúy Kiều tưởng tượng thấy, nơi xa kia, người yêu hướng mình, ngày đêm đau đáu chờ tin nàng: “Tin sương luống trông mai chờ” + Rồi bất chợt, nàng liên tưởng đến thân phận “bên trời góc biển bơ vơ” Kiều băn khoăn tự hỏi: “Tấm son gột rửa cho phai”: _ Câu thơ muốn nói tới lịng son Kiều, lòng nhớ thương Kim Trọng khơng phai mờ, ngi qn có gặp nhiều trắc trở đường đời (10)-> Trong bi kịch tình u, Thúy Kiều có nỗi đau nhân phẩm – Nhớ người yêu, Kiều xót xa nghĩ đến cha mẹ: + Chữ “xót” diễn tả lịng Kiều dành cho đấng sinh thành: _ Nàng lo lắng xót xa nghĩ đến hình bóng tội nghiệp cha mẹ, sáng sớm, lúc chiều hơm tựa cửa ngóng tin con, hay mong chờ đến đỡ đần _ Nàng lo lắng người chăm sóc cha mẹ thời tiết đổi thay _ Nàng xót xa cha mẹ ngày thêm già u mà khơng bên cạnh để phụng dưỡng -> Tác giả sử dụng thành ngữ “rày trông mai chờ”, “quạt nồng ấp lạnh”, “cách nắng mưa” điển tích, điển cố “sân Lai,gốc Tử”để nói lên tâm trạng nhớ thương, lo lắng lòng hiếu thảo Kiều dành cho cha mẹ => Ở đây, Nguyễn Du miêu tả khách quan tâm trạng Thúy Kiều vượt qua định kiến tư tưởng phong kiến: đặt chữ tình trước chữ hiếu Trong cảnh ngộ lầu Ngưng Bích, Kiều người đáng thương nàng quên để nghĩ đến người yêu, nghĩ đến cha mẹ.Qua chứng tỏ Kiều người thủy chung hiếu nghĩa, đáng trân trọng 3 Tâm trạng đau buồn, lo âu Kiều qua cách nhìn cảnh vật – Điệp ngữ “buồn trông” lặp lại lần tạo âm hưởng trầm buồn, trở thành điệp khúc diễn tả nỗi buồn dâng lên lớp lớp lòng Kiều Cảnh vật thiên nhiên qua mắt Kiều gợi nỗi buồn da diết: + Cánh buồm thấp thoáng lúc ẩn lúc nơi cửa bể chiều hơm gợi hành trình lưu lạc mờ mịt không bến bờ + Cánh hoa trôi man mác nước sa gợi thân phận nhỏ bé, mỏng manh, lênh đênh trôi dạt dịng đời vơ định khơng biết đâu đâu + Nội cỏ rầu rầu trải rộng nơi chân mây mặt đất gợi sống úa tàn, bi thương, vô vọng kéo dài đến + Hình ảnh “gió mặt duềnh” âm ầm ầm tiếng sóng “kêu quanh ghế ngồi” gợi tâm trạng lo sợ hãi hùng báo trước,chỉ sau lúc này, dông bão số phận lên, xô đẩy, vùi dập đời Kiều => Bằng nghệ thuật ẩn dụ, hệ thống câu hỏi tu từ, từ láy “thấp thoáng”, “xa xa”, “man mác”,“rầu rầu”,”xanh xanh”,”ầm ầm”… góp phần làm bật nỗi buồn nhiều bề tâm trạng Kiều Tác giả lấy ngoại cảnh để bộc lộ tâm cảnh Cảnh miêu tả từ xa đến gần; màu sắc từ nhạt đến đậm; âm từ tĩnh đến động; nỗi buồn từ man mác, mông lung đến lo âu, kinh sợ, dồn đến bão táp nội tâm, cực điểm cảm xúc lịng Kiều Tồn hình ảnh vơ định, mong manh, dạt trôi, bế tắc, chao đảo nghiêng đổ dội Lúc này, Kiều trở nên tuyệt vọng,yếu đuối nhất, nàng mắc lừa Sở Khanh để dấn thân vào đời ô nhục III Tổng kết: (11)ĐỒNG CHÍ –Chính Hữu * Giới thiệu Tình cảm thứ quan trọng người Nó dòng nước ngào chảy dọc ống nhựa tắm mát tâm hồn ta, tưới nước cho hạt giống tinh thần bên ta nảy nở Thiếu ngào tình cảm, ta ống nước rỗng ruột, khô cứng, tâm hồn ta chẳng khác hoang mạc cằn khơ nứt nẻ Tình cảm chiến tranh, mưa bom bão đạn, khói lửa mịt mù lại đáng nhớ hơn, thể gắn bó, u thương khơng điều kiện, đồng cam cộng khổ vượt qua chông gai chiến Thứ tình cảm thiêng liêng khơng khác tình đồng chí Nhà thơ Chính Hữu viết tình cảm cao đẹp ấy, đồng thời tái lại cách chân thực hình ảnh người lính chống Pháp, qua thơ “Đồng chí” ơng I – Tìm hiểu chung: 1 Tác giả: – Chính Hữu,tên khai sinh Trần Đình Đắc (1926-2007), quê:Can Lộc,Hà Tĩnh – 1946,ông gia nhập Trung đồn Thủ hoạt động qn đội suốt hai kháng chiến chống Pháp chống Mĩ – 1947,ông bắt đầu sáng tác thơ thơ ông chủ yếu viết người lính chiến tranh với cảm xúc dồn nén,ngôn ngữ cô đọng – 2000, ông Nhà nước trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh văn học – nghệ thuật – Tác phẩm chính: Đầu súng trăng treo(1966), Ngọn đèn đứng gác… 2 Tác phẩm: – “Đồng chí” số thơ hay nhất, tiêu biểu Chính Hữu thơ kháng chiến – Bài thơ qua hành trình nửa kỉ làm đẹp cho hồn thơ chiến sĩ – hồn thơ Chính Hữu a Hồn cảnh sáng tác: – Bài thơ “Đồng chí” sáng tác vào đầu năm 1948 – sau chiến dịch Việt Bắc ( thu đơng 1947 ).Trong chiến dịch này, Chính Hữu trị viên đại đội, ơng có nhiều nhiệm vụ việc chăm sóc anh em thương binh chơn cất số tử sĩ Sau chiến dịch, vất vả, nên ông bị ốm nặng, phải nằm lại điều trị Đơn vị cử đồng chí lại để chăm sóc cho Chính Hữu người đồng đội tận tâm giúp ông vượt qua khó khăn, ngặt nghèo bệnh tật Cảm động trước lịng người bạn, ơng viết thơ “Đồng chí” lời cảm ơn chân thành gửi tới người đồng đội, người bạn nơng dân – Bài thơ in tập “Đầu súng trăng treo” ( 1966) – tập thơ phần lớn viết người lính kháng chiến chống thực dân Pháp b Chủ đề: Ngợi ca tình đồng đội, đồng chí cao cả, thiêng liêng anh đội Cụ Hồ -những người nơng dân u nước mặc áo lính năm đầu kháng chiến chống thực dân Pháp II – Đọc – hiểu văn bản: 1 Cơ sở hình thành tình đồng chí: a Hai câu đầu: – Hai câu thơ mở đầu lối cấu trúc song hành, đối xứng làm lên hai gương mặt người chiến sĩ Họ tâm nhau.Giọng điệu tự nhiên, mộc mạc, đầy thân tình “Q anh” “làng tơi” vùng đất nghèo, cằn cỗi, xác xơ, nơi “ nước mặn đồng chua” – vùng đồng ven biển, xứ sở “đất cày lên sỏi đá” – vùng đồi núi trung du – Tác giả mượn thành ngữ, tục ngữ để nói làng q, nơi chơn cắt rốn thân yêu người chiến sĩ Điều làm cho lời thơ mang đậm chất chân quê, dân dã người – chàng trai dân cày chân đất, áo nâu lần đầu mặc áo lính lên đường trận! Như vậy, đồng cảnh, chung giai cấp sở, gốc hình thành nên tình đồng chí b câu thơ tiếp: (12)biết bao kỉ niệm: “Súng bên súng, đầu sát bên đầu – Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ” “Súng bên súng” cách nói hàm súc,giàu hình tượng, người chung lí tưởng chiến đấu Họ trận đánh giặc để bảo vệ đất nước, quê hương, giữ gìn độc lập, tự do, sống dân tộc – “Quyết tử cho Tổ quốc sinh” Cịn hình ảnh “đầu sát bên đầu” lại diễn tả đồng ý, đồng tâm, đồng lịng hai người Và câu thơ “Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ” lại câu thơ ắp đầy kỉ niệm thời gian khổ, chia sẻ bùi “Bát cơm sẻ nửa – Chăn sui đắp cùng” Và như thành “đôi tri kỉ” để đọng kết lại “ Đồng chí!” “Đồng chí” – hai tiếng thiêng liêng làm sao! Nó diễn tả niềm tự hào, xúc động, ngân vang lên Xúc động biểu cao tình bạn thắm thiết, đẹp đẽ.Cịn tự hào tình cảm thiêng liêng, cao người chung chí hướng, ý nguyện, lí tưởng, ước mơ => Ở đây, câu thơ này, tác giả sử dụng từ ngữ giản dị, chân xác: “bên”, “sát”,”chung”,”thành” thể gắn bó tha thiết mối tình tri kỉ, tình cảm đồng chí Cái chăn mỏng, hẹp mà ấm nóng tình đồng đội mãi kỉ niệm đẹp người lính khơng quên Câu hỏi 1: Dòng thứ bảy thơ có đặc biệt? Mạch cảm xúc suy nghĩ thơ triển khai trước sau dịng thơ đó? => Trả lời: – Dòng thơ thứ bảy thơ “Đồng chí” điểm sáng tạo,một nét độc đáo qua ngịi bút Chính Hữu Dịng thơ tác riêng độc lập, câu đặc biệt gồm từ hai âm tiết dấu chấm than, tạo nốt nhấn vang lên phát hiện, lời khẳng định đồng thời lề gắn kết đoạn thơ đầu với đoạn thơ sau Sáu câu thơ đầu cội nguồn, sở hình thành tình đồng chí; mười câu thơ biểu hiện, sức mạnh tình đồng chí “Đồng chí” – điểm hội tụ, nơi kết tinh bao tình cảm đẹp: tình giai cấp, tình bạn,tình người chiến tranh Hai tiếng “đồng chí” mà giản dị, đẹp đẽ, sáng ngời thiêng liêng 2 Biểu sức mạnh tình đồng chí: a Trước hết, đồng chí thấu hiểu, chia sẻ tâm tư, nỗi lòng nhau: “Ruộngnương anh gửi bạn thân cày Gian nhà không mặc kệ gió lunglay Giếng nước gốc đa nhớ người lính” Vì nghĩa lớn, anh sẵn sàng từ giã gắn bó thân thương nhất: “ruộng nương”,”gian nhà”,”giếng nước”,”gốc đa”… Họ để lại sau lưng băn khoăn, trăn trở, bộn bề, lo toan của sống đời thường Hai chữ “mặc kệ” diễn tả sâu sắc vẻ đẹp chiều sâu đời sống tâm hồn người lính Vì nghĩa lớn, họ sẵn sàng lí tưởng rõ ràng, mục đích chọn lựa.Song dù có dứt khốt nặng lịng với quê hương Gác tình tiêng nghĩa lớn, vẻ đẹp thật đáng trân trọng tự hào Trong thơ “Đất nước”, ta bắt gặp điểm tương đồng tâm hồn người lính: “Người đầu không ngoảnh lại Sau lưng thềm nắng rơi đầy” Mặc dù đầu không ngoảnh lại anh cảm nhận “Sau lưng thềm rơi đầy”, như người lính thơ Chính Hữu, nói “mặc kệ” lịng ln hướng q hương “Giếng nước gốc đa” hình ảnh hốn dụ mang tính chất nhân hóa diễn tả cách tinh tế tâm hồn người chiến sĩ, tô đậm gắn bó người lính với q nhà “Giếng nước gốc đa nhớ người lính” lịng người khơng ngi nhớ quê hương Quả thật, người chiến sĩ q hương có giao cảm vơ sâu sắc,đậm đà Người đọc cảm nhận từ hình ảnh thơ tình quê ăm ắp nguồn động viên, an ủi, sức mạnh tinh thần giúp người chiến sĩ vượt qua gian lao, thử thách suốt thời máu lửa, đạn bom b Tình đồng chí cịn đồng cam cộng khổ, chia sẻ khó khăn thiếu thốn đời người lính: “Anh với tơi biết ớn lạnh Sốt run người vừng trán ướt mồ hôi Áo anh rách vai Quần tơi có vài mảnh vá Miệng cười buốt giá Chân không giày (13)Bằng hình ảnh tả thực, hình ảnh sóng đơi, tác giả tái chân thực khó khăn thiếu thốn buổi đầu kháng chiến: thiếu lương thực, thiếu vũ khí, quân trang, thiếu thuốc men…Người lính phải chịu “từng ớn lạnh”, sốt rét rừng hành hạ, sức khỏe giảm sút, song sức mạnh tình đồng chí giúp họ vượt qua tất Nếu hình ảnh “Miệng cười buốt giá” làm ấm lên, sáng lên tinh thần lạc quan người chiến sĩ gian khổ nắm tay lại thể tình đồng chí, đồng đội thật sâu sắc! Cách biểu lộ chân thực, không ồn mà thấm thía Những bắt tay truyền cho ấm, niềm tin sức mạnh để vượt qua khó khăn, gian khổ Cái nắm tay cịn lời hứa hẹn lập cơng 3 Biểu tượng đẹp tình đồng chí: – Bài thơ khép lại với tranh đẹp tình đồng chí, đồng đội,là biểu tượng cao đẹp đời người chiến sĩ: “Đêmnay rừng hoang sương muối Đứng cạnh bên chờ giặc tới Đầu súng trăng treo” + Nổi lên cảnh rừng đêm hoang vắng, lạnh lẽo hình ảnh người lính “đứng cạnh bên chờ giặc tới” Đó hình ảnh cụ thể tình đồng chí sát cánh bên chiến đấu Họ đứng cạnh bên nhau giá rét rừng đêm, căng thẳng giây phút “chờ giặc tới” Tình đồng chí sưởi ấm lòng họ, giúp họ vượt lên tất cả… + Câu kết hình ảnh thơ đẹp: “Đầu súng trăng treo” Cảnh vừa thực, vừa mộng Về ý nghĩa hình ảnh hiểu: Đêm khuya, trăng tà, cánh rừng ngập chìm sương muối Trăng lơ lửng khơng, chiếu ánh sáng qua lớp sương mờ trắng, đục Bầu trời thấp xuống, trăng sà xuống theo Trong đó, người chiến sĩ khốc súng vai, đầu súng hướng lên trời cao chạm vào vầng trăng trăng treo đầu súng “Trăng”là biểu tượng cho vẻ đẹp thiên nhiên, đất nước, sống thanh bình “Súng” thân cho chiến đấu gian khổ, hi sinh Súng trăng, cứng rắn dịu hiền Súng trăng, chiến sĩ thi sĩ Hai hình ảnh thực tế vốn xa vời vợi lại gắn kết bên cảm nhận người chiến sĩ: trăng treo đầu súng Như vậy, kết hợp hai yếu tố, thực lãng mạn tạo nên vẻ đẹp độc đáo cho hình tượng thơ Và phải chăng, lẽ đó, Chính Hữu lấy hình ảnh làm nhan đề cho tập thơ – tập “Đầu súng trăng treo” – hoa đầu mùa vườn thơ cách mạng III Tổng kết: – Bài thơ kết thúc lại mở suy nghĩ lòng người đọc Bài thơ làm sống lại thời khổ cực cha anh ta, làm sống lại chiến tranh ác liệt Bài thơ khơi gợi lại kỉ niệm đẹp, tình cảm tha thiết gắn bó yêu thương mà có người lính hiểu cảm nhận hết (14)BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHƠNG KÍNH – Phạm Tiến Duật * Giới thiệu Đồn giải phóng qn lần Nào có sá chi đâu ngày trở Ra bảo tồn sông núi Ra chết lui Khúc hát quen thuộc từ xa vọng lại gợi lòng chúngta suy tưởng Chúng ta sống lại thời hào hùng dân tộc theo tiếng hát sơi trẻ trung bình dị đời người lính Khơng biết có thơ nói họ – chàng Thạch Sanh kỉ hai mươi Tiêu biểu cho thời kì chống Mĩ cứu nước Bài thơ tiểu đội xe khơng kính Phạm Tiến Duật I – Tìm hiểu chung: 1 Tác giả: – Phạm Tiến Duật (1941-2007),quê Thanh Ba, Phú Thọ – 1964,sau tốt nghiệp khoa Ngữ văn trường Đại học Sư phạm Hà Nội ,ông gia nhập binh đoàn vận tải Trường Sơn hoạt động tuyến đường Trường Sơn năm chống Mỹ – Ông gương mặt tiêu biểu hệ nhà thơ trẻ trưởng thành từ kháng chiến chống Mĩ cứu nước – Với quan niệm “chủ yếu tìm đẹp từ diễn biến sôi động sống”, Phạm Tiến Duật đưa tất chất liệu thực sống chiến trường vào thơ Cách tiếp cận thực đem lại cho thơ Phạm Tiến Duật giọng điệu sôi nổi, trẻ trung, hồn nhiên, hóm hỉnh, tinh nghịch mà sâu sắc – Thơ Phạm Tiến Duật tập trung thể hình ảnh hệ trẻ kháng chiến chống Mĩ qua hình tượng người lính niên xung phong tuyến đường Trường Sơn – Tác phẩm chính: Trường Sơn Đơng Trường Sơn Tây, Gửi em cô niên xung phong, Lửa đèn, Bài thơ tiểu đội xe khơng kính… – Năm 2001, ông tặng Giải thưởng Nhà nước văn học nghệ thuật 2 Tác phẩm: a Hoàn cảnh sáng tác – Bài thơ tiểu đội xe khơng kính nằm chùm thơ Phạm Tiến Duật tặng giải Nhất thi thơ báo Văn nghệ năm 1969 Chùm thơ khẳng định giọng thơ riêng của ông Sau thơ được đưa vào tập thơ “ Vầng trăng quầng lửa” (1970) tác giả -Bài thơ sáng tác thời kì kháng chiến chống Mĩ diễn gay go, ác liệt Từ khắp giảng đường đại học, hàng ngàn sinh viên gác bút nghiên để lên đường đánh giặc, điểm nóng lúc tuyến đường Trường Sơn – đường huyết mạch nối liền hậu phương với tiền tuyến Ở đó, khơng lực Hoa Kì ngày đêm trút bom, vãi đạn hòng ngăn chặn chi viện miền Bắc cho chiến trường miền Nam.Vượt qua mưa bom bão đạn kẻ thù, đoàn xe vận tải ngày đêm bất chấp gian khổ hi sinh để trận Phạm Tiến Duật ghi lại hình ảnh tiêu biểu nơi khói lửa Trường Sơn Có thể nói, thực thẳng vào trang thơ tác giả mang nguyên vẹn thở chiến .Ra đời hoàn cảnh ấy, thơ với âm điệu hào hùng, khỏe khoắn thực trở thành hồi kèn xung trận, trở thành tiếng hát thắng tuổi trẻ Việt Nam thời kì chống Mĩ Cảm hứng từ xe khơng kính làm để nhà thơ chiến sĩ khắc họa thành công chân dung người chiến sĩ lái xe: ung dung tự tại, lạc quan sơi nổi, bất chấp khó khăn gian khổ, tình đồng chí đồng đội gắn bó tình yêu đất nước thiết tha… b Chủ đề: Vẻ đẹp hình ảnh người lính lái xe Trường Sơn năm chống Mĩ II – Đọc – hiểu văn bản: 1 Ý nghĩa nhan đề thơ: Nhan đề thơ có khác lạ? Một hình ảnh bật thơ xe khơng kính.Vì có thể nói hình ảnh độc đáo? -Bài thơ có cách đặt đầu đề lạ Bởi hai lẽ: (15)=>Vậy, rõ ràng dụng ý nghệ thuật Phạm Tiến Duật Dường như, tác giả tìm thấy, phát hiện, khẳng định chất thơ, đẹp nằm thực đời sống bình thường nhất, chí trần trụi, khốc liệt nhất, tàn phá dội, ác liệt chiến tranh * Ý nghĩa nhan đề thơ: Bài thơ có nhan đề dài, tưởng có chỗ thừa nhan đề lại thu hút người đọc vẻ lạ, độc đáo Nhan đề thơ làm bật rõ hình ảnh tồn bài: xe khơng kính Hình ảnh phát thú vị tác giả, thể gắn bó am hiểu nhà thơ thực đời sống chiến tranh tuyến đường Trường Sơn.Nhưng tác giả cịn thêm vào nhan đề hai chữ “Bài thơ”? Hai chữ “bài thơ”nói lên cách nhìn, cách khai thác thực tác giả: khơng phải viết xe khơng kính thực khốc liệt chiến tranh, mà chủ yếu Phạm Tiến Duật muốn nói chất thơ thực ấy, chất thơ tuổi trẻ Việt Nam dũng cảm, hiên ngang, vượt lên thiếu thốn, gian khổ,khắc nghiệt chiến tranh 2 Hình ảnh xe khơng kính: – Xưa nay, hình ảnh xe cộ, tàu thuyền đưa vào thơ “mĩ lệ hóa”, “lãng mạn hóa” thường mang ý nghĩa tượng trưng tả thực Người đọc bắt gặp xe tam mã thơ Pus-kin, tàu “Tiếng hát tàu” Chế Lan Viên, đoàn thuyền đánh cá thơ tên Huy Cận – Ở thơ này, hình ảnh xe khơng kính miêu tả cụ thể, chi tiết thực Lẽ thường, để đảm bảo an tồn cho tính mạng người, cho hàng hoá địa hình hiểm trở Trường Sơn xe phải có kính Ấy mà chuyện “xe khơng kính” lại mơt thực tế, hình ảnh thường gặp tuyến đường Trường Sơn – Hai câu thơ mở đầu coi lời giải thích cho “sự cố” có phần khơng bình thường ấy: Khơng có kính khơng phải xe khơng có kính Bom giật, bom rung, kính vỡ + Lời thơ tự nhiên đến mức buộc người ta phải tin vào phân bua chàng trai lái xe dũng cảm Chất thơ câu thơ vẻ tự nhiên đến mức khó ngờ ngôn từ + Bằng câu thơ thực, đậm chất văn xuôi, điệp ngữ“không”, với động từ mạnh “giật”, “rung” -> Tác giả lí giải ngun nhân khơng có kính xe Bom đạn chiến tranh làm cho xe trở nên biến dạng “khơng có kính”, “khơng có đèn”,”khơng có mui xe”,”thùng xe có xước” Từ đó, tác giả tạo ấn tượng cho người đọc cách cụ thể sâu sắc thực chiến tranh khốc liệt, dội, chiến đấu gian khổ mà người lính phải trải qua => Hình ảnh xe khơng kính vốn chẳng chiến tranh, song phải có hồn thơ nhạy cảm, có nét tinh nghịch, ngang tàn Phạm Tiến Duật phát được, đưa vào thơ trở thành biểu tượng độc đáo thơ ca thời chống Mĩ 3 Hình ảnh người lính lái xe: * Hình ảnh xe khơng kính làm rõ hình ảnh chiến sĩ lái xe Trường Sơn Thiếu điều kiện, phương tiện vật chất tối thiểu lại hội để người lính lái xe bộc lộ phẩm chất cao đẹp, sức mạnh tinh thần lớn lao họ, đặc biệt lòng dũng cảm, tinh thần bất chấp gian khổ khó khăn a Vẻ đẹp người lính lái xe trước hết thể tư hiên ngang, ung dung, đường hoàng,tự tin, tâm hồn lãng mạn, lạc quan, yêu đời: Ung dung buồng lái ta ngồi Nhìn đất, nhìn trời,nhìn thẳng + Nghệ thuật đảo ngữ với từ láy “ung dung” đảo lên đầu câu thứ nghệ thuật điệp ngữ với từ “nhìn” nhắc nhắc lại câu thơ thứ hai -> nhấn mạnh tư ung dung, bình tĩnh, tự tin người lính lái xe + Cái nhìn anh nhìn bao quát, rộng mở “nhìn đất”,”nhìn trời”, vừa trực diện, tập trung cao độ “nhìn thẳng” Các anh nhìn vào khó khăn, gian khổ, hi sinh mà không run sợ, né tránh – lĩnh vững vàng – Trong tư ung dung ấy, người lính lái xe có cảm nhận riêng tiếp xúc trực tiếp với thiên nhiên bên ngoài: (16)+ Sau tay lái xe khơng có kính chắn gió nên yếu tố thiên nhiên, chướng ngại vật rơi rụng, quăng ném, va đạp vào buồng lái Song, quan trọng anh có cảm giác bay lên, hịa với thiên nhiên tự giao cảm, chiêm ngưỡng giới bên ngoài.Điều thể nhịp thơ đặn, trôi chảy xe lăn với việc vận dụng linh hoạt điệp ngữ “thấy” phép liệt kê Có nhiều cảm giác thú vị đến với người lính xe khơng có kính + Các hình ảnh “con đường”,”sao trời”,”cánh chim”… diễn tả cụ thể cảm giác người lính lái xe khơng kính Khi xe chạy đường bằng, tốc độ xe chạy nhanh, anh với đường dường khơng cịn khoảng cách, thế, anh có cảm giác đường chạy thẳng vào tim Và cảm giác thú vị xe chạy vào ban đêm, “thấy trời” qua đoạn đường cua dốc cánh chim đột ngột “ùa vào buồng lái” Thiên nhiên, vạn vật dường bay theo chiến trường Tất điều giúp người đọc cảm nhận anh nét hào hoa, kiêu bạc, lãng mạn yêu đời người trẻ tuổi Tất cảlà thực qua cảm nhận nhà thơ trở thành hình ảnh lãng mạn b Một vẻ đẹp làm nên chân dung tinh thần người lính thơ tinh thần lạc quan, sơi nổi, bất chấp khó khăn, nguy hiểm: Khơng có kính, có bụi, Mưa ngừng, gió lùa khô mau Những câu thơ giản dị lời nói thường, với giọng điệuthản nhiên, ngang tàn hóm hỉnh, cấu trúc: “khơng có…”;”ừ thì…”, “chưa cần” lặp lặp lại, từ ngữ “phì phèo”,”cười ha”,”mau khô thôi”… làm bật niềm vui, tiếng cười người lính cất lên cách tự nhiên gian khổ,hiểm nguy chiến đấu Cài tài Phạm Tiến Duật đoạn thơ hai câu đầu nói thực nghiệt ngã phải chấp nhận hai câu sau nói lên tinh thần vượt lên để chiến thắng hồn cảnh người lính lái xe chiến tranh ác liệt Xe khơng kính nên “bụi phun tóc trắng người già” lẽ đương nhiên, xe khơng có kính nên “ướt áo”, “mưa tn, mưa xối ngồi trời” lẽ tất nhiên Trước khó khăn, nguy hiểm, anh “cười” chẳng cần bận tâm, lo lắng, anh sẵn sàng chấp nhận thử thách, gian lao thể điều tất yếu Các anh lấy bất biến lòng dũng cảm, thái độ hiên ngang để thắng lại vạn biến chiến trường sinh tử gian khổ, ác liệt Đọc câu thơ giúp ta hiểu phần sống người lính ngồi chiến trường năm tháng đánh Mỹ Đó sống gian khổ bom đạn ác liệt tràn đầy tinh thần lạc quan, niêm vui sôi nổi, yêu đời Thật đáng yêu đáng tự hào biết bao! c Sâu sắc hơn,bằng ống kính điện ảnh người nghệ sĩ, nhà thơ ghi lại khoảnh khắc đẹp đẽ thể tình đồng chí đồng đội người lính lái xe khơng kính: Những xe từ bom rơi Đã họp thành tiểu đội Gặp bè bạn suốt dọc đường tới Bắt tay qua cửa kính vỡ Chính khốc liệt chiến tranh tạo nên tiểu đội xe không kính Những xe từ khắp miền Tổ quốc họp thành tiểu đội.Cái “bắt tay” thật đặc biệt “Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi” Xe khơng kính lại trở thành điều kiện thuận lợi để anh thể tình cảm Cái bắt tay thể niềm tin, truyền cho sức mạnh, bù đắp tinh thần cho thiếu thốn vật chất mà họ phải chịu đựng Có gặp gỡ với ý thơ Chính Hữu thơ “Đồng chí” : “Thương tay nắm lấy bàn tay” hồn nhiên hơn, trẻ trung Đó q trình trưởng thành thơ ca, quân đội Việt Nam hai kháng chiến trường kì dân tộc Tình đồng chí, đồng đội thể cách ấm áp, giản dị qua phút sinh hoạt họ: Bếp Hoàng Cầm ta dựng trời Chung bát đũa nghĩa gia đình Võng mắc chông chênh đường xe chạy Lại lại trời xanh thêm (17)+ Điệp ngữ “lại đi” hình ảnh “trời xanh thêm” tạo âm hưởng thản, nhẹ nhàng, thể niềm lạc quan, tin tưởng người lính tất thắng kháng chiến chống Mỹ Câu thơ vắt tâm hồn người chiến sĩ, khát vọng, tình yêu họ gửi lại cho đời => Chính tình đồng chí, đồng đội biến thành động lực giúp anh vượt qua khó khăn, nguy hiểm, chiến đấu bảo vệ Tổ quốc thân yêu.Sức mạnh người lính thời đại Hồ Chí Minh vẻ đẹp kết hợp truyền thống đại Họ thân chủ nghĩa anh hùng cách mạng, hình tượng đẹp kỷ “Như Thạch Sanh kỷ hai mươi” (Tố Hữu) d Khổ thơ cuối hồn thiện vẻ đẹp người lính, lịng u nước, ý chí chiến đấu giải phịng miền Nam: Khơng có kính xe khơng có đèn Khơng có mui xe, thùng xe có xước Xe chạy miền Nam phía trước: Chủ cần xe có trái tim – Giờ xe không kính mà lại khơng đèn, khơng mui, thùng xe có xước Chiếc xe biến dạng hồn tồn Người lính xế lại chất chồng khó khăn Sự gian khổ nơi chiến trường ngày nâng lên gấp bội lần khơng thể làm chùn bước đồn xe nối ngày đêm tiến phía trước – Nguyên nhân mà xe tàn dạng băng băng chạy vũ bào? Nhà thơ lí giải: “Chỉ cần xe có trái tim” + Câu thơ dồn dập cứng cáp hẳn lên nhịp chạy xe khơng kính Từ hàng loạt “khơng có” trên, nhà thơ khẳng định có, “một trái tim” + “Trái tim” hoán dụ nghệ thuật tu từ người chiến sĩ lái xe Trường Sơn năm xưa Trái tim họ đau xót trước cảnh nhân dân miền Nam sống khói bom thuốc súng, đất nước bị chia cắt thành hai miền + Trái tim dạt tình yêu Tổ quốc máu thịt, mẹcha, vợ chồng… Trái tim luôn sục sôi căm thù giặc Mỹ bạo tàn => Yêu thương, căm thù động lực thúc người chiến sĩ lái xe khát khao giải phóng miền Nam thống đất nước Để ước mơ trở thành thực,chỉ có cách nhất: vững vàng tay lái, cầm vô lăng Vì thử thách ngày tăng tốc độ hướng không thay đổi => Đằng sau ý nghĩa ấy, câu thơ muốn hướng người chân lý thời đại chúng ta: sức mạnh định chiến thắng khơng phải vũ khí mà người giàu ý chí, anh hùng, lạc quan, thắng => Có thể coi câu thơ cuối câu thơ hay thơ Nó nhãn tự, mắt thơ, bật sáng chủ đề, tỏa sáng vẻ đẹp hình tượng người lính lái xe thời chống Mỹ III – Tổng kết: – Giọng thơ ngang tàn, có chất nghịch ngợm, phù hợp với đối tượng miêu tả ( chàng trai lái xe xe khơng kính ) Giọng điệu làm cho lời thơ gần với lời văn xi, lời đối thoại, lời nói thường ngày thú vị giàu chất thơ ( Chất thơ từ hình ảnh độc đáo, từ cảm hứng vẻ hiên ngang, dũng cảm, sơi trẻ trung người lính lái xe, từ ấn tượng cảm giác miêu tả cụ thể, sống động gợi cảm… ) – Thể thơ: Kết hợp linh hoạt thể thơ chữ chữ, tạo cho thơ có điệu thơ gần với lời nói tự nhiên, sinh động Những yếu tố ngôn ngữ giọng điệu thơ góp phần việc khắc họa hình ảnh người chiến sĩ lái xe tuyến đường Trường Sơn cách chân thực sinh động (18)ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ –Huy Cận I – Tìm hiểu chung: 1 Tác giả: -Huy Cận (1919-2005), tên đầy đủ Cù Huy Cận,quê: tỉnh Hà Tĩnh -Là nhà thơ tiếng từ phong trào Thơ với tập thơ Lửa thiêng(1940) -Là nhà thơ tiêu biểu cho thơ đại Việt Nam từ sau năm 1945: + Trước Cách mạng tháng Tám,thơ ông giàu chất triết lí, thấm thía bao nỗi buồn, tràn ngập sầu nhân + Sau Cách mạng, thơ Huy Cận dạt niềm vui, ca vui đời, thơ yêu thiên nhiên, người sống -1996,ông Nhà nước trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh văn học-nghệ thuật -Tác phẩm tiêu biểu:Lửa thiêng(1940);Vũ trụ ca(1942);Trời ngày lại sáng(1958);Đất nở hoa(1960);Bài thơ đời(1963);Hai bàn tay em(1967)… 2 Tác phẩm: a Hoàn cảnh sáng tác: – Bài thơ viết vào năm 1958, kháng chiến chống Pháp kết thúc thắng lợi, miền Bắc giải phóng bắt tay vào cơng xây dựng sống Niềm vui dạt tin yêu trước sống hình thành, thay da đổi thịt trở thành nguồn cảm hứng lớn thơ ca lúc Nhiều nhà thơ tới miền đất xa xôi Tổ quốc để sống để viết: miền núi, hải đảo, nhà máy, nông trường…Huy Cận có chuyến thực tế dài ngày vùng mỏ Quảng Ninh Từ chuyến ấy, hồn thơ ông thực nảy nở trở lại dồi cảm hứng thiên nhiên đất nước, lao động niềm vui trước sống – Bài “Đoàn thuyền đánh cá” sáng tác thời gian in tập thơ “Trời ngày lại sáng”(1958) b Bố cục: phần: Bài thơ có khổ, kết cấu theo vận động thời gian hành trình chuyến khơi đánh cá: – Hai khổ đầu: Cảnh đoàn thuyền đánh cá khơi lúc hồng bng xuống – Bốn khổ tiếp: Cảnh đoàn thuyền đánh cá biển đêm trăng đẹp – Khổi cuối: Cảnh đoàn thuyền đánh cá trở bình minh rạng ngời biển c Cảm hứng chủ đạo: – Bài thơ có hai nguồn cảm hứng lớn, song hành, hài hịa trộn lẫn vào Đó cảm hứng thiên nhiên vũ trụ cảm hứng người lao động sống Sự thống hai nguồn cảm hứng thể qua kết cấu hệ thống thi ảnh Về kết cấu, thời gian thơ nhịp tuần hoàn vũ trụ ( từ lúc hồng đến lúc bình minh) thời gian hoạt động đồn thuyền đánh cá ( từ lúc khơi đến trở về) Không gian thơ không gian lớn lao, kỳ vĩ với trời,biển, trăng, sao, sóng, gió; khơng gian cảnh lao động d Chủ đề tư tưởng: Thông qua việc miêu tả cảnh lao động đánh cá người ngư dân vùng biển Hạ Long, thơ ngợi ca vẻ đẹp thiên nhiên, đất nước, giàu có biển khơi; ngợi ca khí lao động hăng say, yêu đời người lao động giải phóng, làm chủ thân, làm chủ đời đất nước: Tập làm chủ, tập làm người xây dựng Dám vươn cai quản lại thiên nhiên! Yêu biết mấy, người tới Hai cánh tay hai cánh bay lên Ngực dám đón phong ba dội Chân đạp bùn khơng sợ lồi sên! ( “Mùa thu mới” – Tố Hữu ) II – Đọc – hiểu văn bản: 1 Cảnh đồn thuyền đánh cá khơi lúc hồng bng xuống ( Khúc hát khơi ): – Mở đầu thơ cảnh đoàn thuyền khơi lúc hồng hơn: (19) Sóng cài then,đêm sập cửa Đoàn thuyền đánh cá lại khơi, Câu hát căng buồm gió khơi.” Bốn câu thơ có kết cấu gọn gàng, cân đối tứ tuyệt: hai câu đầu tả cảnh, hai câu sau nói người Cảnh người tưởng đối lập song lại hịa hợp, cảnh làm hình ảnh người bật lên tâm điểm tranh – tranh lao động khỏe khoắn, vui tươi tràn ngập âm rực rỡ sắc màu + Hai câu thơ đầu tả cảnh hoàng biển, thời điểm đồn thuyền đánh cá khơi: “Mặt trời xuống biển hịn lửa Sóng cài then, đêm sập cửa” _Nếu vào thực tế thấy câu thơ vơ lí, vịnh Hạ Long- hướng Đông, thấy cảnh mặt trời xuống biển thế, mà có thấy mặt trời mọc thơi Vậy đây, viết “Mặt trời xuống biển” tức nhà thơ lấy điểm nhìn từ thuyền khơi,giữa biển khơi nhìn hướng Tây nơi bờ bãi Lúc đó, xung quanh thuyền mênh mơng sóng nước, mặt trời cịn cách lặn xuống biển Mặt trời xuống biển dường không tàn lụi, khơng tắt Nó hịn lửa – cầu lửa– đỏ rực, khổng lồ chìm vào đáy nước đại dương Biển bao la nồng ấm hẳn lên -> Phép tu từ so sánh: mặt trời ví với hịn lửa đem đến cho bức tranh hồng vẻ đẹp rực rỡ, tráng lệ, ấm áp không hiu hắt, ảm đạm thơ cổ _ Phép nhân hóa, ẩn dụ “Sóng cài then đêm sập cửa” -> người đọc cảm nhận thiên nhiên, vũ trụ,biển vào trạng thái tĩnh lặng, nghỉ ngơi, thư giãn Vũ trụ ngơi nhà khổng lồ Những lượn sóng dài then cài, cịn đêm bng xuống cánh cửa.-> Hình ảnh thơ cho thấy thiên nhiên vũ trụ bao la mà gần gũi với người – biển ngơi nhà thân thuộc ngư dân Có thể nói, hai câu thơ thể tình yêu thiên nhiên lòng yêu mến đời nhà thơ Huy Cận + Thiên nhiên vũ trụ phông, cho người xuất hiện: “Đoàn thuyền đánh cá lại khơi Câu hát căng buồm gió khơi _ Hình ảnh, nhạc điệu câu thơ diễn tả khí khỏe khoắn, phấn chấn người lao động: khẩn trương làm việc ngày đêm _ Đoàn thuyền lại khơi, tuần tự, nhịp nhàng nhịp sống không ngừng nghỉ Chữ “lại” câu thơ diễn tả điều đó, cho ta hiểu cơng việc, hoạt động hàng ngày, thường xuyên, trở thành nếp sống quen thuộc người ngư dân vùng biển _ “Câu hát căng buồm gió khơi” hình ảnh ẩn dụ mang tính chất khoa trương Tiếng hát khỏe khoắn tiếp sức cho gió làm căng cánh buồm Tiếng hát ấy, làm bật khí hồ hởi người lao động buổi xuất quân chinh phục biển cả… – Tiếng hát thể niềm mong ước người đánh cá: mong ước chuyến khơi đánh bắt thật nhiều hải sản, nhiều cá tôm giàu đẹp biển khơi: “ Hát rằng: cá bạc biển Đông lặng, Cá thu biển Đông đoàn thoi Đêm ngày dệt biển mn luồng sáng, Đến dệt lưới ta,đồn cá ơi!” 2 Cảnh đoàn thuyền đánh cá biển đêm trăng đẹp: – Cảm hứng lãng mạn giúp nhà thơ phát vẻ đẹp cảnh đoàn thuyền đánh cá biển đêm trăng với niềm vui phơi phới, khỏe khoắn người làm chủ đời, làm chủ biển trời q hương – Cảnh đồn thuyền lướt sóng khơi, luồng cá bủa lưới vây giăng mang vẻ đẹp vừa hoành tráng, vừa thơ mộng: “Thuyền ta lái gió với buồm trăng Lướt mây cao với biển bằng” “Ra đậu dặm xa dò bụng biển Dàn đan trận lưới vây giăng” + Con thuyền vốn nhỏ bé trước biển trời bao la trở thành thuyền kì vĩ mang tầm vóc vũ trụ Thuyền có gió làm bánh lái, có trăng làm cánh buồm, lướt mây cao với biển bằng, mây trời sóng nước (20)cịn bật vị trí trung tâm – tận khơi xa dị bụng biển, tìm luồng cá, dàn đan trận,bủa lưới vây giăng -> Đồn thuyền đánh cá băng băng lướt sóng, bủa vây điệp trùng Công việc lao động biển chiến đấu chinh phục thiên nhiên Người lao động làm việc với tất lòng dũng cảm, hăng say, trí tuệ nghề nghiệp, tâm hồn phơi phới – Bức tranh lao động điểm tô vẻ đẹp thiên nhiên Cái nhìn nhà thơ biển cá có sáng tạo bất ngờ,độc đáo: Cá nhụ cá chim cá đé Cá song lấp lánh đuốc đen hồng Cái đuôi em quẫy trăng vàng chóe Thủ pháp liệt kê kết hợp với phối sắc tài tình qua việc sử dụng tính từ màu sắc “đen hồng”,”vàng chóe”… tạo nên tranh sơn mài nhiều màu sắc, ánh sáng, lung linh huyền ảo câu chuyện cổ tích nói xứ sở thần tiên Mỗi loài cá kiểu dáng, màu sắc: “Cá nhụ cá chim cá đé/Cá song lấp lánh đuốc đen hồng” làm nên giàu đẹp biển quê hương Như có hội rước đuốc lịng biển đêm sâu thẳm Mỗi khi: “Cái em quẫy”, trăng vàng hơn, rực rỡ hơn, biển sống động hẳn lên Người xưa thường nói: “Thi trung hữu họa” – nghĩa thơ có hình có ảnh Quả thế, lồi cá kí họa thần tình Chúng đâu sản phẩm vô tri đánh bắt bàn tay người Với họ – người ngư dân – cá bạn, “em”, niềm cảm hứng cho người lao động, đối tượng thẩm mĩ cho thi ca + Cảnh đẹp không màu sắc, ánh sáng, mà cịn âm thanh.Nhìn bầy cá bơi lội, nhà thơ lắng nghe tiếng sóng vỗ rì rầm: “Đêm thở :sao lùa nước Hạ long” Bằng nghệ thuật ẩn dụ kết hợp nhân hóa, biển sinh thể sống động Tiếng sóng vỗ dạt dâng cao hạ thấp nhịp thở đêm biển Thế nhà thơ lại viết “Đêm thở:sao lùa nước Hạ Long” Thật ra, sóng biển đu đưa rì rào va đập vào mạn thuyền Trăng, phản chiếu ánh sáng xuống nước biển, sóng vỗ nhịp tưởng có bàn tay trời “lùa nước Hạ Long” Đó độc đáo, lạ sáng tạo nghệ thuật Có thể nói, tâm hồn tinh tế, tác giả cảm nhận thở thiên nhiên, vũ trụ Chính khơng khí say sưa xây dựng đất nước năm đầu khôi phục phát triển kinh tế sở thực hình ảnh lãng mạn – Bút pháp lãng mạn, trí tưởng tượng phong phú tác giả sáng tạo nên hình ảnh đẹp khiến cơng việc lao động nặng nhọc người đánh cá trở thành ca đầy niềm vui, nhịp nhàng thiên nhiên: Ta hát ca gọi cá vào Gõ thuyền có nhịp trăng cao Biển cho ta cá lịng mẹ Ni lớn đời ta tự buổi + “Gõ thuyền” công việc thực người đánh cá, độc đáo vầng trăng nhân hóa, tham gia lao động người + Người dân chài hát ca gọi cá, ca lòng biết ơn mẹ biển giàu có, nhân hậu – Sao mờ, đêm tàn lúc người dân chài kéo lưới kịp trời sáng Cảnh kéo lưới, bắt cá miêu tả vừa chân thực, vừa đầy chất thơ với khơng khí khẩn trương, gấp gáp: Sao mờ kéo lưới kịp trời sáng Ta kéo xoăn tay chùm cá nặng Vẩy bạc vàng lóe rạng đơng Lưới xếp buồm lên đón nắng hồng Có thể nói, cảnh lao động đánh cá biển tranh sơn mài rực rỡ Người kéo lưới trung tâm cảnh khắc họa độc đáo với thân hình gân guốc, khỏe thành thu “vẩy bạc vàng lóe rạng đơng” Màu hồng bình minh làm ấm sáng tranh lao động Thiên nhiên người nhịp nhàng vận hành vũ trụ 3 Cảnh đoàn thuyền đánh cá trở bình minh rạng ngời biển ( Khúc hát trở về) – Đoàn thuyền đánh cá thắng lợi trở bình minh rực rỡ, tráng lệ (21)- Phép tu từ nhân hóa: “Đồn thuyền chạy đua mặt trời”cho thấy tư chủ động chinh phục biển trời, vũ trụ người ngư dân Đúng lời bình tác giả: “Bài thơ chạy đua người với thiên nhiên người chiến thắng” – Nếu khổ thơ đầu, mặt trời xuống biển báo hiệu hồng khổ cuối lại mặt trời đội biển – ngày bắt đầu – ngày với thành lao động bội thu niềm tin yêu phấn chấn – Câu thơ kết vừa mang ý nghĩa tả thực, vừa khiến người đọc liên tưởng tới tương lai tươi sáng, huy hồng: “Mắt cá huy hồng mn dặm phơi” Ngày bắt đầu – thành lao động trải dài muôn dặm phơi – đời sinh sôi, phát triển… III – Tổng kết: 1 Nội dung: Bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá” khắc họa nhiều hình ảnh đẹp tráng lệ thể hài hòa thiên nhiên người lao động, bộc lộ niềm vui, niềm tự hào nhà thơ trước đất nước sống 2 Nghệ thuật: (22)BẾP LỬA – Bằng Việt * Giới thiệu học: Quê hương, gia đình, làng xóm kỉ niệm đẹp đẽ, bình dị thân thuộc với xa quê Đối với Tế Hanh, quê hương làng chài ven biển “nước bao vây cách biển nửa ngày sơng” Với Đỗ Trung Qn “q hương chùm khế – Quê hương diều biếc”… Nhưng riêng với Bằng Việt, quê hương ông gợi hình ảnh bếp lửa mộc mạc, giản dị Nghĩ bếp lửa nghĩ bà, nghĩ khứ tuổi thơ đầy khó nhọc, vất vả I – Tìm hiểu chung: 1 Tác giả: – Bằng Việt, tên khai sinh Nguyễn Việt Bằng, sinh năm 1941 – Quê: Thạch Thất, Hà Tây ( Hà Nội) – Làm thơ từ đầu năm 60 TK XX thuộc lớp nhà thơ trẻ trưởng thành thời kì kháng chiến chống Mĩ – Thơ Bằng Việt trẻo, mượt mà, tràn đầy cảm xúc, đề tài thơ thường vào khai thác kỉ niệm, kí ức thời thơ ấu gợi ước mơ tuổi trẻ – Tác phẩm tiêu biểu: Hương bếp lửa (thơ in chung với Lưu Quang Vũ), Những gương mặt,những khoảng trời(1973),Cát sáng(1983)… 2 Tác phẩm: a Hoàn cảnh sáng tác: – Sáng tác năm 1963, nhà thơ sinh viên theo học ngành Luật nước Nga – In tập “Hương – bếp lửa” – tập thơ đầu tay Bằng Việt in chung với Lưu Quang Vũ – Nhà thơ kể lại: “Những năm đầu theo học luật tơi nhớ nhà kinh khủng Tháng bên trời se se lạnh, buổi sáng sương khói thường bay mờ mờ mặt đất, cửa sổ, vịm cây, gợi nhớ cảnh mùa đơng q nhà Mỗi buổi dạy sớm học, hay nhớ đến khung cảnh bếp lửa thân quen, nhớ lại hình ảnh bà nội lụi cụi dạy sớm nấu nồi xôi, luộc củ khoai, củ sắn cho nhà” b Bố cục: – Bài thơ mở hình ảnh bếp lửa, gợi kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà Từ kỉ niệm, đứa cháu trưởng thành suy ngẫm, thấu hiểu đời bà, lẽ sống bà Cuối cùng, hoàn cảnh xa cách, đứa cháu gửi nỗi nhớ mong gặp bà – Bố cục thơ theo mạch cảm xúc: hồi tưởng =>hiện tại, kỉ niệm =>suy ngẫm Lựa chọn bố cục thích hợp với việc khắc hoạ kỉ niệm tuổi thơ Bố cục cịn cho thấy hình ảnh bà khắc sâu vào tâm khảm người cháu, thành chỗ dựa tinh thần để người cháu trưởng thành – Bố cục chia phần: + Khổ thơ đầu: Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cho dòng hồi tưởng, cảm xúc bà + Ba khổ thơ tiếp: ( Tiếp…đến…”niềm tin dai dẳng): Hồi tưởng kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà + Khổ tiếp: ( Tiếp…đến…”bếp lửa!”): Suy ngẫm người cháu bà, hình ảnh bếp lửa + Khổ cuối: Nỗi nhớ bà, nhớ quê hương khơn ngi, da diết c Hình ảnh thơ: Trong thơ có hai hình ảnh bật, gắn bó mật thiết với nhau, vừa tách bạch, vừa nhịe lẫn nhau,tỏa sáng bên Đó hình ảnh người bà bếp lửa Vì dòng hồi tưởng suy nghĩ nhà thơ, hai hình ảnh lại ln gắn bó, song hành, đồng hiện? Vì bà ln diện bếp lửa Bên bếp lửa bóng hình bà Bà nhóm bếp lửa sáng, chiều suốt đời cảnh ngộ: từ ngày khó khăn gian khổ đến lúc bình n Bếp lửa cịn biểu tượng giàu ý nghĩa: biểu cụ thể đầy gợi cảm tảo tần, chăm sóc, yêu thương người bà dành cho cháu con.Bếp lửa tình bà ấm nồng Bếp lửa tay bà chăm chút Bếp lửa gắn với bao vất vả, cực nhọc đời bà Ngày ngày bà nhóm bếp lửa nhóm lên sống niềm vui, tình u thương, niềm tin, hi vọng cho cháu con, cho người II – Đọc – hiểu văn bản: 1 Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cho dòng hồi tưởng, cảm xúc bà Một bếp lửa chờn vờn sương sớm Một bếp lửa ấp iu nồng đượm Cháu thương bà nắng mưa (23)- “Bếp lửa chờn vờn sương sớm” hình ảnh quen thuộc gia đình Việt Nam trước buổi sớm mai Hình ảnh bếp lửa thật ấm áp lạnh chờn vờn “sương sớm”,thật thân thương với bao tình cảm “ấp iu nồng đượm” + Từ láy“chờn vờn” thực gợi nhớ, gợi thương đến dáng hình bập bùng, chập chờn lửa kí ức + Từ láy “ấp iu” gợi bàn tay kiên nhẫn, khéo léo lòng chi chút người nhóm lửa, lại xác với cơng việc nhóm bếp cụ thể – Rất tự nhiên, hình ảnh bếp lửa làm trỗi dậy tình yêu thương: “Cháu thương bà nắng mưa” Tình thương tràn đầy cháu bộc lộ cách trực tiếp giản dị Đằng sau giản dị lòng, thấu hiểu đến tận vất vả, nhọc nhằn, lam lũ đời bà =>Ba câu thơ mở đầu diễn tả cảm xúc dâng lên với kí ức, hồi tưởng tác giả bếp lửa, bà, khái quát tình cảm người cháu với đời lam lũ người bà 2 Hồi tưởng kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà: *Bốn khổ thơ tương ứng với ba kỉ niệm khoảng thời thơ ấu nhà thơ sống bên bà Đó kỉ niệm bên bếp lửa bên người bà kính yêu Đoạn thơ thấm thía kết hợp hài hịa biểu cảm với miêu tả, tự với trữ tình a Kỉ niệm tuổi thơ bên cạnh bà sống có nhiều gian khổ, thiếu thốn nhọc nhằn: Lên bốn tuổi cháu quen mùi khói Năm năm đói mịn đói mỏi Bố đánh xe khơ rạc ngựa gầy Chỉ nhớ khói hun nhèm mắt cháu Nghĩ lại đến sống mũi cịn cay – Tuổi thơ có bóng đen ghê rợn nạn đói năm 1945 Hơn hai triệu người dân Việt Nam chết đói sách cai trị dã man giặc Nhật, giặc Pháp Người sống “dật dờ bóng ma” Cái đói hồ ám ảnh văn chương Việt Nam thời, đói phải ăn đất sét (trong văn Ngô Tất Tố), trăn trở miếng ăn dằn vặt trang viết Nam Cao… Đến nỗi nhà thơ Chế Lan Viên tổng kết câu thơ đau đớn: “Cả dân tộc đói nghèo rơm rạ” – Hình ảnh “bố đánh xe khô rạc ngựa gầy” phần diễn tả hồn cảnh khó khăn, thiếu thốn gia đình tác giả khốn khó chung người lao động – ”Đói mịn đói mỏi”, “khô rạc ngựa gầy”- chi tiết thơ đậm chất thực tái lại hình ảnh xóm làng xơ xác,tiêu điều người tiều tụy, vật lộn mưu sinh Khơng trải qua đói quay, đói quắt Bằng Việt chẳng thể viết câu thơ chân thực đến thế! – Ấn tượng cháu năm đói khổ mùi khói bếp bà – mùi khói hun nhèm mắt cháu để đến nghĩ lại “sống mũi cịn cay” Cái cay khói bếp cậu bé bốn tuổi cay xúc động người cháu trưởng thành nhớ bà hòa quyện.Quá khứ đồng dòng thơ Điều cho thấy, mùi khói bếp bà có sức ám ảnh, làm lay động chất tâm hồn cháu b Nhớ kỉ niệm nhớ bếp lửa, nhớ tình bà suốt tám năm bên bà: Tám năm rịng cháu bà nhóm lửa Tu hú kêu cánh đồng xa Tu hú kêu bà nhớ không bà? Bà hay kể chuyện ngày Huế Tiếng tu hú mà tha thiết thế! Mẹ cha công tác bận không Cháu bà, bà bảo cháu nghe Bà dạy cháu làm, bà chăm cháu học Tu hú ơi! Chẳng đến bà Kêu chi hoài cánh đồng xa? (24)-> Một loạt từ ngữ “bà bảo”,”bà dạy”,”bà chăm” vừa diễn tả cách sâu sắc tình thương bao la, chăm chút người bà dành cho cháu, vừa thể lòng biết ơn cháu bà Tình u kính trọng bà tác giả thể thật chân thành, sâu sắc: “Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc” – Bà bếp lửa chỗ dựa tinh thần, chăm chút, đùm bọc dành cho cháu Bếp lửa quê hương, bếp lửa tình bà lại gợi thêm kỉ niệm tuổi thơ – kỉ niệm gắn với tiếng chim tu hú đồng quê độ hè về: Tiếng tu hú mà tha thiết thế! Tu hú ơi! Chẳng đến ởcùng bà Kêu chi hoài trênnhững cánh đồng xa? Đoạn thơ khiến ta chạnh nhớ “tiếng chim tu hú” nữ sĩ Anh Thơ: tiếng chim tu hú gắn liền với hình ảnh cha già với kỉ niệm thời thiếu nữ hoa niên, tiếng chim tu hú len lỏi khắp thơ âm u ẩn, không buồn mà tiếc Còn đây, tiếng chim tu hú bước vào thơ Bằng Việt chi tiết để gợi nhắc nhà thơ kỉ niệm ấu thơ sống bên bà Tiếng chim tu hú – âm quen thuộc làng quê Việt Nam độ hè về, báo hiệu mùa lúa chín vàng đồng, vải chín đỏ Tiếng chim giục giã, khắc khoải điều da diết khiến lịng người trỗi dậy hịa niệm, nhớ mong Phải tiếng đồng vọng đất trời để an ủi, sẻ chia với đời lam lũ bà? Câu hỏi tu từ “Tu hú chẳng đến bà – Kêu chi hịa cánh đồng xa” thấm thía làm sao, xót xa làm sao! Nó diễn tả nỗi lòng da diết tác giả nhớ tuổi thơ, nhớ bà => Những câu thơ lời đối thoại tâm tình, cháu trị chuyện với bà tâm tưởng, cháu trò chuyện với chim tu hú tình yêu thương Và tất bộc bạch cháu dành cho người bà kính yêu Hình ảnh bà, hình ảnh bếp lửa âm chim tu hú vang vọng không gian mênh mông khiến thơ nhuốm phủ sắc bàng bạc khơng gian hồi niệm, tình bà cháu đẹp chuyện cổ tích c Đọng lại kỉ niệm người cháu là: Năm giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi Hàng xóm bốn bên trở Đỡ đần bà dựng lại túp lều tranh Chi tiết thơ đậm chất thực, thành ngữ “cháy tàn cháy rụi” đem đến cảm nhận hình ảnh làng quê hoang tàn khói lửa chiến tranh Trên tàn phá hủy diệt cưu mang, đùm bọc xóm làng hai bà cháu.Điều khiến cháu xúc động bà già nua, nhỏ bé chống chọi để trải qua năm tháng gian nan, đau khổ mà không kêu ca, phàn nàn Bà mạnh mẽ,kiên cường trước thực ác liệt.Đặc biệt lời dặn cháu bà làm ngời sáng vẻ đẹp tâm hồn người phụ nữ giàu lòng vị tha, giàu đức hi sinh: Mày có viết thư kể kể Cứ bảo nhà bình yên Vậy bà gồng gánh vác lo toan để yên tâm công tác Bà không chỗ dựa cho đứa cháu thơ, điểm tựa cho chiến đấu mà hậu phương vững cho tiền tuyến, góp phần khơng nhỏ vào kháng chiến chung dân tộc Tình cảm bà cháu hịa quyện tình yêu quê hương, Tổ quốc d Hình ảnh người bà kỷ niệm năm tháng tuổi thơ gắn với hình ảnh bếp lửa: Rồi sớm chiều lại bếp lửa bà nhen Một lửa, lịng bà ln ủ sẵn Một lửa chứa niềm tin dai dẳng… – Từ hình ảnh bếp lửa cụ thể câu trên, tác giả chuyển thành hình ảnh lửa lịng bà Như thế, bếp lửa không nhen lên nhiên liệu củi rơm mà nhen lên từ lửa sức sống, lịng u thương “ln ủ sẵn” lịng bà, niềm tin vơ “dai dẳng”, bền bỉ bất diệt Ngọn lửa kỉ niệm ấm lịng, niềm tin thiêng liêng kì diệu nâng bước cháu suốt chặng đường dài Ngọn lửa sức sống, lòng yêu thương, niềm tin mà bà truyền cho cháu (25)=> Từ hình ảnh bếp lửa cụ thể, thơ gợi đến lửa với ý nghĩa trừu tượng, khái quát Bà khơng người nhóm lửa, giữ lửa mà cịn người truyền lửa – lửa sống, niềm tin cho hệ nối tiếp 3 Suy ngẫm người cháu bà hình ảnh bếp lửa: Từ hồi tưởng kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà, người cháu suy ngẫm bà, hình ảnh bếp lửa: Lận đận đời bà nắng mưa Mấy chục năm rồi, đến tận Bà giữ thói quen dậy sớm Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm Nhóm niềm yêu thương khoai sắn bùi Nhóm nồi xơi gạo sẻ chung vui Nhóm dậy tâm tình tuổi nhỏ – Nếu từ đầu thơ, hình ảnh bà bếp lửa song hành đến hồ vào làm một, nhịe lẫn, tỏa sáng bên – Cụm từ thời gian “đời bà”, “Mấy chục năm”, từ láy tượng hình “lận đận”, hình ảnh ẩn dụ “nắng mưa” -> diễn tả cảm nhận nhà thơ đời gian nan, vất vả tần tảo, đức hi sinh, chịu thương,chịu khó bà Tình thương u tác giả dành cho bà thể câu chữ Tình cảm giản dị, chân thành mà thật sâu nặng thiết tha – Suốt đời, bà chăm chút cho cháu vật chất tinh thần để cháu lớn lên Bà người nhóm lửa, người giữ cho lửa ấm nóng, tỏa sáng gia đình – Điệp ngữ “nhóm” nhắc lại bốn lần với ý nghĩa phong phú, gợi nhiều liên tưởng Từ hành động, bà nhóm dậy thiêng liêng, cao q người Bà nhóm bếp lửa sớm mai nhóm lên: + Tình u thương + Niềm vui sưởi ấm + Sự san sẻ tình làng nghĩa xóm + Những tâm tình, ước vọng tuổi thơ -> Nhờ lửa mà bà “ủ”, bà “nhen”, bà “giữ”, cháu biết cách sống ân nghĩa, thủy chung, biết mở lòng với người xung quanh, biết sẻ chia, gắn bó với xóm làng .Người cháu yêu bà, nhờ hiểu bà mà thêm hiểu, thêm yêu dân tộc mình, nhân dân – Trong tâm trí nhà thơ, bếp lửa bà thật bình dị, song ẩn giấu điều cao quý thiêng liêng Cảm xúc dâng trào, tác giả phải lên: “Ơi kì lạ thiêng liêng – bếp lửa!” Hình ảnh bà hình ảnh bếp lửa sáng đẹp lung linh tâm hồn nhà thơ 4 Nỗi nhớ bà, nhớ quê hương khôn nguôi, da diết Giờ cháu xa, có khói trăm tàu, Có lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả, Nhưng chẳng quên nhắc nhở: – Sớm mai bà nhóm bếp lên chưa ? Điệp từ “trăm” mở giới rộng lớn với bao điều mẻ Tuổi thơ lùi xa, đứa cháu nhỏ năm xưa lớn khôn, chắp cánh bay cao, bay xa đến chân trời cao rộng có “ khói trăm tàu”,”lửa trăm nhà”,”niềm vui trăm ngả” Tuy thế, cháu khôn nguôi nhớ bà bếp lửa quê hương, nhớ góc bếp, nơi nắng mưa hai bà cháu có Cháu không quên chẳng thể quên nguồn cội, nơi mà tuổi thơ cháu nuôi dưỡng để lớn lên từ Bà quê hương yêu dấu điểm tựa, chỗ dựa tinh thần vững cho cháu bước đường đời => Từ suy ngẫm người cháu, thơ biểu triết lí sâu sắc: Những thân thiết nhất tuổi thơ người có sức tỏa sáng, nâng bước người suốt hành trình dài rộng đời Tình yêu đất nước bắt nguồn từ lịng u q ơng bà, cha mẹ, từ gần gũi bình dị III – Tổng kết: 1 Nội dung: “Bếp lửa” Bằng Việt hồi tưởng suy ngẫm củangười cháu trưởng thành, nhớ lại kỉ niệm đầy xúc động người bà vàtình bà cháu Qua đó, bộc lộ tình cảm sâu nặng gia đình, quêhương, đất nước (26)-Sự kết hợp nhuần nhuyễn biểu cảm miêu tả, tự bình luận -Thể thơ tám chữ kết hợp với chữ,9 chữ phù hợp với việc diễn tả dòng cảm xúc suy ngẫm bà -Giọng điệu tâm tình, thiết tha, tự nhiên, chân thành (27)ÁNH TRĂNG – Nguyễn Duy I Tìm hiểu chung: 1 Tác giả: – Nguyễn Duy sinh năm 1948, tên khai sinh Nguyễn Duy Nhuệ, quê thành phố Thanh Hóa – 1966, ơng gia nhập qn đội, vào binh chủng Thông tin,tham gia chiến đấu nhiều chiến trường – Sau năm 1975, ông chuyển làm báo Văn nghệ giải phóng Từ năm 1977, Nguyễn Duy đại diện thường trú báo Văn nghệ Thành phố Hồ Chí Minh – Nguyễn Duy thuộc hệ nhà thơ quân đội trưởng thành kháng chiến chống Mỹ cứu nước dân tộc trở thành gương mặt tiêu biểu – Thơ ông gần gũi với văn hóa dân gian, sâu sắc mà đỗi tài hoa, sâu vào nghĩa, tình mn đời người Việt Nam “ Thơ Nguyễn Duy sâu lắng, thắm thiết hồn vía ca dao, dân ca Việt Nam.Những thơ ơng khơng cố gắng tìm kiếm hình thức mà sâu vào nghĩa tình muôn đời người Việt Nam Ngôn ngữ thơ Nguyễn Duy khơng bóng bẩy mà gần gũi, dân dã, “bụi”, phù hợp với ngôn ngữ thường nhật” ( Theo “Văn lớp khơng khó bạn nghĩ”) – Năm 2007, ông tặng Giải thưởng Nhà nước văn học nghệ thuật – Tác phẩm tiêu biểu: Cát trắng (1973), Mẹ em ( 1987), Đường xa (1990), Về (1994)… 2 Tác phẩm: a Hoàn cảnh sáng tác: -Nguyễn Duy viết thơ “Ánh trăng” vào năm 1978 ,tại thành phố Hồ Chí Minh -nơi thị sống tiện nghi đại, nơi người từ trận đánh trở để lại sau lưng chiến gian khổ mà nghĩa tình – In tập thơ “Ánh trăng” Nguyễn Duy –tập thơ đạt giải A Hội nhà Văn Việt Nam năm 1984 b Bố cục: 3phần: – Hai khổ đầu: Vầng trăng khứ – Hai khổ tiếp: Vầng trăng – Hai khổ cuối: Cảm xúc suy ngẫm tác giả trước vầng trăng c Mạch cảm xúc: Bài thơ câu chuyện nhỏ kể theo trình tự thời gian từ khứ đến gắn với mốc kiện đời người Theo dòng tự mạch cảm xúc từ khứ đến lắng kết “giật mình” cuối thơ c Chủ đề: Thơng qua hình tượng nghệ thuật “Ánh trăng” cảm xúc nhà thơ, thơ diễn tả suy ngẫm sâu sắc thái độ người khứ gian lao, tình nghĩa II – Đọc – hiểu văn bản: 1 Vầng trăng khứ: – Hồi nhỏ sống: + với đồng + với sông + với bể -> Điệp từ “với” lặp lại ba lần tô đậm thêm gắn bó chan hịa người với thiên nhiên, với tươi đẹp tuổi thơ “Hồi chiến tranh rừng” – năm tháng gian khổ, ác liệt thời chiến tranh,“vầng trăng thành tri kỉ” -> Nghệ thuật nhân hóa > trăng người bạn thân thiết, tri âm tri kỉ, đồng chí chia sẻ vui buồn chiến trận với người lính – nhà thơ -> Hành quân đêm, nẻo đường chông gai mặt trận, phiên gác rừng khuya lạnh lẽo, tối nằm yên giấc trời đen đặc, người lính có vầng trăng bên cạnh Trăng bên, bầu bạn, cảm nhận giá buốt nơi “Rừng hoang sương muối” (Đồng chí), trải qua bao gian khổ sống chiến đấu, chia sẻ bùi,đồng cam cộng khổ; hân hoan niềm vui thắng trận, cung xao xuyến, bồn chồn, khắc khoải người lính nhớ nhà, nhớ quê… (28)->phép liên tưởng đầy tính nghệ thuật “trần trụi với thiên nhiên”, so sánh độc đáo “hồn thiên cỏ” -> cho ta thấy rõ vẻ đẹp bình dị,mộc mạc,trong sáng, đỗi vơ tư, hồn nhiên vầng trăng Đó hình ảnh người lúc giờ: vơ tư, hồn nhiên, sáng -“khơng…qn…vầng trăng tình nghĩa” -> thể tình cảm thắm thiết với vầng trăng =>Vầng trăng gắn bó thân thiết với người từ lúc nhỏ đến lúc trưởng thành,cả hạnh phúc gian lao =>Trăng vẻ đẹp đất nước bình dị, hiền hậu; thiên nhiên vĩnh hằng, tươi mát, thơ mộng =>Vầng trăng trở thành người bạn tri kỉ, mà trở thành “vầng trăng tình nghĩa” biểu tượng cho khứ nghĩa tình 2 Vầng trăng tại: -Hồn cảnh sống: + Đất nước hịa bình + Hoàn cảnh sống thay đổi: xa rời sống giản dị khứ, người sống sung túc “ánh điện cửa gương” – sống đầy đủ, tiện nghi, khép kín phịng đại,xa rời thiên nhiên – “Vầng trăng qua ngõ – người dưng qua đường”: + Vầng trăng người lính năm xưa dĩ vãng, dĩ vãng nhạt nhòa quãng thời gian xa xơi + Biện pháp nhân hóa, so sánh-> “Vầng trăng tình nghĩa” trở thành “người dưng qua đường” Vầng trăng “đi qua ngõ”, trịn đầy, thủy chung tình nghĩa, người quên trăng, hờ hững, lạnh nhạt, dửng dưng đến vơ tình Vầng trăng trở thành người xa lạ, chẳng nhớ, chẳng hay biết -> Rõ ràng, thay đổi hoàn cảnh, người dễ dàng quên khứ, thay đổi tình cảm.Nói chuyện qn nhớ ấy, nhà thơ phản ánh thực xã hội thời đại – Con người gặp lại vầng trăng tình bất ngờ: + Tình huống: điện, phịng tối om + “Vội bật tung”: vội vàng, khẩntrương -> bắt gặp vầng trăng -> Đây khổ thơ quan trọng cấu tứ tồn Chính khoảnh khắc bất ngờ tạo nên bước ngoặt mạch cảm xúc nhà thơ-> Sự xuất bất ngờ vầng trăng khiến nhà thơ ngỡ ngàng, bối rối, gợi cho nhà thơ bao kỉ niệm nghĩa tình 3 Cảm xúc suy ngẫm tác giả trước vầng trăng – Từ “mặt” dùng với nghĩa gốc nghĩa chuyển – mặt trăng, mặt người – trăng người đối diện đàm tâm – Với tư “ngửa mặt lên nhìn mặt” người đọc cảm nhận lặng im, thành kính phút chốc cảm xúc dâng trào gặp lại vầng trăng: “có rưng rưng” Rưng rưng niềm thương nỗi nhớ, lãng quên lạnh nhạt với người bạn cố tri; lương tri thức tỉnh sau ngày đắm chìm cõi u mê mộng mị; rưng rưng nỗi ân hận ăn năn thái độ suốt thời gian qua Một chút áy náy, chút tiếc nuối, chút xót xa đau lịng, tất làm nên “rưng rưng”,cái thổn thức sâu thẳm trái tim người lính – Và phút giây nhân vật trữ tình nhìn thẳng vào trăng- biểu tượng đẹp đẽ thời xa vắng, nhìn thẳng vào tâm hồn mình, bao kỉ niệm ùa chiếm trọn tâm tư Kí ức quãng đời ấu thơ sáng, lúc chiến tranh máu lửa, hồn hậu lên rõ dần theo dòng cảm nhận trào dâng, “như đồng bể, sông rừng” Đồng, bể, sơng, rừng,những hình ảnh gắn bó nơi khoảng trời kỉ niệm -> Cấu trúc song hành hai câu thơ, nhịp điệu dồn dập biện pháp tu từ so sánh, điệp ngữ liệt kê muốn khắc họa rõ kí ức thời gian gắn bó chan hịa với thiên nhiên, với vầng trăng lớn lao sâu nặng, nghĩa tình, tri kỉ Chính thứ ánh sáng dung dị đơn hậu trăng chiếu tỏ nhiều kỉ niệm thân thương, đánh thức bao tâm tình vốn tưởng chừng ngủ quên góc tối tâm hồn người lính Chất thơ mộc mạc chân thành vầng trăng hiền hịa, ngơn ngữ hàm súc, giàu tính biểu cảm “có rưng rưng”,đoạn thơ đánh động tình cảm nơi người đọc – Hình ảnh “trăng trịn vành vạnh” tượng trưng cho khứ nghĩa tình, thủy chung, đầy đặn, bao dung, nhân hậu (29)năm xưa Con người “giật mình” trước ánh trăng bừng tỉnh nhân cách, trở với lương tâm sạch, tốt đẹp Đó lời ân hận, ăn năn day dứt, làm đẹp người III – Tổng kết: 1 Nội dung: – Bài thơ lời tự nhắc nhở tác giả năm tháng gian lao đời người lính gắn bó với thiên nhiên, đất nước bình dị, hiền hậu – Gợi nhắc, củng cố người đọc thái độ sống “uống nước nhớ nguồn”, ân nghĩa thủy chung khứ 2 Nghệ thuật: – Thể thơ chữ, phương thức biểu đạt tự kết hợp với trữ tình – Giọng thơ mang tính tự bạch, chân thành sâu sắc (30)LÀNG – Kim Lân I.Tìm hiểu chung: 1 Tác giả: Kim Lân -Tên khai sinh Nguyễn Văn Tài (1920-2007),quê Từ Sơn – Bắc Ninh – Do hồn cảnh gia đình khó khăn, Kim Lân học hết bậc tiểu học phải làm Kim Lân bắt đầu viết văn từ năm 1941 – Ông nhà văn chuyên viết truyện ngắn Vốn am hiểu gắn bó sâu sắc sống nông thôn, Kim Lân viết đề tài sinh hoạt làng quê cảnh ngộ người nông dân – Một số truyện thể khơng khí tiêu điều, ảm đạm nông thôn Việt Nam sống lam lũ, vất vả người nông dân trước Cách mạng tháng Tám – Ông dư luận ý nhiều vào đề tài độc đáo tái sinh hoạt văn hóa phong phú thơn q, qua góp phần biểu vẻ đẹp tâm hồn người nông dân – Sau cách mạng tháng Tám, Kim Lân tiếp tục làm báo, viết văn viết làng quê Việt Nam – mảng thực mà từ lâu ông hiểu biết sâu sắc -Ngoài hoạt động sáng tác, nhà văn Kim Lân tham gia sân khấu điện ảnh,ơng kịch, đóng phim ( Tiêu biểu vai Lão Hạc phim “Làng Vũ Đại ngày ấy”) – Năm 2001, Kim Lân trao tặng Giải thưởng Nhà nước văn học nghệ thuật Ông năm 2007, sau thời gian dài chống chọi với bệnh hen suyễn – Các tác phẩm tiêu biểu: Nên vợ nên chồng, Vợ nhặt,Con chó xấu xí, Làng,… 2 Tác phẩm: a Hoàn cảnh sáng tác: – “Làng” viết đăng báo tạp chí Văn nghệ năm 1948 – giai đoạn đầu kháng chiến chống Pháp Trong thời kì người dân nghe theo sách phủ: kêu gọi nhân dân ta tản cư, người dân vùng địch tạm chiếm lên vùng chiến khu để kháng chiến lâu dài – Kim Lân kể lại: “Hồi gia đình tơi sơ tán Trên khu mới, có tin đồn làng tơi làng Việt gian Mọi người nhìn người dân làng với mắt chế giễu, khinh thường Tôi yêu làng không tin làng tơi lại theo giặc Pháp Tơi viết truyện ngắn “Làng” thể để khẳng định niềm tin minh oan cho làng tơi” ( Theo “Văn lớp khơng khó bạn nghĩ”) b Bố cục: đoạn: – Đoạn 1: Từ đầu…đến… “ruột gan ông lão múa lên, vui quá!”: Ông Hai trước nghe tin làng Chợ Dầu theo giặc – Đoạn 2: Tiếp…đến…”cũng vợi đôi phần”: Tâm trạng ông Hai nghe tin làng theo giặc – Đoạn 3: Cịn lại: Tâm trạng ơng Hai tin làng theo giặc cải c Chủ đề:Tình u q hương, đất nước d Tóm tắt văn bản: Ông Hai người làng Chợ Dầu Trong kháng chiến chống Pháp, ơng phải đưa gia đình tản cư Ở đây, lúc ông nhớ làng dõi theo tin tức cách mạng.Khi nghe tin đồn làng Chợ Dầu theo giặc, ông vô đau khổ, cảm thấy xấu hổ, nhục nhã Ơng khơng đâu, không gặp ai, sợ nghe đồn làng ông theo giặc Nỗi lịng buồn khổ tăng lên có tin người ta khơng cho người làng ơng nhờ làng Việt gian Ơng khơng biết bày tỏ với ai,khơng dám ngồi Thế ơng đành nói chuyện với thằng út cho vơi nỗi buồn, cho nhẹ bớt đau khổ tinh thần Khi nhận tin cải chính, vẻ mặt ơng tươi vui, rạng rỡ hẳn lên Ông chia quà cho con, tất bật báo tin cho người nhà ông bị Tây đốt, làng ông làng Việt gian Ông thêm yêu tự hào làng II – Đọc – hiểu văn bản: 1 Tình truyện: a Khái niệm tình truyện: – Tình truyện hồn cảnh có vấn đề xuất tác phẩm Trong hồn cảnh đó, nhân vật có hành động bộc lộ rõ nhất, điển hình tính Tính cách nhân vật rõ, chủ đề tác phẩm bộc lộ trọn vẹn (31)=> tình đối nghịch với tình cảm tự hào mãnh liệt làng Chợ Dầu ông Hai Khác với suy nghĩ làng quê “Tinh thần cách mạng lắm” ông => Vai trị: tạo tâm lí, diễn biến gay gắt nhân vật, làm bộc lộ sâu sắc tình cảm yêu làng,yêu nước ông Hai Xét mặt thực, chi tiết hợp lí Xét mặt nghệ thuật tạo nên nút thắt cho câu chuyện; gây mâu thuẫn giằng xé tâm lí ơng lão đáng thương đáng trọng ấy; tạo điều kiện để thể tâm trạng phẩm chất, tính cách nhân vật thêm chân thực sâu sắc; góp phần giải chủ đề tác phẩm: phản ánh ca ngợi tình yêu làng, yêu nước chân thành, giản dị người nông dân Việt Nam kháng chiến chống Pháp.Sự phát triển câu chuyện bám theo tình ối oăm 2 Diễn biến tâm trạng ông Hai: a Trước nghe tin làng chợ Dầu theo giặc: – Nhớ làng da diết – muốn làng, muốn tham gia kháng chiến – Mong nắng cho Tây chết => Yêu thương, gắn bó với làng quê, tự hào có trách nhiệm với kháng chiến làng – Ở phịng thơng tin, ơng nghe nhiều tin hay -> tin chiến thắng quân ta -> Ruột gan ông múa lên -> Quan tâm tha thiết, nồng nhiệt đến kháng chiến => Ơng Hai người nơng dân có tính tình vui vẻ, chất phác, có lịng gắn bó với làng quê kháng chiến b Tâm trạng ông Hai nghe tin làng theo giặc: – Khi nghe tin xấu ông Hai sững sờ,xấu hổ, uất ức: “cổ ông lão nghẹn ắng hẳn lại,da mặt tê rân rân Ông lão lặng tưởng không thở được” Từ đỉnh cao niềm vui,niềm tin ông Hai rơi xuống vực thẳm đau đớn, tủi hổ tin bất ngờ Khi trấn tĩnh lại phần nào,ơng cịn cố chưa tin tin Nhưng người tản cư kể rảnh rọt quá, lại khẳng định họ “vừa lên” làm ông không tin Niềm tự hào làng sụp đổ,tan tành trước tin sét đánh Cái mà ông yêu q quay lưng lại với ơng Không xấu hổ trước bà mà ông tự thấy ông hạnh phúc riêng ông,cuộc đời ông chết lần -Từ lúc tâm trí ơng Hai cịn có tin xâm chiếm,nó thành nỗi ám ảnh day dứt Nghe tiếng chửi bọn Việt gian, ông“cúi gằm mặt mà đi” Về đến nhà ông nằm vật giường tủi thân nhìn lũ “nước mắt ông lão giàn ra” Bao nhiêu điều tự hào quê hương sụp đổ tâm hồn người nơng dân mực u q hương Ơng cảm thấy ơng mang nỗi nhục tên bán nước theo giặc, ông mang nỗi nhục – Suốt ngày ông không dám đâu Ông quanh quẩn nhà,nghe ngóng tình hình bên ngồi “Một đám đơng túm lại, ông để ý, dăm bảy tiếng cười nói xa xa,ông chột Lúc ông nơm nớp tưởng người ta để ý, người ta bàn tán đến “cái chuyện ấy” Thoáng nghe tiếng Tây, Việt gian, cam – nhông… ông lủi nhà,nín thít Thơi lại chuyện rồi!” – Ông Hai rơi vào tình trạng bế tắc, tuyệt vọng nghĩ tới tương lai Ơng khơng biết đâu, làng thi khơng được, làng lúc đồng nghĩa với theo Tây,phản bội kháng chiến Ở lại khơng xong, mụ chủ nhà đánh tiếng xua đuổi.Còn thi biết đâu người ta chưa chấp dân làng Chợ Dầu phản bội Nếu trước, tình yêu làng tình u nước hịa quyện lúc này, ơng Hai buộc phải có lựa chọn.Quê hương Tổ quốc,bên nặng hơn? Đó khơng phải điều đơn giản với ơng, làng Chợ Dầu trở thành phần đời, khơng dễ vứt bỏ; cịn cách mạng cứu cánh gia đình ơng, giúp cho gia đình ơng khỏi đời nơ lệ Cuối cùng, ơng định: “Làng u thật, làng theo Tây phải thù” Như vậy, tình u làng có thiết tha, mãnh liệt đến đâu khơng thể mãnh liệt tình yêu đất nước Đó biểu vẻ đẹp tâm hồn người Việt Nam, cần họ sẵn sàng gạt bỏ tình cảm riêng tư để hướng tới tình cảm chung cộng đồng (32)chuyện với mình, giãi bày với lịng tự nhắc nhở: ln “Ủng hộ Cụ Hồ Chí Minh” Tình q lòng yêu nước thật sâu nặng thiêng liêng => Đau khổ nghe tin làng theo giặc lòng thủy chung, son sắt với kháng chiến khơng thay đổi c Tâm trạng ông Hai tin làng theo giặc cải – Đúng lúc ơng Hai có định khó khăn tin làng Chợ Dầu phản bội cải Sự đau khổ ơng Hai ngày qua nhiều niềm phấn khởi hạnh phúc ông lúc lớn nhiêu.Ơng “bơ bơ” khoe với người tin làng ông bị “đốt nhẵn”, nhà ông bị “đốt nhẵn” Nội dung lời “khoe” ơng vơ lí khơng vui mừng trước cảnh làng, nhà bị giặc tàn phá Nhưng tình điều vơ lí lại dễ hiểu: Sự mát vật chất chẳng thấm vào đâu so với niềm vui tinh thần mà ông đón nhận Nhà văn Kim Lân tỏ sắc sảo việc nắm bắt miêu tả diễn biến tâm lí nhân => Từ người nông dân yêu làng, ông Hai trở thành người cơng dân nặng lịng với kháng chiến.Tình u làng, yêu nước hòa làm ý nghĩ, tình cảm, việc làm ơng Hai Tình cảm thống nhất,hịa quyện tình u nước đặt cao hơn, lớn rộng lên tình làng Đây nét đẹp truyền thống mang tinh thần thời đại Ông Hai hình ảnh tiêu biểu người nơng dân trong thời kì kháng chiến chống Pháp III Tổng kết: 1 Nội dung: Truyện thể chân thực, sinh động tình cảm yêu làng quê thống với lòng yêu đất nước nhân vật ông Hai 2.Nghệ thuật: -Tác giả sáng tạo tình truyện có tính căng thẳng, thử thách -Xây dựng cốt truyện tâm lí ( trọng vào tình bên nội tâm nhân vật) -Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật tự nhiên mà sâu sắc,tinh tế (33)LẶNG LẼ SA PA – Nguyễn Thành Long I – Tìm hiểu chung: 1 Tác giả: – Nguyễn Thành Long (1925-1991), quê Duy Xuyên, Quảng Nam – Ông viết văn từ thời kháng chiến chống Pháp, bút chuyên viết truyện ngắn kí – Ơng thường viết công xây dựng chủ nghĩa xã hội miền Bắc năm 60-70 kỉ XX – Truyện ngắn Nguyễn Thành Long nhẹ nhàng, tình cảm,thường pha chất kí giàu chất thơ, thấm đẫm chất trữ tình – Văn ông thường ánh lên vẻ đẹp người nên có khả lọc làm sáng tâm hồn, khiến thêm yêu sống – Nguyễn Thành Long ngồi viết văn cịn viết báo, làm xuất bản, dịch số tác phẩm tiếng văn học nước – Các tác phẩm tiêu biểu: Giữa xanh, Li Sơn mùa tỏi, Bát cơm cụ Hồ, Gió bấc gió nồm, Chuyện nhà chuyện xưởng,Trong gió bão, 2 Tác phẩm: a Hoàn cảnh sáng tác: – “Lặng lẽ Sa Pa” sáng tác năm 1970, chuyến thực tế tác giả Lào Cai Đây truyện ngắn tiêu biểu đề tài viết sống hịa bình, xây dựng chủ nghĩa xã hội miền Bắc – In tập “Giữa xanh” (1972) Nguyễn Thành Long b Bố cục: đoạn: – Đoạn 1: Từ đầu…đến…”Kìa, kia”: Anh niên qua lời giới thiệu bác lái xe – Đoạn 2: Tiếp…đến…”khơng có vật thế”: Cuộc gặp gỡ,trị chuyện anh niên với ông họa sĩ cô kĩ sư – Đoạn 3: Còn lại: Cuộc chia tay cảm động c Chủ đề:Truyện ca ngợi người lao động âm thầm công xây dựng chủ nghĩa xã hội miền Bắc d Tóm tắt vănbản: Trên chuyến xe khách từ Hà Nội lên Lào Cai, ông họa sĩ già,bác lái xe, kĩ sư trẻ tình cờ quen Bác lái xe giới thiệu cho ông họa sĩ cô kĩ sư làm quen với anh niên làm cơng tác khí tượng đỉnh n Sơn Trong gặp gỡ 30 phút, anh niên tặng hoa cho gái, pha trà trị chuyện với người sống cơng việc anh Ơng họa sĩ muốn vẽ chân dung anh Anh niên từ chối giới thiệu với ông người khác mà anh cho xứng đáng anh Những người tình cờ gặp trở nên thân thiết Khi chia tay, ông họa sĩ hứa quay trở lại, cô kĩ sư thấy xúc động, yên tâm định lên Lào Cai cơng tác, cịn anh niên tặng người trứng II – Đọc – hiểu văn bản: 1 Tình truyện: – Truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa” xây dựng xoay quanh tình truyện đơn giản mà tự nhiên Đó gặp gỡ tình cở người khách chuyến xe lên Sa Pa với anh niên làm công tác khí tượng đỉnh n Sơn – Tình gặp gỡ hội thuận tiện để tác giả khắc họa “bức chân dung” nhân vật cách tự nhiên tập trung, qua quan sát nhân vật khác qua lời lẽ, hành động anh Đồng thời, qua “bức chân dung” ( sống suy nghĩ) người niên, qua cảm nhận nhân vật khác ( chủ yếu ông họa sĩ) anh người anh, tác giả làm bật chủ đề tác phẩm: Trong lặng lẽ, vắng vẻ núi cao Sa Pa, nơi mà nghe tên người ta nghĩ đến nghỉ ngơi, có người ngày đêm làm việc miệt mài, say mê cho đất nước 2 Cảnh sắc thiên nhiên Sa Pa: -Nắng đốt cháy rừng cây, mạ bạc đèo… -Cây hoa tử kinh nhô đầu màu hoa cà lên màu xanh rừng -Mây bị nắng xua, cuộn tròn lại cục, lăn vòm ướt sương, rơi xuống đường cái, luồn vào gầm xe (34)sáng, chữ, câu có đường nét,hình khối, sắc màu Văn xi truyện ngắn mà giàu nhịp điệu mang âm hưởng thơ thiên nhiên đất nước 3 Vẻ đẹp người: a Nhân vật anh niên: Đây nhân vật truyện.Tuy nhiên tác giả không cho nhân vật xuất từ đầu mà gián tiếp qua lời giới thiệu ấn tượng bác lái xe ( “một người cô độc gian”,rằng “thèm người” họa sĩ đến gặp “cũng thích vẽ”; sau xuất trực tiếp qua gặp gỡ, trị chuyện với nhân vật khác khoảng thời gian ngắn ngủi ( ba mươi phút) Chỉ 30 phút đủ để người tiếp xúc kịp ghi ấn tượng – kịp để ông họa sĩ thực kí họa chân dung, kịp để kỹ sư bàng hồng có hàm ơn anh.Rồi dường anh lại khuất lấp vào mây mù bạt ngàn lặng lẽ muôn thuở núi cao Sa Pa Và mọi người thấm thía điều mà nhà văn muốn nói: Trong im lặng Sa Pa, dinh thự cũ kĩ của Sa Pa, Sa Pa mà nghe tên, người ta nghĩ đến chuyện nghỉ ngơi, có người làm việc lo nghĩ cho đất nước -> Với cách dựng truyện thế, anh niên qua nhìn nhận, đánh giá nhân vật khác: bác lái xe, ơng họa sĩ, kĩ sư Qua cách nhìn nhận cảm xúc người, nhân vật anh niên thêm rõ nét đáng mến a.1: Hoàn cảnh sống làm việc: – Lật trang văn Nguyễn Thành Long, ta thấy anh niên 27 tuổi sống làm việc đỉnh núi cao 2600m, quanh năm làm bạn với mây mù cỏ – Anh làm cơng tác khí tượng kiêm vật lí địa cầu Cơng việc anh “đo gió, đo mưa, đo nắng,tính mây đo chấn động mặt đất, dự báo thời tiết ngày để phục vụ sản xuất phục vụ chiến đấu” Một cơng việc gian khó địi hỏi xác, tỉ mỉ tinh thần trách nhiệm cao “Nửa đêm dù mưa tuyết, gió lạnh, ốp phải trở dậy trời làm việc” – Hoàn cảnh sống khắc nghiệt vô heo hút, vắng vẻ; sống cơng việc có phần đơn điệu, giản đơn…là thử thách thực tuổi trẻ vốn sung sức khát khao trời rộng, khát khao hành động Nhưng gian khổ chàng trai trẻ phải vượt qua cô đơn, vắng vẻ quanh năm suốt tháng nơi núi cao không bóng người Cơ đơn đến mức “thèm người”, phải lăn chặn đường dừng xe khách qua núi để gặp gỡ, trò chuyện – Và anh vượt qua hoàn cảnh suy nghĩ đẹp,giản dị mà sâu sắc a.2 Vẻ đẹp tính cách người niên * Lịng u nghề,tinh thần trách nhiệm với công việc: – Anh hiểu rằng, cơng việc làm nhỏ bé liên quan đến công việc chung đất nước, người – Làm việc đỉnh núi cao,khơng có giám sát,thúc giục anh ln tự giác, tận tụy Suốt năm rịng rã ghi báo “ốp”đúng Phải ghi báo nhà mưa tuyết lạnh cóng, gió lớn đêm tối lúc 1h sáng, anh không ngần ngại – Và anh sống thật hạnh phúc biết kịp thời phát đám mây khô mà anh góp phần vào chiến thắng khơng qn ta bầu trời Hàm Rồng – Anh yêu cơng việc mình, anh kể cách say sưa tự hào.Với anh, công việc niềm vui, lẽ sống Hãy nghe anh tâm với ông họa sĩ:“[…] ta làm việc, ta với công việc đơi,sao gọi mình được? Huống chi công việc cháu gắn liền với việc bao anh em đồng chí Cơng việc của cháu gian khổ đấy, cất đi, cháu buồn đến chết mất” Qua lời anh kể lời bộc bạch này, ta hiểu anh thực tìm thấy niềm vui hạnh phúc công việc thầm lặng Sa Pa sương mù bao phủ * Anh biết tạo sống nếp văn minh thơ mộng: – Sống đỉnh núi cao, anh chủ động xếp cho sống ngăn nắp: “một nhà ba gian, sẽ, với bàn ghế, sổ sách, biểu đồ, thống kê, máy đàm”.Cuộc sống riêng anh “thu gọn lại góc trái gian với giường con,một bàn học, giá sách” – Ngồi cơng việc, anh cịn trồng hoa, ni gà, làm cho sống thêm thi vị, phong phú vật chất tinh thần – Cuộc sống anh không cô đơn, buồn tẻ anh có nguồn vui đọc sách Anh coi sách người bạn để trò chuyện, để lọc tâm hồn Sách nhịp cầu kết nối với giới nhộn nhịp bên (khi bác lái xe đưa gói sách cho anh, anh“mừng quýnh” bắt vàng) (35)- Sống hồn cảnh có người dần thu lại nỗi đơn.Nhưng anh niên thật đáng yêu nỗi “ thèm người”,lòng hiếu khách đến nồng nhiệt quan tâm đến người khác cách chu đáo – Biểu hiện: + Tình thân với bác lái xe, thái độ ân cần chu đáo, tặng củ tam thất cho vợ bác vừa ốm dậy + Vui sướng cuống cuồng có khách đến thăm nhà + Anh đón tiếp khách nồng nhiệt, ân cần chu đáo : hái bó hoa rực rỡ sắc màu tặng người gái chưa quen biết: “Anh trai, tựnhiên với người bạn quen thân, trao bó hoa cắt cho người gái,và tự nhiên, cô đỡ lấy”, pha nước chè cho ông họa sĩ + Anh trị chuyện cởi mở với ơng họa sĩ cô kĩ sư công việc, sống mình, bạn bè nơi Sa Pa lặng lẽ + Đếm phút sợ hết ba mươi phút gặp gỡ vô quý báu + Lưu luyến với khách chia tay, xúc động phải “quay mặt đi” ấn vào tay ông hoạ sĩ già trứng làm quà, không dám tiễn khách xe dù chưa đến “ốp” +… -> Tất khơng chứng tỏ lịng hiếu khách người niên mà thể cởi mở, chân thành, nhiệt tình đáng q * Sự khiêm tốn,thành thật: Anh người khiêm tốn, thành thực cảm thấy công việc lời giới thiệu nhiệt tình bác lái xe chưa xứng đáng, đóng góp bình thường nhỏ bé, anh cịn thua ơng bố chưa đội, trực tiếp chiến trường đánh giặc Khi ơng hoạ sĩ kí hoạ chân dung,anh từ chối, e ngại nhiệt tình giới thiệu người khác đáng vẽ anh nhiều (ông kĩ sư vườn rau Sa Pa, anh cán nghiên cứu đồ sét ) =>Tóm lại, số chi tiết anh niên xuất khoảnh khắc truyện, nhưng tác giả phác hoạ chân dung nhân vật với nét đẹp tinh thần, tình cảm, cách sống suy nghĩ sống, ý nghĩa công việc => Anh niên hình ảnh tiêu biểu cho người Sa Pa, chân dung người lao động công xây dựng bảo vệ đất nước b Nhân vật ông họa sĩ: – Tuy không dùng cách kể thứ ngườikể chuyện nhập vào nhìn suy nghĩ nhân vật ơng họa sĩ để quan sátvà miêu tả từ cảnh thiên nhiên đến nhân vật chuyện Từ đó, gửi gắmsuy nghĩ người, nghệ thuật – Ngay từ phút ban đầu gặp gỡ anh niên, sựtừng trải nghề nghiệp niềm khao khát người nghệ sĩ tìm đối tượng củanghệ thuật, ơng xúc động bối rối – Ông muốn ghi lại hình ảnh anh niên nét bút kíhọa “người trai đáng yêu thật làm cho ông nhọc quá” Những xúccảm suy tư nhân vật ông họa sĩ người niên điều khácnữa gợi lên từ câu chuyện anh làm cho chân dung nhân vật thêmsáng đẹp tạo nên chiều sâu tư tưởng c.Nhân vật cô kĩsư – Đây cô gái dám rời Hà Nội, bỏ lại sau lưng “mối tìnhđầu nhạt nhẽo” để lên cơng tác miền cao Tây Bắc Cuộc gặp gỡ bất ngờ với anhthanh niên, điều anh nói, câu chuyện anh kể người khác khiếncơ “bàng hồng”, “cơ hiểu thêm sống dũng cảm tuyệt đẹp ngườithanh niên, giới người anh mà anh kể, đườngcô tới” Nhờ “bàng hồng” ấy, nhậnra mối tình lâu nhạt nhẽo biết bao, sống lâu naytầm thường biết bao, giới lâu nhỏ bé ! Khoảnhkhắc bàng hồng bừng dậy tình cảm lớn lao, cao đẹp khingười ta bắt gặp ánh sáng đẹp đẽ toả từ sống, từ tâm hồnngười khác – Cùng với bàng hồng “một ấn tượng hàm ơn khótả dạt lên lịng gái Khơng phải bó hoa to theocô chuyến thứ đời Mà bó hoa khác nữa, bó hoa củanhững háo hức mơ mộng ngẫu nhiên anh cho thêm cô” Cuộc gặp gỡ khơi lêntrong tâm tư gái trẻ tình cảm suy nghĩ mẻ, cao đẹp conngười, sống Qua tâm tư cô gái, ta nhận vẻ đẹp sức ảnh hưởngcủa nhân vật anh niên d, Bác lái xe: (36)trách nhiệm vớicông việc, nhạy cảm trước vẻ đẹp thiên nhiên người Bác lái xe làcầu nối anh niên đời ( mua sách cho anh, dừng xe chânđồi để anh trò chuyện, giới thiệu người bạn cho anh) Bác lái xe cũnglà người dẫn dắt truyện, kích thích tị mị ơng họa sĩ kĩ sư anhthanh niên – người cô độc gian, người “thèm người” => Qua cảm xúc,suy nghĩ thái độ cảm mến bác lái xe, kĩ sư, ơng họa sĩ, hình ảnh anh thanhniên rõ nét đẹp Chủ đề tác phẩm mở rộng thêm vàgợi nhiều ý nghĩa Bức chân dung nhân vật soi rọi nhiều luồngánh sáng khiến thêm rạng rỡ ánh lên nhiều màu sắc e Trong tác phẩm,cịn có nhân vật khơng xuất trực tiếp mà xuất gián tiếp quacâu kể anh niên góp phần thể chủ đề tác phẩm Đó là: – Anh bạn đồng nghiệp lặng lẽ cống hiến đỉnhPhan-xi-păng cao 3142 mét – Ông kĩ sư vườn rau Sa Pa hết lịng với cơng việc Kiên trì, bền bỉ, làm việc âm thầm lặng lẽ “ngày sang ngàykhác” Ông ngồi im vườn su hào rình xem cách ong lấy phấn, thụ phận chohoa su hào Và tự ông thụ phấn cho su hào để củ su hào nhân dântoàn miền Bắc ăn to hơn, Ông kĩ sư làm cho anh niên cảmthấy đời đẹp quá! Công việc thầm lặng người nơimảnh đất Sa Pa mói hiểu nghĩa – Anh cán nghiên cứu đồ sét Anh ởtrong tư sẵn sằng suốt ngày chờ sét “nửa đêm mưa gió,rét buốt,mặc, nghesét chống chồng chạy ra” Anh hi sinh hạnh phúc cá nhân niềm đam mêcơng việc để khai thác “của chìm nơng, chìm sâu” lịng đất làm giàu choTổ quốc – Ông bố anh niên xung phong đội -> Dù không xuấthiện trực tiếp truyện mà gián tiếp qua lời kể anh niên,song họ hiện lên với nét tuyệt đẹp tâm hồn cách sống Họ lànhững người say mê cơng việc Vì cơng việc làm giàu cho đất nước, họ sẵn sànghi sinh tuổi xuân, hạnh phúc tình cảm gia đình Cuộc sống họ lặnglẽ nhân III Tổng kết: 1 Nội dung:Truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa” khắc họa thành cơng hình ảnh conngười lao động bình thường, mà tiêu biểu anh niên làm cơng tác khítượng đỉnh núi cao Qua đó, truyện khẳng định vẻ đẹp conngười lao động ý nghĩa công việc thầm lặng 2 Nghệ thuật: – Cốt truyện đơn giản, xoay quanh tình cócuộc gặp gỡ bất ngờ ông họa sĩ già,cô kĩ sư trẻ anh niên làmcơng tác khí tượng Cuộc gặp gỡ diễn chốc lát để lại mộtấn tượng gợi nhiều suy nghĩ dẫn tới nhân vật mới: kĩ sư vườnrau, nhà nghiên cứu sét – Xây dựng nhân vật chân dung, nhân vật ghi lại đượcđánh giá qua cảm nhận trực tiếp khơng nhạt nhịa khắchọa qua nhiều điểm nhìn miêu tả tinh tế (37)CHIẾC LƯỢC NGÀ – Nguyễn Quang Sáng I – Tìm hiểu chung: 1.Tác giả: – Nguyễn Quang Sáng, sinh năm 1932, quê huyện Chợ Mới,tỉnh An Giang – Trong kháng chiến chống Pháp,ông tham gia đội, hoạt động chiến trường Nam Bộ – Từ sau năm 1954, tập kết miền Bắc, Nguyễn Quang Sáng bắt đầu viết văn – Những năm chống Mĩ, ông trở Nam Bộ tham gia kháng chiến tiếp tục sáng tác văn học – Tác phẩm Nguyễn Quang Sáng có nhiều thể loại: truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch phim viết sống người Nam Bộ hai kháng chiến sau hịa bình – Năm 2000, ơng Nhà nước tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh văn học nghệ thuật 2.Tác phẩm: a Hoàn cảnh sáng tác: – Truyện ngắn “Chiếc lược ngà” viết năm 1966–khi tác giả hoạt động chiến trường Nam Bộ năm kháng chiến chống Mĩ đưa vào tập truyện tên – Nói hồn cảnh viết truyện ngắn “Chiếc lược ngà”, Nguyễn Quang Sáng tâm sự: “Năm 1966, từ miền Bắc trở miền Nam Vùng Đồng Tháp Mười mênh mông nước trắng Tôi ghe vào sâu rừng sống nhà sàn treo cây.Lúc đó, đồn giao liên dẫn đường tồn nữ Tơi có ấn tượng với câu chuyện gái giao liên có lược ngà trắng Sau nghe cô kể chuyện, ngồi viết ngày, đêm hoàn thành tác phẩm này” ( Văn lớp khơng khó bạn nghĩ ) – Văn sách giáo khoa đoạn trích phần truyện b Bố cục: đoạn: – Đoạn 1: Từ đến…đến…”Nó nói tiếng nấc, vừa nói vừa từ từ tuột xuống” -> Tình cảm cha bé Thu ông Sáu ba ngày ông nghỉ phép – Đoạn 2: Cịn lại -> Ở khu cứ, ơng Sáu làm lược ngà tặng c.Chủ đề:Diễn tả cách cảm động tình cha thắm thiết, sâu nặng cha ơng Sáu hồn cảnh éo le chiến tranh d Tóm tắt văn bản: Ông Sáu xa nhà kháng chiến.Mãi đến gái lên tám tuổi, ơng có dịp thăm nhà, thăm Bé Thu không nhận cha vết sẹo mặt làm ba em khơng giống với người cha ảnh mà em biết Em đối xử với ba người xa lạ Đến Thu nhận cha,tình cha thức dậy mãnh liệt em lúc ơng Sáu phải lên đường trở khu Ở khu cứ, người cha dồn hết tình cảm yêu quý, nhớ thương đứa vào việc làm lược ngà voi để tặng Trong trận càn, ông Sáu hi sinh Trước lúc mãi, ông kịp trao lược cho bác Ba, nhờ bạn chuyển cho gái II – Đọc – hiểu văn bản: 1 Tình truyện: Truyện xây dựng hai tình bản: – Tình 1: Đó gặp gỡ hai cha ông Sáu sau tám năm xa cách, thật trớ trêu bé Thu không nhận cha, đến lúc em nhận biểu lộ tình cảm thắm thiết ơng Sáu lại phải lên đường – Tình 2: Ở khu cứ, ơng Sáu dồn tất tình u thương lịng mong nhớ đứa vào việc làm lược ngà để tặng con, ơng hi sinh chưa kịp trao quà cho gái => Như vậy, tình thứ bộc lộ tình cảm mãnh liệt bé Thu với cha, tình thứ hai lại biểu lộ tình cảm sâu sắc, thắm thiết ơng Sáu với Tình truyện mang đầy kịch tính chứa đựng nhiều yếu tố bất ngờ Đó tình ngẫu nhiên song lại phổ biến, tình đầy éo le mà thường gặp chiến tranh Song đặt nhân vật vào tình ấy, nhà văn muốn khẳng định ngợi ca:tình cha thiêng liêng, sâu nặng giá trị nhân sâu sắc Tình cảm cao đẹp hồn cảnh chiến tranh 2 Diễn biến tâm lí tình cảm bé Thu a Trước nhận cha: (38)trịn mắt nhìn…ngơ ngác, ” Khi ông Sáu đến gần, giọng lặp bặp run run: “Ba con! Ba con” “Con bé thấy lạ quá, mặt tái đi,rồi chạy kêu thét lên: Má! Má !” – Suốt ba ngày, ông Sáu chẳng đâu xa, muốn bên vỗ về, chăm sóc, bù đắp cho thiếu thốn tình cảm Song, ơng xích lại gần tìm cách xa lánh, định không gọi tiếng “ba” + Khi má dọa đánh bắt kêu “ba” vào ăn cơm, nói trổng: “Vơ ăn cơm!”; “Cơm chín rồi!”; “Con kêu mà người ta không nghe” Hai tiếng “người ta” làm ơng Sáu đau lịng đến mức khơng khóc được, khe khẽ lắc đầu cười + Đến bữa sau, má giao cho nhiệm vụ nhà trơng nồi cơm,nó khơng thể tự chắt nước Tưởng chừng phải cầu cứu đến người lớn, phải gọi “ba” Nhưng khơng, nói trổng “Cơm sơi rồi, chắt nước giùm cái!”.Bác Ba mở đường cho nó, khơng để ý, lại kêu “Cơm sơi rồi, nhão bây giờ!” Ơng Sáu ngồi im Và tự làm lấy cơng việc nguy hiểm q sức, mà định không chịu nhượng bộ, định khơng chịu cất lên tiếng mà ba mong chờ + Đỉnh điểm kịch tính: bé Thu hất trứng cá mà ông Sáu gắp cho nó, làm cơm văng tung tóe Ơng Sáu khơng thể chịu đựng trước thái độ lạnh lùng đứa gái mà ông yêu thương, ông giận chẳng kịp suy nghĩ, ông vung tay đánh vào mơng Bị ơng Sáu đánh,Thu khơng khóc, gắp lại trứng cá bỏ sang nhà ngoại, lúc cịn cố ý khua dây lịi tói kêu rổn rảng – Những chi tiết bình thường mà tinh tế chứng tỏ nhà văn thấu hiểu tâm lí trẻ em Trẻ vốn thơ ngây đầy cố chấp,nhất chúng có hiểu lầm, chúng kiên chối từ tình cảm người khác mà không cần cân nhắc, với bé cá tính, bướng bỉnh Thu.Người đọc nhiều thấy giận em, thương cho anh Sáu Nhưng thật em cô bé dễ thương Bởi nguyên nhân sâu xa chối từ tình u ba.Tình u đến tơn thờ, trung thành tuyệt người ba ảnh chụp chung với má – người ba với gương mặt vết thẹo dài b Khi nhận cha: – Tình yêu ba bé Thu trỗi dậy mãnh liệt vào giây phút bất ngờ nhất, giây phút ơng Sáu lên đường nỗi đau khơng đón nhận – Bằng quan sát tinh tế, bác Ba người nhận thay đổi Thu “vẻ mặt sầm lại buồn rầu”, “đơi mắt to nhìn với vẻ nghĩ ngợi sâu xa” Điều cho thấy tâm hồn đứa trẻ nhạy cảm Thu có ý thức cảm giác chia li, giây phút em thèm biểu lộ tình yêu với ba hết, ân hận làm ba buồn khiến em không dám bày tỏ Để tình yêu ba trào dâng mãnh liệt em vào khoảnh khắc ba nhìn em với nhìn trìu mến, giọng nói ấm áp “thơi, ba nghe con!” Đúng vào lúc không ngờ tới, kể ông Sáu, Thu lên tiếng kêu thét “Ba a a ba!” “Tiếng kêu tiếng xé, xé im lặng ruột gan người nghe thật xót xa Đó tiếng “ba” cố kìm nén năm nay, tiếng “ba” vỡ tung từ đáy lịng nó” Tiếng gọi thân thương đứa trẻ gọi đến thành quen với cha Thu nỗi khát khao năm trời xa cách thương nhớ Đó tiếng gọi trái tim,của tình u lịng đứa bé tuổi mong chờ giây phút gặp ba – Đi liền với tiếng gọi cử vồ vập, cuống quýt nỗi ân hận Thu: chạy xô tới, nhảy thót lên, dang chặt hai tay ơm lấy cổ ba, ba khắp, tóc, cổ, vai, vết thẹo dài má,khóc tiếng nấc, kiên không cho ba Cảnh tượng tơ đậm thêm tình u mãnh liệt, nỗi khát khao mong mỏi mà Thu dành cho ba Phút giây khiến người xung quanh không cầm nước mắt bác Ba “bỗng thấy khó thở có bàn tay nắm chặt trái tim mình” – Dường nhà văn Nguyễn Quang Sáng muốn kéo dài thêm giây phút chia ly cha Thu cảm nhận người đọc cách rẽ mạch truyện sang hướng khác, để bác Ba nghe bà ngoại Thu kể lại chuyện trò hai bà cháu đêm qua Chi tiết vừa giải thích cho ta hiểu thái độ bướng bỉnh không nhận ba hôm trước bé Thu thay đổi hành động em hơm Như vậy, lịng bé, tình u dành cho ba ln tình cảm thống nhất, mãnh liệt Dù cách biểu tình u thật khác hai hồn cảnh, xuất phát trừ cội nguồn trái tim đứa trẻ ln khao khát tình cha Tuy nhiên, Thu trước sau cô bé ngây thơ, em đồng ý cho ba để ba mua lược, quà nhỏ mà em bé gái ao ước Bắt đầu từ chi tiết này, lược ngà bước vào câu chuyện, trở thành chứng nhân âm thầm cho tình cha thiêng liêng, (39)=> Qua diễn biến tâm lí Thu, ta thấy tác giả tỏ am hiểu tâm lí trẻ thơ diễn tả sinh động với lịng u mến,trân trọng tình cảm trẻ thơ 3 Tình cha sâu nặng cao đẹp ông Sáu: – Nỗi khao khát gặp lại sau tám năm xa cách + Khi gặp lại con, không chờ xuồng cập bến, ông “nhún chân nhảy thót lên, xơ xuồng tạt ra, bước vội vàng với bước dài dừng lại kêu to: Thu! Con” Anh vừa bước vào vừa khom người đưa tay đón chờ con… Anh khơng ghìm xúc động… + Khi bé Thu sợ hãi bỏ chạy, anh đứng sững lại đó, nhìn theo con, nỗi đau đớn khiến mặt anh sầm lại trông thật đáng thương hai tay buông xuống bị gãy – Nỗi khổ niềm vui ba ngày thăm nhà + Trước thái độ lạnh nhạt, ông đau khổ, cảm thấy bất lực:Suốt ngày anh chẳng đâu xa, lúc vỗ Nhưng vỗ về, bé đẩy Anh mong nghe tiếng ba bé, bé chẳng chịu gọi Anh đau khổ “nhìn vừa khe khẽ lắc đầu vừa cười” “khổ tâm khơng khóc được” + Hơm chia tay, nhìn thấy đứng góc nhà, ông muốn ôm con, hôn “sợ giẫy lên lại bỏ chạy” nên “chỉ đứng nhìn nó” với đơi mắt “trìu mến lẫn buồn rầu”… Cho đến cất tiếng gọi Ba, ơng xúc động đến phát khóc “khơng muốn cho thấy khóc, anh Sáu tay ôm con,một tay rút khăn lau nước mắt, lên mái tóc con” -> Đây giọt nước mắt hạnh phúc người cha, người cán kháng chiến – Tình u tha thiết ơng cịn thể sâu sắc ông khu cứ: + Xa con, ông nhớ nỗi day dứt, ân hận ám ảnh lỡ tay đánh + Lời dặn lúc chia tay thúc ông làm cho lược + Tác giả diễn tả tình cảm ơng Sáu xung quanh chuyện ông làm lược: _ Kiếm khúc ngà voi, ông hớn hở đứa trẻ quà:“từ đường mòn chạy lẫn rừng sâu, anh hớt hải chạy về, tay cầm khúc ngà đưa lên khoe với Mặt anh hớn hở đứa trẻ q” _ Rồi ơng dồn hết tâm trí công sức vào việc làm cho lược: “anh cưa lược, thận trọng, tỉ mỉ cố công người thợ bạc” Trên sống lưng lược, ơng gị lưng, tẩn mẩn khắc nét chữ:“Yêu nhớ tặng Thu ba” Ông gửi vào tất tình u nỗi nhớ _ Nhớ “anh lấy lược ngắm nghía mài lên tóc cho lược thêm bóng, thêm mượt” Ơng khơng muốn ơng đau chải lược.u con, ơng Sáu u đến sợi tóc -> Chiếc lược trở thành vật thiêng liêng ông Sáu, làm dịu nỗi ân hận, chứa đựng bao tình cảm yêu mến, nhớ thương, mong ngóng người cha với đứa xa cách Cây lược ngà kết tinh tình phụ tử thiêng liêng – Ông Sáu hi sinh trận càn lớn quân Mĩ – ngụy chưa kịp trao lược cho gái “Trong phút cuối cùng,khơng cịn đủ sức trăng trối lại điều gì, có tình cha khơng thể chết được”, tất tàn lực cuối cịn cho ơng làm việc “đưa tay vào túi, móc lược” đưa cho người bạn chiến đấu Đó điều trăng trối khơng lời thiêng liêng lời di chức Nó ủy thác, ước nguyện cuối cùng, ước nguyện tình phụ tử Và giây phút ấy, lược tình phụ tử biến người đồng đội ông Sáu thành người cha thứ hai bé Thu => Qua nhân vật ông Sáu, người đọc khơng cảm nhận tình u tha thiết sâu nặng ngườicha chiến sĩ mà cịn thấm thía bao đau thương mát em bé, gia đình Tình u thương ơng Sáu lời khẳng định: Bom đạn kẻ thù hủy diệt sống người, cịn tình cảm người – tình phụ tử thiêng liêng khơng bom đạn giết chết III – Tổng kết: 1 Nội dung: -Truyện “Chiếc lược ngà” thể cách cảm động tình cha thắm thiết, sâu nặng cao đẹp cha ơng Sáu hồn cảnh éo le chiến tranh -Truyện gợi cho người đọc nghĩ đến thấm thía mát đau thương, éo le mà chiến tranh gây cho người, gia đình 2 Nghệ thuật: – Xây dựng tình truyện bất ngờ mà tự nhiên, hợp lí (40)câu chuyện Với kể này, người kể chuyện xen vào lời bình luận, suy nghĩ,bày tỏ đồng cảm, chia sẻ với nhân vật, câu chuyện mang tính khách quan (41)MÙA XUÂN NHO NHỎ – Thanh Hải I Tìm hiểu chung: 1 Tác giả: – Thanh Hải nhà thơ cách mạng – Trong hai kháng chiến kể thời kì đen tốinhất, ông bám trụ quê hương ( vùng Thừa Thiên – Huế ), cất lên tiếng thơca ngợi tình yêu quê hương đất nước, ca ngợi hi sinh nhân dân miền Nam khẳngđịnh niềm tin vào chiến thắng cách mạng Có thể nói đời ông cốnghiến trọn vẹn cho đất nước, cho quê hương – “Thơ ơng chân chất,bình dị, đơn hậu chân thành…Đối với thơ chống Mĩ miền Nam,Thanh Hải làmột bút có nhiều đóng góp” (Trần Hữu Tá) 2 Tác phẩm: a Hoàn cảnh sángtác: – Bài thơ đời tháng 11/1980, lúc này, đất nước thốngnhất, xây dựng sống với mn ngàn khó khăn thử thách – Và hoàn cảnh đặc biệt nhà thơThanh Hải Ông bị bệnh nặng phải điều trị bệnh viện trung ương thành phốHuế, tháng sau ơng qua đời Có hiểu cho hồn cảnh nhà thơ trêngiường bệnh ta thấy hết lòng tha thiết với sống, với quêhương đất nước nhà thơ b Bố cục: đoạn: – Khổ 1: Cảm xúc nhà thơ trước mùa xuân thiên nhiên, đấttrời – Khổ 2,3: Cảm xúc nhà thơ mùa xuân đất nước – Khổ 4,5: Lời ước nguyện chân thành, tha thiết nhà thơ – Khổ 6: Lời ngợi ca quê hương, đất nước qua điệu dân ca xứHuế => Xuyên suốt thơ hình ảnh mùa xuân: mùa xuân thiên nhiên, mùa xuân đất nước “mùaxuân nho nhỏ” người c Mạch cảm xúc: Bài thơ cảm xúc trực tiếp hồn nhiên, trongtrẻo trước vẻ đẹp sức sống mùa xuân thiên nhiên, từ mở rộng cảm nghĩvề mùa xuân đất nước Từ mùa xuân lớn thiên nhiên đất nước mà liên tưởngtới mùa xuân đời – mùa xuân nho nhỏ góp vào mùa xuân lớn Bàithơ kết thúc trở với cảm xúc thiết tha, tự hào quê hương,đất nước qua điệu dân ca xứ Huế => Mạch cảm xúc phát triển theo lối “tức cảnh sinh tình”đặc trưng bật thơ ca II Đọc – hiểu vănbản: 1 Cảm xúc nhàthơ trước mùa xuân thiên nhiên, đất trời Khác với tranh thiên nhiên mùa xuân rực rỡ sắc màu, rạo rực tình thiphẩm “Vội vàng” Xuân Diệu, với: Của ong bướm tuần tháng mật Này hoa đồng nội xanh rì Này cành tơ phơ phất Của yến anh khúc tình si Và ánh sáng chớp hàng mi… Không mang sắc xanh tràn ngập không gian thơ “Mùa xuân xanh” Nguyễn Bính với: Mùa xuân mùa xanh Giời cao, cành Lúa đồng anh lúa đồng nàng lúa đồng quanh Cũng không khốc lên áo mơ màng, tình tứ thơ “Mùa xuân chín” Hàn Mặc Tử, với: Trong nắng ửng khói mơ tan Đôi má nhà tranh lấm vàng Sột soạt gió trêu tà áo biếc (42)Bức tranh thiên nhiên mùa xuân “Mùa xuân nho nhỏ” Thanh Hải vẽ bằngnhững hình ảnh, màu sắc, âm hài hòa, sống động, tràn đầy sức sống: Mọc dịng sơng xanh Một bơng hoa tím biếc Ơi chim chiền chiện Hót chi mà vang trời Từng giọt long lanh rơi Tôi đưa tay hứng -Ngay hai câu mở đầu ta bắt gặp cách viết khác lạ Khơng viết bìnhthường: “một bơng hoa tím biếc mọc dịng sơng xanh” mà đảo lại “Mọc giữadịng sơng xanh/Một bơng hoa tím biếc” Động từ “mọc” đảo lên đầu câu thơlà dụng ý nghệ thuật tác giả => khắc sâu ấn tượng sức sống trỗidậy vươn lên mùa xuân Tưởng bơng hoa tím biếc từ từ, lồ lộmọc lên, vươn lên, xòe nở mặt nước xanh dịng sơng xn -Khơng gian mùa xn rộng mở tươi tắn với hình ảnh dịng sơng xanh chảyhiền hoà Cái màu xanh phản ánh màu xanh bầu trời, cối haibên bờ, màu xanh quen thuộc mà ta gặp sơng ởdải đất miền Trung – Nổi bật xanh lơ dịng sơng hình ảnh “mộtbơng hoa tím biếc”, hình ảnh thân thuộc cánh lục bình hay súng,bông trang mà ta thường gặp ao hồ sông nước làng quê: “ Con sông nhỏ tuổi thơ ta tắm Vẫn nước chẳngđổi dòng Hoa lục bình tím bờsơng…” ( Lê Anh Xn) Màu tím biếc khơng lẫn vào đâuđược với sắc màu tím Huế thân thương- vốn nét đặc trưng cô gái đấtkinh kỳ với sông Hương núi Ngự -> Màu xanh nước hài hồ với màu tím biếc bônghoa tạo nên nét chấm phá nhẹ nhàng mà sống động, đem lại vẻ đẹp tựnhiên, hài hòa, màu sắc đặc trưng xứ Huế – Bức tranh khơng có “họa” mà cịn có “nhạc” tiếngchim chiền chiện cất lên với muôn vàn lời ca tiếng hót, reo mừng: Ơi chim chiềnchiện Hót chi mà vang trời + Nhà thơ gọi “ơi” nghe mà tha thiết thế! Lời gọi ấykhơng cất lên từ tiếng nói mà cất lên từ sâu thẳm tình yêu thiên nhiên, cất lêntừ lòng nhà thơ trước mùa xuân tươi đẹp với âm rộn rã + Lời gọi đầu nhen nhóm góc trái tim, conngười nhà thơ cảnh sắc, âm hịa vào làm một, cảm xúctừ mà ịa thành lời, thật ngỡ ngàng, thật thích thú + Cảm xúc nhà thơ trào dâng thực qua câu hỏi tutừ: “Hót chi mà vang trời” Thứ âm thiếu làm sống dậy cảkhông gian cao rộng, khoáng đạt, làm sống dậy, vực dậy tâm hồn ngườiđang phải đối mặt với bóng đen ú ám bệnh tật, chết rình rập -> Dịng sơng êm trơi, bơng hoa lững lờ, tiếng chim rộnrã… tranh mùa xuân xứ Huế đẹp, nhẹ nhàng, mơ mộng thế! – Thiên nhiên, mùa xuân vốn hào phóng, sẵn sàng traotặng người vẻ đẹp người biết mở rộng lòng Thanh Hải đãthực đón nhận mùa xuân với tất tài hoa ngòi bút, thăng hoa củatâm hồn Nhà thơ lặng ngắm, lặng nghe trái tim xao động, trí tưởngtượng, liên tưởng độc đáo: Từng giọt long lanhrơi Tôi đưa tay hứng + Cụm từ “ giọt long lanh” gợi lên liên tưởng phongphú đầy thi vị Nó giọt sương lấp lánh qua kẽ buổi sớmmùa xuân tươi đẹp, giọt nắng rọi sáng bên thềm, giọt mưa xuânđang rơi…Theo mạch cảm xúc nhà thơ có lẽ giọt âm tiếngchim ngân vang, đọng lại thành giọt niềm vui, rơi xuống cõi lòng rộng mởcủa thi sĩ, thấm vào tâm hồn rạo rực tình xuân (43)=> Khổ thơ mở đầuđã mở tranh xứ Huế thật đẹp: có hình ảnh, có màu sắc, âm đượchọa lên từ vần thơ có nhạc… => Bài thơ đượcviết vào tháng 11 năm 1980, mùa đông giá rét Như vậy, hình ảnhmùa xuân miêu tả mùa xuân tâm tưởng nhà thơ Đối mặtvới bệnh tật, thậm chí phải đối mặt với chết, mà nhà thơ hướngđến mùa xuân tươi trẻ, tràn đầy sức sống, thể tâm hồn lạc quan yêuđời, niềm khát khao sống vô bờ => Đọc vầnthơ ông, người đọc trân trọng hơn, yêu tâm hồn nghệ sĩ, tìnhyêu quê hương, đất nước đến vô ngần 2 Cảm xúc nhàthơ mùa xuân đất nước: Khi xưa, đêm đen kiếp sống nô lệ, nhà thơ Tố Hữu –một người xứ Huế viết: Tơi nện gót đườngphố Huế Dửng dưng khơng mộtcảm tình chi Khơng gian sặc sụa mùiơ uế Như nước dòng Hươngmải Đó Huế q khứ nơ lệ đen tối, lầm than Thời nay,trong tại, Huế đổi khác, hối nhịp chiến đấu, xây dựng đấtnước: Mùa xuân người cầmsúng Lộc giắt đầy lưng Mùa xuân người đồng Lộc trải dài nương mạ Tất hối Tất xôn xao… – Không phải ngẫu nhiên khổ thơ lại xuất hình ảnh“người cầm súng” “người đồng” Họ người cụ thể, conngười làm nên lịch sử với hai nhiệm vụ đất nước ta suốt quátrình phát triển lâu dài: chiến đấu sản xuất, bảo vệ xây dựng Tổ quốc – Mùa xuân đến mang đến tiếng gọi cố gắng vàhi vọng mới, mang đến tiếng gọi đất nước, quê hương đà đổithay, phát triển Những tiếng gọi lặng lẽ tới từ mùa xuân làm thức dậy conngười, làm trái tim người bừng lên rạng rỡ khơng khí sơi củađất nước, mn cỏ theo người lính vào chiến trường, sát kề vai,đã người lao động hăng say ngồi đồng ruộng – Mùa xn khơng chắp thêm đôi cánh sức mạnh cho conngười mà chuẩn bị cho người “lộc” non tươi mới, căng tràn nhựasống: + “Lộc” không hình ảnh tả thực mà mang ý nghĩa ẩndụ, tượng trưng + “Lộc” nhành non chồi biếc cỏ mùa xuân + Đối với người chiến sĩ, “lộc” cành ngụy trang chemắt quân thù chiến đấu bảo vệ Tổ quốc đầy cam go ác liệt + Đối với người nông dân “một nắng hai sương”, “lộc” lànhững mầm xuân tươi non trải dài ruộng đồng bát ngát, báo hiệu mùa bộithu + Nhưng đặc biệt cả, “lộc” sức sống, tuổi trẻ, sứcthanh xuân tươi đầy mơ ước, lí tưởng, đầy hồi bão khát vọng cốnghiến tuổi trẻ, sôi tâm hồn người – tâm hồn người línhdũng cảm, kiên cường nơi lửa đạn bom rơi – tâm hồn người nông dân cần cù,hăng say tăng gia sản xuất “Lộc” thành hơm niềm tin, hivọng ngày mai – Từ suy nghĩ thực đất nước, nhà thơ khái quát: Tất hồi Tất xôn xao + Điệp ngữ “tất cả”, từ láy biểu cảm “hối hả”, “xônxao”, nhịp thơ nhanh => nhà thơ khái quát thời đại dântộc + “Hối hả” diễn tả nhịp điệu khẩn trương, tất bật nhữngcon người Việt Nam giai đoạn mới, thời đại mới, cơng xây dựngxã hội chủ nghĩa + Cịn “xôn xao” lại bộc lộ tâm trạng náo nức rộn ràng -> Ý thơ khẳngđịnh điều: không cá nhân vội vã mà đất nước hối hả, khẩntrương sản xuất chiến đấu Tất náo nức, rộn ràng mùa xuân tươiđẹp thiên nhiên, đất nước (44)- Xúc cảm trước vẻ đẹp thiên nhiên đất nước bước vàomùa xuân, nhà thơ Thanh Hải có nhìn sâu sắc tự hào lịch sử bốnnghìn năm dân tộc: “Đất nước bốn ngàn năm Vất vả gian lao Đất nước Cứ lên phía trước” + Với nghệ thuật nhân hóa, Tổ quốc người mẹ tần tảo,vất vả gian lao, làm bật trường tồn đất nước Để có sựtrường tồn ấy, giang sơn gấm vóc thấm bao máu, mồ hôi nước mắt củacác hệ, tháng năm đằng đẵng lúc hưng thịnh, lúc thăng trầm Nhưngdù trở lực có mạnh đến đâu không khuất phục dân tộc Việt Nam: “Sốngvững chãi bốn nghìn năm sừng sững Lưng đeogươm tay mềm mại bút hoa” ( Huy Cận) + Đặc biệt, phép tu từ so sánh nhà thơ sử dụng vô cùngđặc sắc, làm ý thơ hàm súc –“Đất nước sao/Cứ lên phía trước” Sao lànguồn sáng bất diệt thiên hà, vẻ đẹp lung linh bầu trời đêm, hiệnthân vĩnh vũ trụ So sánh thế, tác giả ngợi ca đấtnước trường tồn, tráng lệ, đất nước hướng tương lai tươi sáng Điệpngữ “đất nước” nhắc lại hai lần thể sâu sắc ý thơ: trải qua nhữnggian truân, vất vả, đất nước toả sáng lên khơng ngăn cản => Ta cảm nhậnđược niềm tin tưởng tác giả vào tương lai rạng ngời dân tộc Việt Nam Âm thanhmùa xuân đất nước vang lên từ sống vất vả, gian lao mà tươi thắm đếnvô ngần 3 Lời ước nguyệnchân thành, tha thiết nhà thơ – Từ cảm xúc mùa xuân, tác giả chuyển mạch thơmột cách tự nhiên sang bày tỏ suy ngẫm tâm niệm lẽ sống,về ý nghĩa giá trị đời người: “ Ta làmcon chim hót Ta làm cànhhoa Ta nhập vào hoà ca Một nốt trầm xaoxuyến” + Để bày tỏ lẽ sống mình, từ câu thơ mở đầuđoạn, Thanh Hải đem đến cho người đọc giai điệu ngào, êm củanhững liên tiếp “ta”-“hoa”-“ca” + Điệp từ “ta” lặp lặp lại thể ước nguyệnchân thành, thiết tha + Động từ “làm”-“nhập” vai trị vị ngữ biểu lộ hố thânđến diệu kỳ – hố thân để sống đẹp, sống có ích + Nhà thơ lựa chọn hình ảnh đẹp thiên nhiên,của sống để bày tỏ ước nguyện: conchim, một cành hoa, nốt trầm Cịn đẹp làm cành hoa đemsắc hương tơ điểm cho mùa xn đất mẹ!Cịn vui làm chim nhỏcất tiếng hót rộn rã làm vui cho đời! + Các hình ảnh hoa, tiếng chim xuất cảmxúc thi nhân mùa xuân thiên nhiên tươi đẹp, lại sử dụng để thểhiện lẽ sống Một ý nghĩa mở ra, mong muốn sống cóích, sống làm đẹp cho đời lẽ thường tình + Cái “tơi”của thi nhân phần đầu thơ chuyểnhoá thành “ta” Có riêng chung “ta” Với cách sửdụng đại từ này, nhà thơ khẳng định cá nhân cộng đồng, cáiriêng chung + Hình ảnh “nốt trầm”và lặp lại số từ “một” tác giả cho thấyước muốn tha thiết, chân thành Khơng ồn ào, cao giọng, nhà thơ chỉmuốn làm “một nốt trầm” phải là“một nốt trầm xao xuyến” để góp vào bảnhồ ca chung Nghĩa nhà thơ muốn đem phần nhỏ bé riêng để góp vàocơng đổi lên đất nước -> Đọc đoạn thơ,ta xúc động trước ước nguyện nhà thơ xứ Huế ước nguyện nhiềungười – Lẽ sống Thanh Hải thể vầnthơ sâu lắng: “ Một mùa xuân nhỏ Lặng lẽ dâng cho đời Dù tuổi hai mươi Dù tóc bạc.” (45)+ “Mùa xuân nho nhỏ” ẩn dụ đầy sáng tạo, biểu lộ mộtcuộc đời đáng yêu, khát vọng sống cao đẹp.Mỗi người làm mùa xuân,hãy đem tất tốt đẹp, tinh tuý mình, có nhỏ bé để góp vàolàm đẹp cho mùa xuân đất nước + Cặp từ láy “nho nhỏ”, “lặng lẽ” cho thấy thái độ chânthành, khiêm nhường, lấy tình thương làm chuẩn mực cho lẽ sống đẹp, sống đểcống hiến đem tài phục vụ đất nước, phục vụ nhân dân -> Không khoe khoang, cao điệu mà lặng lẽ âm thầmdâng hiến.Ý thơ thể ước nguyện, khát vọng, mục đích sống.Biếtlặng lẽ dâng đời,biết sống người cách sống mà nhà thơ Tố Hữu đãviết: “Nếu chimchiếc Thì chim phải hót, phải xanh, Lẽ vay màkhông trả Sống cho, đâu nhận riêng mình” Nhớ xưa, Ức Trai tiên sinh tâm niệm: “Bui tấc lòng trunglẫn hiếu Mài khuyết,nhuộm đen” Cònbây giờ, Thanh Hải – nhà thơ xứ Huế trước với giới “người hiền” cũngđã ước nguyện: “Lặng lẽ dâng cho đời/Dù tuổi hai mươi/Dù tócbạc”.Lời ước nguyện thật thuỷ chung, son sắt Sử dụng điệp ngữ “dù là” nhắc lạihai lần tiếng lịng tự dặn đinh ninh: có giai đoạn cuộcđời, tuổi hai mươi tràn đầy sức trẻ, hay già,bệnh tật phải sốngcó ích cho đời, sống làm đẹp cho đất nước -> Đây vấn đề nhân sinh quannhưng chuyển tải hình ảnh thơ sáng đẹp, bằng giọng thơ nhẹnhàng, thủ thỉ, thiết tha Vì vậy, mà sức lan tỏa thật lớn => Như nói, thơ viếtvào thời gian cuối đời,trước nhà thơ vào cõi vĩnh hằng, nhưng bàithơ không gợi chút băn khoăn bệnh tật, suy nghĩ riêng tư cho bảnthân Chỉ “lặng lẽ”mà cháy bỏng nỗi khát khao dâng đẹpđẽ đời cho đất nước Đây khơng phải câu hiệu mộtthanh niên vào đời mà lời tâm niệm người trải qua haicuộc chiến tranh, cống hiến trọn vẹn đời nghiệp cho cáchmạng Điều làm tăng thêm giá trị tư tưởng thơ 4 Lời ngợi ca quêhương, đất nước qua điệu dân ca xứ Huế – Bài thơ kết thúc trở với cảm xúc thiếttha, tự hào quê hương, đất nước qua điệu dân ca xứ Huế Mùa xuân – ta xin hát Câu Nam ai, Nam bình Nước non ngàn dặm Nước non ngàn dặm tình Nhịp phách tiền đấtHuế + Tác giả có nhắc đến khúc dân ca xứ Huế “Nam ai”, “Nam bình”, có giai điệu buồn thươngnhưng vô tha thiết + Và qua khúc “Nam ai”, “nam bình” nhà thơđã bộc lộ tình yêu tha thiết quê hương, đất nước; thể hiệnniềm tin yêu vào đời, vào đất nước với giá trị truyền thống vữngbền III Tổng kết: 1 Nội dung: Bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” tiếng lòng tha thiếtyêu mến gắn bó với đất nước, với đời; thể ước nguyện chân thànhcủa nhà thơ cống hiến cho đất nước; góp “mùa xuân nhonhỏ” vào mùa xuân lớn dân tộc 2 Nghệ thuật: – Thể thơ năm chữ, gần với điệu dân ca – Bài thơ giàu nhạc điệu, với âm hưởng nhẹ nhàng, tha thiết – Kết hợp hình ảnh tự nhiên, giản dị, từ thiên nhiênvới hình ảnh giàu ý nghĩa biểu tượng, khái quát (46)VIẾNG LĂNG BÁC – Viễn Phương * Giới thiệu Bác Hồ tên gọi thân yêu vang âm trái tim bao người,là niềm tin, sức mạnh, phẩm giá người Việt Nam, người bạn lớnđối với tâm hồn người, thiên nhiên tạo vật Sự vĩ đại, vẻ đẹpcủa Bác, lịng kính u với Bác trở thành cảm hứng cho các nghệ sĩ sángtạo tác phẩm nghệ thuật bất hủ Đến sau đề tài thơ Bác điềukiện, hoàn cảnh: người miền Nam, cầm súng tiềntuyến nhà thơ Viễn Phương để lại thơ “Viếng lăng Bác” độcđáo, có sức cảm hóa sâu sắc tình đẹp, lời hay I – Tìm hiểu chung: 1 Tác giả: – Viễn Phương (1928 – 2005), tên khai sinh Phan ThanhViễn, quê tỉnh An Giang – Trong kháng chiến chống Pháp chống Mĩ, ông hoạt động ởNam Bộ, bút có mặt sớm lực lượng vănnghệ giải phóng miền Namthời kì chống Mĩ cứu nước – Thơ ông thường nhỏ nhẹ, giàu tình cảm, giàu chất mộng mơngay hồn cảnh khốc liệt chiến trường – Tác phẩm tiêu biểu: Mắt sáng học trò (1970); Như mây mùa xuân (1978); Phù sa quê mẹ(1991);… 2.Tác phẩm: a Hoàn cảnh sáng tác: – Bài thơ viết vào tháng năm 1976, năm sau ngàygiải phóng miền Nam,đất nước vừa thống Đó lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh vừa đượckhánh thành, đáp ứng nguyện vọng tha thiết nhân dân nước đếnviếng lăng Bác Tác giả người miền Nam, suốt ba mươi năm hoạt động vàchiến đấu chiến trường Nam Bộ xa xôi Cũng đồng bào chiến sĩ miền Nam,nhà thơ mong mỏi thăm Bác đến lúc này, đất nước thốngnhất, ơng thực ước nguyện Tình cảm Bác trởthành nguồn cảm hứng để ông sáng tác thơ – In tập thơ “Như mây mùa xuân” (1978) b Bố cục:4 phần, tương ứng với bốn khổ thơ – Khổ 1: Cảm xúc nhà thơ đến lăng Bác – Khổ 2: Cảm xúc nhà thơ đứng trước lăng Bác – Khổ 3: Cảm xúc nhà thơ vào lăng – Khổ 4: Tâm trạng lưu luyến nhà thơ rời xa lăngBác => Mạch vận động cảm xúc theo trình tự củamột viếng thăm, thời gian kết hợp với không gian Theo admin Học văn lớp c Cảm xúc bao trùm: Niềm xúc động thiêng liêng, thành kính,niềm tự hào, đau xót nhà thơ từ miền Nam vừa giải phóng thămlăng Bác II – Đọc – hiểu văn bản: 1 Cảm xúc nhà thơ đến lăng Bác: Cảm xúc mộtngười từ nơi xa không gian thời gian, giờphút trở bên Bác diễn tả sâu sắc khổ thơ này: – Nhà thơ kể: “Con miền Nam thăm lăng Bác” Câu thơ mởđầu lời thông báo ngắn gọn, lời lẽ giản dị chứa đựng nóbiết bao điều sâu xa, Nhà thơ nói miền Nam, tuyến đầu Tổ quốc, nơimáu đổ suốt chục năm trời Như vậy, không đơn giản chuyên thăm cơngtrình kiến trúc, khơng chiêm ngưỡng trước di hài vĩ nhân mà câytìm cội, tìm cành, máu chảy tim, sơng trở nguồn Đó trởvề để báo cơng với Bác, để Bác ơm vào lịng ngợi khen – Nhà thơ xưng “con” chữ “con” đầu dịng thơ, đầu bàithơ Trong ngơn từ nhân loại khơng có chữ lại xúc động sâu nặngbằng tiếng “con” Cách xưng hô thật gần gũi, thật thân thiết, ấm áp tìnhthân thương mà mực thành kính, thiêng liêng Đồng thời, diễn tảtâm trạng xúc động người thăm cha sau năm xa cách (47)-> Cách nói giảm, nói tránh -> giảm nhẹ nỗi đau thươngmất mát -> khẳng định Bác trái tim nhân dân miền Nam,trong lòng dân tộc Đồng thời gợi thân mật, gần gũi: Con thăm cha – thămngười thân ruột thịt, thăm chỗ Bác nằm, thăm nơi Bác để thỏa lòng khát khaomong nhớ lâu => Câu thơ khơng có dụng công nghệ thuật nhưnglại vô gợi cảm, dồn nén cảm xúc Cách xưng hôvà cách dùng từ Viễn Phương giúp cho người đọc cảm nhận tình cảm xúcđộng, nhớ thương người cha Đó khơng tình cảm riêngcủa nhà thơ mà cịn tình cảm chung dân tộc Việt Nam Thế hệ tiếp nối hệkhác song tất có chung tình cảm với Bác Hồ kính yêu – Đến lăng Bác, hình ảnh mà tác giả quan sát được,cảm nhận được, có ấn tượng đậm nét hình ảnh hàng tre Khi xây dựng lăngBác, nhà thiết kế đưa từ miền đất nước loài cây, loài hoa,tiêu biểu cho miền quê hương đất nước để trồng lăng Bác Bác mộttâm hồn rộng mở trước thiên nhiên Bác biểu tượng cho tinh hoa, chođất nước, cho dân tộc Việt Nam Và đến lăng Bác nhận thấyhình ảnh cảnh vật hai bên lăng hàng tre đằng ngà bát ngát.Nhà thơ Viễn Phương vậy! + Sự xuất hàng tre thơ Viễn Phương khơng chỉcó ý tả thực, nhà thơ viết hình ảnh hàng tre với bút pháp tượng trưng, biểutượng ( gợi điều từ hình ảnh ẩn dụ lớn) + Hình ảnh thực: Trước hết, hàng tre hình ảnh hết sứcthân thuộc gần gũi làng quê, đất nước Việt Nam + Hình ảnh ẩn dụ: Hình ảnh hàng tre cịn biểu tượngcon người, dân tộc Việt Nam _ Thành ngữ “bão táp mưa sa” nhằm khó khăn, giankhổ, vinh quang cay đắng mà nhân dân ta vượt qua trường kìdựng nước giữ nước, đặc biệt hai kháng chiến chống Pháp chốngMĩ vừa qua _ “Đứng thẳng hàng” tinh thần đoàn kết đấu tranh, chiếnđấu anh hùng, khơng khuất phục, tất độc lập tự nhân dânViệt Nam lãnh đạo Đảng Bác Hồ -> Từ hình ảnh hàng tre bát ngát sương quanh lăngBác, nhà thơ suy nghĩ, liên tưởng mở rộng khái quát thành hình ảnhhàng tre mang ý nghĩa ẩn dụ, biểu tượng cho sức sống bền bỉ, kiên cường, bấtkhuất người Việt Nam, dân tộc Việt Nam Dù gặp bão táp mưa sa – gặpnhững thăng trầm kháng chiến cứu nước giữ nước, “đứng thẳnghàng”, đoàn kết đấu tranh, chiến đấu anh hùng, không khuất phục.Niềm xúc động tự hào đất nước, dân tộc, người Nam Bộ đãđược nhà thơ bộc lộ trực tiếp qua từ cảm thán “Ôi” đứng đầu câu -> Hàng tre đội quân danh dự với nhữngloài khác đại diện cho người miền quê đất nước ViệtNam tụ họp xum vầy với Bác, trò chuyện bảo vệ giấc ngủ cho Người NơiBác nghỉ ln xanh mát bóng tre xanh => Chỉ khổ thơ ngắn đủ để thể hiệnnhững cảm xúc chân thành, thiêng liêng nhà thơ nhân dân đốivới Bác kính yêu 2 Cảm xúc nhà thơ đứng trước lăng Bác: – Nhà thơ sử dụng ẩn dụ nghệ thuật tuyệt đẹp để nóilên cảm nhận đứng trước lăng Bác: Ngày ngày mặt trời qua lăng Thấy mặt trời lăng đỏ + Hình ảnh “mặt trời qua lăng” hình ảnh thực Đólà mặt trời thiên tạo, hành tinh quan trọng vũ trụ, gợi kìvĩ, bất tử, vĩnh Mặt trời nguồn cội sống, ánh sáng + Hình ảnh “mặt trời lăng” ẩn dụ đầy sáng tạo,độc đáo – hình ảnh Bác Hồ Giống “mặt trời”, Bác Hồ nguồnánh sáng, nguồn sức mạnh “Mặt trời” – Bác Hồ soi đường dẫn lối cho nghiệpcách mạng giải phóng dân tộc, giành độc lập tự do, thống đất nước Bác nhân dân vượt qua trăm ngàn gian khổ, hi sinh để tớichiến thắng quanh vinh, trọn vẹn “Mặt trời” – Bác Hồ tỏa ấm tình thươngbao la lịng người Việt Nam Nhà thơ Tố Hữu so sánh Bácnhư: “Quả tim lớn lọc trăm dòng máu nhỏ” Cái nghĩa, nhân lớn lao Bácđã tác động mạnh mẽ, sâu xa tới số phận người + Thật so sánh Bác Hồ với mặt trời nhà thơ sửdụng từ lâu: Người rực rỡ mặt trời cách mạng Mà đế quốc loài dơi hốt hoảng (48)Nhưng so sánh ngầm Bác Hồ nằm lăng đỏ trongcái nhìn chiêm ngưỡng hàng ngày mặt trời tự nhiên( biện pháp nhân hóa“thấy”) sáng tạo độc đáo mẻ Viễn Phương Cách ví mặtca ngợi vĩ đại, công lao trời biển Người hệ ngườiViệt Nam Mặt khác bộc lộ rõ niềm tự hào dân tộc Việt Nam có Bác Hồ – có mặttrời cách mạng soi đường lối ánh sáng mặt trời thiênnhiên + Từ láy “ngày ngày” đứng đầu câu vừa diễn tả liên tụcbất biến tự nhiên vừa góp phần vĩnh viễn hóa, hóa hình ảnh Bác Hồtrong lịng người thiên nhiên vũ trụ – Hình ảnh dịng người vào thăm lăng Bác nhà thơ miêutả cách độc đáo để lại nhiều ấn tượng: Ngày ngày dòng người thương nhớ Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân + Từ láy “ngày ngày” có nghĩa tương tự câu thơ cầu đầutrong khổ thơ -> diễn tả cảnh tượng có thực diễn hàng ngày, đặntrong sống người Việt Nam: hocvanlop9 facebook Những dòng người nặng trĩu nhớ thương từ khắpmọi miền đất nước xếp hàng, lặng lẽ theo vào lăng viếng Bác –“Dòng người thương nhớ” + Bằng quan sát thực tế, tác giả tạo hìnhảnh ẩn dụ đẹp sáng tạo: “tràng hoa” _ Chúng ta hiểu “tràng hoa” theo nghĩa thực lànhững hoa tươi thắm kết thành vòng hoa người khắp nơi trênđất nước giới thăm dâng lên Bác để bày tỏ tình cảm, lịng nhớthương, yêu quý, tự hào _ “Tràng hoa” mang nghĩa ẩn dụ người mộtđang xếp hàng viếng lăng Bác ngày bơng hoa ngát thơm Những dịngngười bất tận vào lăng viếng Bác nối kết thành trànghoa bất tận Những hoa – tràng hoa rực rỡ ánh mặt trời Bác đãtrở thành hoa – tràng hoa đẹp dâng lên “bảy mươi chín mùa xuân”– 79 năm đời Người -> Hình ảnh thơ biểu lộ lịng thành kính, biếtơn sâu sắc nhà thơ, nhân dân Bác Hồ 3 Cảm xúc nhà thơ vào lăng: – Vào lăng, khung cảnh khơng khí ngưng kết cảthời gian, khơng gian Hình ảnh thơ diễn tả thật xác, tinh tế yêntĩnh, trang nghiêm ánh sáng dịu nhẹ, trẻo không gian lăngBác – Đứng trước Bác, nhà thơ cảm nhận Người ngủ giấc ngủbình yên, thản vầng trăng sáng dịu hiền – Hình ảnh “vầng trăng sáng dịuhiền” gợi cho nghĩ đến tâm hồn, cách sống cao đẹp, cao, sángtrong Bác vần thơ tràn ngập ánh trăng Người Trăng với Bác đãtừng vào thơ Bác nhà lao, chiến trận, trăng đến để giữgiấc ngủ ngàn thu cho Người -> Chỉ trí tưởng tượng, thấuhiểu u quí vẻ đẹp nhân cách Hồ Chí Minh nhà thơ mớisáng tạo nên ảnh thơ đẹp vậy! – Tâm trạng xúc động nhà thơ biểu mộthình ảnh ẩn dụ sâu xa: “Vẫn biết trời xanh mãi” + “Trời xanh” trước tiên hiểu theo nghĩa tả thực làhình thiên nhiên mà ngày chiêm ngưỡng, tồn mãimãi vĩnh + Mặt khác, “trời xanh” hình ảnh ẩn dụ sâu xa:Bác cịn với non sông đất nước, “trời xanh” vĩnh Nhà thơ TốHữu viết: “Bác sống trời đất ta”, Bác hóa thân thành thiênnhiên, đất nước dân tộc – Dù tin chục triệu người dân Việt Nam đau xótvà nuối tiếc khơn ngi trước Bác – “ Mà nghe nhói trongtim” + “Nhói” từ ngữ biểu cảm trực tiếp, biểu nỗi đau độtngột quặn thắt Tác giả tự cảm thấy nỗi đau mát tận đáy sâu tâm hồnmình: nỗi đau uất nghẹn khơng nói thành lời Đó khơng nỗi đauriêng tác giả mà triệu trái tim người Việt Nam + Cặp quan hệ từ “vẫn, mà” diễn tả mâu thuẫn Cảm giác nghenhói tim mâu thuẫn với nhận biết trời xanh mãi Như vậy, giữatình cảm lý trí có mâu thuẫn Con người khơng kìm nén khoảnh khắcyếu lịng Chính đau xót làm cho tình cảm lãnh tụ nhân dân trởnên ruột già, xót xa Cảm xúc đau đớn này, vô vọng xuất trongbài thơ Tố Hữu: (49)Cịn đâu bóng Bác hơm sớm… Cảm xúc đỉnh điểm nỗi nhớ thương, niềm đauxót Nó ngun nhân dẫn đến khát vọng khổ cuối thơ 4 Tâm trạng lưu luyến nhà thơ rời xa lăng Bác: – Nếu khổ thơ đầu, nhà thơ giới thiệu người conmiền Namra thăm Bác khổ thơ cuối, nhà thơ lại đề cập đến chia xa Bác Nghĩđến ngày mai miền Nam,xa Bác, xa Hà Nội, tình cảm nhà thơ khơng kìm nén, ẩn giấu lịng màđược bộc lộ thể ngoài: “Mai miền Namthương trào nước mắt” + Câu thơ “Mai miền Nam thương trào nước mắt” mộtlời giã biệt + Lời nói giản dị diễn tả tình cảm sâu lắng + Từ “trào” diễn tả cảm xúc thật mãnh liệt, luyến tiếc, bịnrịn không muốn xa nơi Bác nghỉ + Đó khơng tâm trạng tác giả mà cịn củamn triệu trái tim khác Được gần Bác dù giây phút không baogiờ ta muốn xa Bác Người ấm áp quá, rộng lớn – Mặc dù lưu luyến muốn bên Bác tác giảcũng biết đến lúc phải trở miền Nam Và gửi lịngmình cách muốn hóa thân, hịa nhập vào cảnh vật quanh lăng để đượcluôn bên Người giới Người: Muốn làm chim hót quanh lăng Bác Muốn làm đóa hoa tỏa hương Muốn làm tre trung hiếu chốn + Điệp ngữ “muốn làm” hình ảnh đẹp thiên nhiên“con chim”,”đóa hoa”,”cây tre” thể ước muốn tha thiết, mãnh liệt củatác giả + Nhà thơ ao ước hóa thân thành chim nhỏ cất tiếnghót làm vui lăng Bác, thành đóa hoa đem sắc hương, điểm tô cho vườn hoa quanhlăng + Đặc biệt ước nguyện “Muốn làm tre trung hiếu chốnnày” để nhập vào hàng tre bát ngát, canh giữ giấc ngủ thiên thu Người Hìnhảnh tre có tính chất tượng trưng lần nhắc lại khiến thơ có kếtcấu đầu cuối tương ứng Hình ảnh hàng tre quanh lăng Bác lặp câu thơcuối mang thêm nghĩa mới, tạo ấn tượng sâu sắc, làm dòng cảm xúc trọnvẹn “Cây tre trung hiếu” hình ảnh ẩn dụ thể lịng kính u, trungthành vơ hạn với Bác, nguyện mãi theo đường cách mạng mà Người đãđưa đường lối Đó lời hứa thủy chung riêng nhà thơ ýnguyện đồng miền Nam,của nói chung với Bác III Tổng kết: 1 Nội dung: Niềm xúc động thiêng liêng, thành kính, niềm tự hào, đau xótcủa nhà thơ từ miền Namvừa giải phóng thăm lăng Bác 2 Nghệ thuật: – Giọng điệu thơ phù hợp với nội dung tình cảm, cảm xúc: vừatrang nghiêm, sâu lắng, vừa tha thiết, đau xót, tự hào – Thể thơ chữ, xen lẫn dòng thơ chữ Nhịpthơ chủ yếu nhịp chậm, diễn tả trang nghiêm, thành kính cảm xúcsâu lắng Riêng khổ cuối nhịp thơ nhanh hơn, phù hợp với sắc thái niềm mongước (50)SANG THU –Hữu Thỉnh * Giới thiệu: Mùa thu đề tài, cảm hứng quen thuộc lâu đời thơ ca.Trong kho tàng dân tộc ta biết đến mùa thu thơ Nguyễn Khuyến, thu ngơ ngác thơ Lưu Trọng Lư, dạt đượm buồn thơ Xuân Diệu.Và thật bất ngờ ta gặp Hữu Thỉnh tinh tế, sâu sắc đến vơ qua thống “Sang thu” I Tìm hiểu chung: 1 Tác giả: – Hữu Thỉnh nhà thơ trưởng thành từ quân đội – Là nhà thơ viết nhiều, viết hay người ởnông thôn, mùa thu Nhiều vần thơ thu ông mang cảm xúc bâng khuâng, vấn vương trước đất trời trẻo, biến chuyển nhẹ nhàng – Thơ Hữu Thỉnh mang đậm hồn quê Việt Nam dân dã, mộc mạc tinh tế giàu rung cảm 2 Tác phẩm: a Hoàn cảnh sáng tác: – Bài thơ sáng tác năm 1977 – In tập “ Từ chiến hào đến thành phố b Bố cục: phần tương ứng với ba khổ thơ – Khổ 1: Những tín hiệu giao mùa – Khổ 2: Bức tranh thiên nhiên lúc giao mùa – Khổ 3: Những suy tư chiêm nghiệm nhà thơ II Đọc – hiểu văn bản: 1 Những tín hiệu giao mùa: – “Sang thu” chớm thu, lúc thiên nhiên giao mùa.Mùa hè chưa hết mà mùa thu tới có tín hiệu Trước thay đổi tinh vi ấy, phải nhạy cảm cảm nhận – Với Hữu Thỉnh mùa thu bắt đầu thật giản dị: Bỗng nhận hương ổi Phả vào gió se + Nếu “Đây mùa thu tới” cảm nhận thu sang XuânDiệu rặng liễu thu buồn ven hồ “Rặng liễu đìu hiu đứng chịu tang – Tóc buồnbng xuống lệ ngàn hàng” Hữu Thỉnh lại cảm nhận mùi hương quenthuộc phảng phất “gió se” – thứ gió khơ se se lạnh, đặc trưng mùa thuvề miền Bắc Đó “hương ổi” – mùi hương đặc sản dân tộc, mùi hươngriêng mùa thu làng quê vùng đồng Bắc Bộ Việt Nam + Mùi hương khơng hịa vào quyện vào mà “phả” vào tronggió “Phả” nghĩa bốc mạnh tỏa luồng Hữu Thỉnh không tả mà chỉgợi, đem đến cho người đọc liên tưởng thú vị: vườn tược quê nhà,những ổi chín vàng cành kẽ tỏa hương thơm nức, thoangthoảng gió Chỉ chữ “phả” đủ gợi hương thơm sánh lại.Sánh lại hương đậm phần, sánh gió se -> Nhận gió có hương ổi cảm nhận tinh tế củamột người sống đồng quê nhà thơ đem đến cho ta tín hiệu mùa thudân dã mà thi vị Ông phát nét đẹp đáng yêu mùa thu vàng nôngthôn vùng đồng Bắc Bộ + Nếu thơ ca cổ điển mùa thu thường quacác hình ảnh ước lệ “ngơ đồng”, “rặng liễu”, “lá vàng mơ phai”, “hoa cúc”…thì với Hữu Thỉnh ông lại bắt đầu “hương ổi” Đó hỉnh ảnh, tứthơ mẻ với thơ ca viết mùa thu lại vô quen thuộc gầngũi người dân Việt Nam,đặc biệt người dân miền Bắc độ thu (51)-> Hương ổi ấy, gió đầu mùa se lạnh sứ giả củamùa thu ( chim én sứ giả mùa xuân) Nó đến khẽ khàng, “khẽ”đến mức chút vơ tình thơi khơng hay biết -> Có thể nói trước Hữu Thỉnh có nhiều nhà thơ viếtvề mùa thu phát tinh tế hồn thơ xứ sở – Nếu hai câu đầu diễn tả cảm giác chưa hẳn đủ tin thìđến hình ảnh “Sương chùng chình qua ngõ” lại lung linh huyền ảo + Không phải sương dày đặc, mịt mù câu cadao quen thuộc miêu tả cảnh Hồ Tây lúc ban mai “Mịt mù khói tỏa ngàn sương”,hay nhà thơ Quang Dũng viết thơ “Tây Tiến”: “Sài Khao sươnglấp đoàn quân mỏi” mà “Sương chùng chình qua ngõ” gợi sương mỏng,mềm mại, giăng khắp đường thơn ngõxóm làng q Nó làm cho khí thu mát mẻ cảnh thu thơ mộng, huyền ảo, thongthả, bình yên + Nhà thơ nhân hóa sương qua từ “chùng chình” khiếncho sương thu chứa đầy tâm trạng Nó chờ đợi hay lưu luyến điều gì?Câu thơ lắng đọng tạo cảm giác mơ hồ đan xen nhiều cảm xúc => Bằng tất giác quan: khứu giác, xúc giác thịgiác, nhà thơ cảm nhận nét đặc trưng mùa thu diện Có “hươngổi”, “gió se” “sương” Mùa thu quê hương Vậy mà nhà thơ còndè dặt: “Hình thu về” Sao lại “Hình như” “chắcchắn”? Một chút nghi hoặc, chút bâng khuâng không thật rõ ràng Đúng mộttrạng thái cảm xúc thời điểm chuyển giao Thu đến nhẹ nhàng quá, mơ hồ => Đằng sau không gian làng quê sang thu ta cảm nhậnđược tâm hồn nhạy cảm tình yêu thiên nhiên, yêu sống 2 Bức tranh thiênnhiên lúc giao mùa – Sau giây phút ngỡ ngàng khe khẽ vui mừng, cảm xúc củathi sĩ tiếp tục lan tỏa, mở nhìn xa hơn, rộng hơn: Sông lúc dềnhdàng Chim bắt đầu vội vã Có đám mây mùa hạ Vắt nửa sang thu – Bức tranh mùa thu cảm nhận thay đổi đấttrời theo tốc độ di chuyển từ hạ sang thu, nhẹ nhàng mà rõ rệt Thiên nhiênsanh thu cụ thể hình ảnh: “sơng dềnh dàng”, “chim vội vã”, “đám mây vắt nửa mình” Như thế,thiên nhiên quan sát không gian rộng hơn, nhiều tầng bậc Vàbức tranh sang thu từ vơ “hươngổi” ,”gió se”, từ nhỏ hẹp ngõ chuyển sang nét hữu hình, cụthể với khơng gian vừa dài rộng, vừa xa vời – Tác giả cảm nhận thu sang tâm hồn: Sông lúc dềnhdàng Chim bắt đầu vội vã + Bằng phép nhân hóa đặc sắc, nhà thơ tài hoa ghi lạilinh hồn cảnh vật, dịng sơng q hương nơi vùng đồng Bắc Bộ ăm ắpnước phù sa, vươn ruộng đồng vào ngày giao mùa Vào mùa thu,nước sông êm đềm, nhẹ nhàng, trôi lững lờ mà không chảy xiết sau cơnmưa mùa hạ Cái “dềnh dàng” dịng sơng khơng gợi vẻ êm dịu bứctranh thiên nhiên mùa thu mà mang đầy tâm trạng người chậm lại,như trễ nải, ngẫm ngợi nghĩ suy trải nghiệm đời + Trái ngược với vẻ khoan thai dịng sơng vội vàngcủa cánh chim trời bắt đầu di trú phương Nam Không gian trở nên xôn xao,không có âm câu thơ lại gợi động -> Hai câu thơ đối nhịp nhàng, dựng lên hai hìnhảnh đối lập, ngược chiều nhau: sơng mặt đất, chim bầu trời, sông“dềnh dàng” chậm rãi, chim “vội vã” lo lắng Đó khác biệt vạn vậttrên cao thấp khoảnh khắc giao mùa -> Nhà thơ gợi tốc độ trái chiều thiên nhiên,của vật để tạo tranh mùa thu – có nét dịu êm, nhẹnhàng, lại có nét hối hả, vội vã ( Ý thơ đồng thời gợi cho người đọc liên tưởng khác:Sự chuyển động dịng sơng, cánh chim phải cịn chuyển mìnhcủa đất nước Cả đất nước ta vừa trải qua chiến tranh tàn khốc có hịabình, sống sống yên bình, êm ả Nhưng mỗingười dân Việt Nam lại bắt đầu hối nhịp sống để xây dựng đất nướctrong niềm vui rộn ràng) – Đất trời mùa thu rùng để thay áo Cả bầutrời mùa thu có thay đổi: Có đám mây mùa hạ (52)+ Trong thơ ca Việt Nam, khơng vần thơ nói vềđám mây bầu trời thu: _ “Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt” (Nguyễn Khuyến – “Thuđiếu”) _ “Lớp lớp mây cao đùn núi bạc” (Huy Cận – “Tràng giang”) + Hữu Thỉnh dùng động từ “vắt” để gợi thời điểmgiao mùa, đám mây kéo dài ra, nhẹ trôi lụa mềm treo lơ lửng giữabầu trời xanh, cao rộng + Hình đám mây cịn lại vài tia nắng ấm củamùa hạ nên “Vắt nửa sang thu” Đám mây vắt lên ranh giới mỏng manhvà ngày bé dần, bé dần đến lúc khơng cịn để toàn bộsự sống, để đám mây mùa hạ hoàn toàn nhuốm màu sắc thu + Nhưng thực tế khơng có đám mây mắtthường đâu dễ nhìn thấy phân chia rạch rịi đám mây mùa hạ thu.Đó liên tưởng thú vị – hình ảnh đầy chất thơ Thời khắc giaomùa sáng tạo từ hồn thơ tinh tế, nhạy cảm, độc đáo khơng mangđến cho người đọc…mà cịn đọng lại nỗi bâng khuâng trước vẻ dịu dàng êmmát mùa thu -> Có lẽ hai câu thơ hay tìm tịikhám phá Hữu Thỉnh khoảnh khắc giao mùa Nó giống tranhthu vĩnh tạc ngơn ngữ => Dịng sơng, cánh chim, đám mây nhân hóa khiếncho tranh thu trở nên hữu tình, chứa chan thi vị => Cả ba hình ảnh tín hiệu mùa thu sang cịnvương lại chút cuối hạ Nhà thơ mở rộng tầm quan sát lên chiềucao (chim), chiều rộng (mây) chiều dài(dòng sơng) Phải có sợi tơdun đồng cảm người với thiên nhiên vào thu => Qua cách cảm nhận ấy, ta thấy Hữu Thỉnh có hồn thơnhạy cảm, yêu thiên nhiên tha thiết, trí tưởng tượng bay bổng 3 Những suy tư,chiêm nghiệm nhà thơ: – Nếu hai khổ thơ đầu thơ, dấu hiệu mùa thu khárõ ràng không gian thời gian,sang khổ cuối theo dòng cảm xúc ấy, tác giả bộc lộ suy ngẫm conngười, đời: Vẫn nắng Đẵ vơi dần mưa Sấm bớt bất ngờ Trên hàng đứngtuổi” – Hình ảnh “Nắng mưa”: + Nắng, mưa vốn tượng thiên nhiên vận hành theoquy luật riêng Hữu Thỉnh nhìn từ mưa nắng hàng ngày sựhụt vơi – dấu hiệu chuyển mùa từ hạ sang thu + Nắng vàng tươi nắng thu dịu cáinắng chói chang, gay gắt mùa hạ + Mưa vơi nhiều so với mưabong bóng kéo dài mùa hạ “Vơi dần” khơng mưa mà cịn mưa ítnước Đây dấu hiệu chuyển mùa -> Hai chữ “bao nhiêu” thường hướng đongđếm sắc nắng cân đo? Cũng “vơi”, dù biết vơi bớtnhưng vơi bớt đến mức có khả xác định? Tất ước lượngmà thơi, khơng có chừng mực cố định Cách nói mơ hồ nghệ thuậtkhắc hẳn với khoa học chỗ -> Phải ý, phải để lịng bắt nhịp với thiên nhiênmới cảm nhận thấy điều – Ý nghĩa tượng trưng hình ảnh “Sấm” “hàng cây”: + Cuối hạ – đầu thu, vơi mưa xối xả thìsấm bớt bất ngờ dội Nó khơng cịn đột ngột, đùng đồng rền vang cùngvới tia sáng chớp lịe xé rách bầu trời trận mưa báo tháng6 tháng + “Hàng đứng tuổi” phải chẳng hàng qua baocuộc chuyển mùa nên khơng biết xác đủ trảinghiệm để điềm nhiên đứng trước biến động => Cảnh vật, thời tiết thay đổi Tất nhiều dấuhiệu mùa hè giảm dần mức độ, cường độ, để lặng lẽ vào thu qua conmắt quan sát cảm nhận tinh tế tác giả – Hai câu kết thơ khơng mang nghĩa tả thực, màcịn mang ý nghĩa ẩn dụ, gợi suy nghĩ cho người đọc người nghe: Sấm bớt bất ngờ Trên hàng đứngtuổi + “Sấm” vang động bất thường ngoại cảnh, cuộcđời + “Hàng đứng tuổi” người đứng tuổi từngtrải (53)cuộc đời khiđã “đứng tuổi” Phải chăng, mùa thu đời người khép lại thángngày sôi với bất thường tuổi trẻ mở mùa thu mới, mộtkhông gian mới, n tĩnh, trầm lắng, bình tâm, chín chắn…trước chấn độngcủa đời => Vậy “Sang thu” đâu chuyển giao đấttrời mà chuyển giao đời người Hữu Thỉnh đỗi tinhtế, nhạy bén cảm nhận liên tưởng Chính vần thơ ơngcó sức lay động lịng người mãnh liệt III Tổng kết: – Bằng hình ảnh thơ tự nhiên, không trau chuốt mà giàu sứcgợi cảm – Thể thơ năm chữ – Hữu Thỉnh thể cách đặc sắc cảm nhận tinhtế để tạo tranh chuyển giao từ cuối hạ sang thu nhẹ nhàng, êm dịu,trong sáng nên thơ…ở vùng đông Bắc Bộ đất nước (54)NÓI VỚI CON – Y Phương I Tìm hiểu chung: 1 Tác giả: – Y Phương nhà thơ dân tộc Tày – Thơ ông thể tâm hồn chân thật, mạnh mẽ sáng,cách tư giàu hình ảnh người miền núi 2 Tác phẩm: a Hoàn cảnh sángtác: – Bài thơ đời vào năm 1980 – đời sống tinh thần vàvật chất nhân dân nước nói chung, nhân dân dân tộc thiểu số miềnnúi nói riêng vơ khó khăn, thiếu thốn – Nhà thơ tâm sự: “Đólà thời điểm đất nước ta gặp vơ vàn khó khăn… Bài thơ lời tâm vớiđứa gái đầu lòng Tâm với con, tâm với Ngun dothì nhiều, lí lớn để thơ đời lúc tơi dường nhưkhơng biết lấy để vịn, để tin Cả xã hội lúc đang hối hả, gấp gápkiếm tìm tiền bạc Muốn sống đàng hồng người, tơi nghĩ phải bámvào văn hóa Phải tin vào giá trị tích cực, vĩnh cửu văn hóa Chínhvì thế, qua thơ ấy, tơi muốn nói phải vượt qua ngặt nghèo,đói khổ văn hóa” -> Từ thức khó khăn ấy, nhà thơ viết thơ đểtâm với mình, động viên mình, đồng thời để nhắc nhở sau b Bố cục: phần: – Phần 1: Từ đầu đến “Ngày đẹp đời”:Người cha nói với cội nguồn sinh dưỡng: Con lớn lên tình yêu thương,sự nâng đỡ cha mẹ, sống lao động nên thơ q hương – Phần 2: Cịn lại: Đức tính tốt đẹp người đồng mình.=> Người cha bộc lộ lòng tự hào sức sống mạnh mẽ, bền bỉ, truyền thốngcao đẹp quê hương mong ước kế tục xứng đáng truyền thống => Bố cục chặtchẽ, lớp lang, từ tình cảm gia đình mà mở rộng tình cảm quê hương, từnhững kỉ niệm gần gũi mà nâng lên thành lẽ sống II – Đọc – hiểuvăn bản: 1 Cội nguồn sinhdưỡng người – Đến với thơ, ta thấy điều Y Phương muốn nóivới cội nguồn sinh dưỡng người – tình yêu thương vơ bờ bếnmà cha mẹ dành cho – tình gia đình: Chân phải bước tới cha Chân trái bước tới mẹ Một bước chạm tiếngnói Hai bước tới tiếngcười + Nhịp thơ 2/3, cấu trúc đối xứng, nhiều từ láy lại,tạo âm điệu tươi vui, quấn quýt: “chân phải” – “chân trái”, “mộtbước” – “hai bước”, lại “tiếng nói” – “tiếng cười”… + Bằng hình ảnh cụ thể, giàu chất thơ kết hợp với nétđộc đáo tư duy, cách diễn đạt người miền núi, bốn câu thơ mở khungcảnh gia đình ấm cúng, đầy ắp niềm vui, đầy ắp tiếng nói cười + Lời thơ gợi vẽ trước mắt người đọc hình ảnh em bé đangchập chững tập đi, bi bơ tập nói, lúc sa vào lịng mẹ, lúc níu lấytay cha + Ta hình dung gương mặt tràn ngập tình yêuthương, ánh mắt long lanh rạng rỡ với vòng tay dang rộng cha mẹ đưa rađón đứa vào lịng + Từng câu, chữ toát lên niềm tự hào hạnh phúctràn đầy.Cả nhà rung lên “tiếng nói”, “tiếng cười” cha, củamẹ.Mỗi bước đi, tiếng cười cha mẹ đón nhận, chăm chút mừngvui Trong tình yêu thương, nâng niu cha mẹ, lớn khôn từngngày -> Tình cha mẹ – thiêng liêng, sâu kín, mối dâyràng buộc, gắn kết gia đình bền chặt hình thành từ giây phút hạnhphúc bình dị, đáng nhớ hocvanlop9 Lời thơ từ đầu chạm đến sợi dâytình cảm gia đình sâu kín người nên tạo đồng cảm, rung độngsâu sắc đến độc giả (55)cuộc sống laođộng, với thiên nhiên tươi đẹp, tình nghĩa ni dưỡng, sẻ chia giúp cho contrưởng thành Đó là: Người đồng yêulắm, ơi! Đan lờ cài nan hoa Vách nhà ken câu hát + Quê hương qua hình ảnh người đồng Nóivới “người đồng mình”, nhà thơ giới thiệu ân cần lànhững người mình, người vùng mình, người dân quê gần gũi, thân thương -> Cách gọi thế, với hô ngữ “con ơi” khiến lờithơ trở nên tha thiết, trìu mến + Người đồng người đáng yêu, đáng quý:“Đan lờ cài nan hoa – Vách nhà ken câu hát” Cuộc sống lao động cần cù tươivui họ gợi qua hình ảnh thật đẹp! hocvanlop9 Những nan nứa,nan tre bàn tay tài hoa người quê trở thành “nan hoa” Váchnhà khơng ken tre, gỗ mà ken câu hát si, hát lượn + Các động từ “cài”, “ken” vừa miêu tả xác động táckhéo léo lao động vừa gợi gắn bó, quấn quýt người quêhương sống lao động -> Cái “yêu lắm” “người đồng mình” khôngphải cốt cách tài hoa, tinh thần vui sống? Phải chăng, ẩn chứa bên trongcái dáng vẻ thô mộc tâm hồn phong phú, lãng mạn biết bao? + Quê hương với người tài hoa, tâm hồn lãng mạn,cũng quê hương với thiên nhiên thơ mộng, nghĩa tình: Rừng cho hoa Con đường cho nhữngtấm lòng Nếu hình dung vùng núi cụ thể, hẳn ngườicó thể gắn với hình ảnh khác cách nói Y Phương: thác lũ, bạtngàn hay rộn rã tiếng chim thú âm “gió gào ngàn, giọngnguồn thét núi”, bí mật rừng thiêng… Nhưng Y Phương chọn mộthình ảnh thơi, hình ảnh “hoa” để nói cảnh quan rừng Nhưng hình ảnh ấycó sức gợi lớn, gợi đẹp đẽ tinh tuý Hoa “Nói vớicon” hoa thực – đặc điểm rừng – đặt mạch củabài thơ, hình ảnh tín hiệu thẩm mĩ góp phần diễn đạt điều tác giả muốn khái qt: đẹpđẽ q hương hun đúc nên tâm hồn cao đẹp người hocvanlop9 Qhương cịn diện gần gũi, thân thương Đó làmột nguồn mạch yêu thương tha thiếtchảy tâm hồn người, “con đường cho lòng” Điệp từ “cho” mang nặng nghĩa tình Thiênnhiên đem đến cho người thứ cần để lớn, giành tặng cho người nhữnggì đẹp đẽ nhất.Thiên nhiên che chở, nuôi dưỡng người tâm hồn vàlối sống -> Bằng cách nhân hoá “rừng” “con đường” qua điệp từ“cho”, người đọc nhận lối sống tình nghĩa “người đồng mình” Qhương nôi để đưa vào sống êm đềm – Sung sướng ôm thơ vào lịng, người cha nói với vềkỉ niệm có tính chất khởi đầu cho hạnh phúc gia đình: Cha mẹ nhớ ngàycưới Ngày đẹp nhấttrên đời => Mạch thơ có sựđan xen, mở rộng: từ tình cảm gia đình mà nói tới quê hương => Đoạn thơ vừa làmột lời tâm tình ấm áp, vừa lời dặn dị đầy tin cậy người cha traogửi tới => Bằng hìnhảnh thơ đẹp,giản dị cách nói cụ thể, độc đáo mà gần gũi người miềnnúi, người cha muốn nói với rằng:vịng tay u thương cha mẹ, gia đình,nghĩa tình sâu nặng quê hương làng bản- nôi nuôi khôn lớn,là cội nguồn sinh dưỡng Con khắc ghi điều 2 Đức tính tốtđẹp người đồng hocvanlop9 – Trong ngào kỉ niệm gia đình quê hương,người cha tha thiết nói với phẩm chất tốt đẹp người đồngmình a Người đồng mìnhbiết lo toan giàu mơ ước ( Giàu ý chí, nghị lực ) – Người đồng khơng người giản dị, tàihoa sống lao động mà người biết lo toan giàu mơước: Người đồng thươnglắm ơi! Cao đo nỗi buồn (56)+ Nếu “ yêu ơi”– yêu sống vui tươibình dị, yêu làng thơ mộng, u lịng chân thật nghĩa tình, thìđến người cha nói “thương ơi”– sau từ “thương” những nỗi vất vả, gian khó người quêhương -> Người cha biểu lộ tình cảm yêu thương chân thành gian truân, thửthách ý chí mà người đồng trải qua + Bằng cách tư độc đáo người miền núi, Y Phương đãlấy cao vời vợi trời để đo nỗi buồn, lấy xa đất để đo ý chí conngười + Sắp xếp tính từ “cao”, “xa” tăng tiến, nhà thơcho thấy khó khăn, thử thách lớn ý chí người mạnh mẽ => Có thể nói, sống người đồng cịn nhiềunỗi buồn, cịn nhiều bộn bề thiếu thốn song họ vượt qua tất cả, họ có ýchí nghị lực, họ ln tin tưởng vào tương lai tốt đẹp dân tộc b Người đồng mìnhdù sống nghèo khổ, gian nan thủy chung gắn bó với quê hương, cộinguồn Sống đá không chêđá gập gềnh Sống thung khơngchê thung nghèo đói Sống sông suối Lên thác xuống ghềnh Không lo cực nhọc + Phép liệt kê với hỉnh ảnh ẩn dụ “đá gập gềnh”,“thung nghèo đói” -> gợi sống đói nghèo, khó khăn, cực nhọc + Vận dụng thành ngữ dân gian “Lên thác xuống ghềnh”, ý thơgợi bao nỗi vất vả, lam lũ -> Những câu thơ dài ngắn, trắc tạo ấntượng sống trắc trở, gian nan, đói nghèo quê hương + Điệp ngữ “sống”, “khơng chê” điệp cấu trúc câu cùnghình ảnh đối xứng nhấn mạnh: người đồng nghèo nàn, thiếu thốn vềvật chất họ không thiếu ý chí tâm hocvanlop9 Người đồng mìnhchấp nhận thủy chung gắn bó quê hương, quê hương có đói nghèo, vấtvả Và phải chăng, sống nhọc nhằn, đầy vất vả khổ đau tơiluyện cho chí lớn để tình u q hương tạo nên sức mạnh giúp họ vượtqua tất + Phép so sánh “Sống sông suối” gợi vẻ đẹp tâm hồnvà ý chí người đồng Gian khó thế, họ tràn đầy sinh lực, tâmhồn lãng mạn, khống đạt hình ảnh đại ngàn sơng núi Tình cảm họtrong trẻo, dạt dòng suối, sống trước niềm tin yêu sống, tinu người c Người đồng mìnhcó ý thức tự lập, tự cường tinh thần tự tôn dân tộc: – Phẩm chất người người quê hương ngườicha ca ngợi qua cách nói đối lập tươngphản hình thức bên giá trị tinh thần bên trong, đúngvới người miền núi: Người đồng thơ sơda thịt Chẳng nhỏ béđâu + Lời thơ mộc mạc, giản dị chứa bao tâm tình + Cụm từ “thơ sơ da thịt” cách nói hình ảnh cụ thểcủa bà dân tộc Tày, ngợi ca nhữngcon người mộc mạc, giản dị, chất phác, thật thà, chịu thương, chịu khó + Cụm từ “chẳng nhỏ bé” khẳng định lớn lao ý chí, củanghị lực, cốt cách niềm tin -> Sự tương phản tôn lên tầm vóc người đồngmình Họ mộc mạc giàu chí khí, niềm tin Họ “thơ sơ da thịt” nhưngkhông nhỏ bé tâm hồn, ý chí, mong ước xây dựng quê hương: – Người đồng tựđục đá kê cao quê hương Cịn q hương làmphong tục + Lối nói đậm ngơn ngữ dân tộc – độc đáo mà chứa đựng ývị sâu xa + Hình ảnh “Người đồng tự đục đá kê cao quê hương” vừamang tính tả thực ( truyền thống làm nhà kê đá cho cao người miền núi),vừa mang ý nghĩa ẩn dụ sâu sắc + Người đồng bàn tay khối óc, sứclao động xây dựng làm đẹp giàu cho quê hương, xây dựng để nâng tầm quêhương + Còn quê hương điểm tựa tinh thần với phong tục tập qnnâng đỡ người có chí khí niềm tin -> Câu thơ khái quát tinh thần tự tôn dân tộc, ýthức bảo vệ nguồn cội, bảo tồn truyền thống quê hương tốt đẹp ngườiđồng (57)Con thô sơ dathịt Lên đường Không nhỏ béđược Nghe + Ý thơ “Tuy thô sơ da thịt” “không nhỏ bé” đượclặp lại với bốn câu thơ trước trở nên da diết, khắc sâu lịng convề phẩm chất cao đẹp “người đồng mình” hocvanlop9 Nhưng hai tiếng“Lên đường” cho thấy người lớn khơn tạm biệt gia đình – q hương đểbước vào trang đời + Trong hành trang người mang theo “lên đường”có thứ q giá thứ đời, ý chí, nghị lực, truyền thốngquê hương Lời dặn cha thật mộc mạc, dễ hiểu, thấm thía, ẩn chứa niềm hivọng lớn lao cha, hi vọng đứa tiếp tục vững bước đường đời,tiếp nối truyền thống làm vẻ vang quê hương + Hai tiếng “Nghe con” lắng đọng bao cảm xúc, ẩn chứa tìnhu thương vơ bờ bến cha dành cho Câu thơ gợi cảnh tượngcảm động diễn lúc chia li: cha hiền từ âu yếm nhìn con, xoa đầu vàngười ngoan ngỗn cúi đầu lắng nghe lời cha dặn => Ca ngợi nhữngđức tính tốt đẹp người đồng mình, cha mong sống có tình nghĩa với qhương, phải giữ đạo lí “Uống nước nhớ nguồn” cha ơng từ bao đời để lại Hơnnữa, phải biết chấp nhận gian khó vươn lên ý chí => Người cha muốncon hiểu cảm thơng với sống khó khăn q hương, tự hào truyềnthống quê hương, tự hào dân tộc để vững bước đường đời, để tự tintrong sống => Người cha trongbài thơ Y Phương vun đắp cho hành trang q vào đời Nếu mẹ làbơng hoa cho cài lên ngực cha cánh chim cho bay thật xa Nếu mẹcho lời ngọt ngào yêu thương vỗ cha cho tinh thần ý chínghị lực, ước mơ khát vọng, lối sống cao đẹp => Giọng thơ thiếttha, trìu mến lại trang nghiêm Các hình ảnh thơ cụ thể mà có tính kháiqt, mộc mạc mà giàu chất thơ => Đoạn thơ chứachan ý nghĩa,mộc mạc, đằm thắm mà sâu sắc Nó tựa khúc ca nhẹ nhàng màâm vang Lời thơ tâm tình người cha hành trang theo suốt cuộcđời có lẽ mãi học bổ ích cho bạn trẻ – học niềm tin,nghị lực,ý chí vươn lên III Tổng kết: “Nói với con”, Y Phương không xếp hành trang choriêng đứa u q mình, mà hành trang ông muốn trao gửi cho tấtcả bước đường đời 1 Nội dung: Bài thơ thể tình cảm gia đình ấm cúng, ca ngợi truyềnthống cần cù, sức sống mạnh mẽ quê hương dân tộc Bài thơ giúp ta hiểuthêm sức sống vẻ đẹp tâm hồn dân tộc miền núi, gợi nhắc tình cảmgắn bó với truyền thống, với q hương ý chí vươn lên sống, 2 Nghệ thuật: – Thể thơ tự – Bài thơ giản dị,với hình ảnh vừa cụ thể vừa mang ýnghĩa biểu tượng, giàu sắc thái biểu đạt biểu cảm – Cách nói giàu sắc người miền núi tạo nên giọngđiệu riêng cho lời tâm tình mộc mạc mà sâu sắc người cha đứa (58)BÊN QUÊ – Nguyễn Minh Châu A KIẾN THỨC CƠ BẢN: I Tác giả: – Nguyễn Minh Châu (1930-1989) Quê Nghệ An Ông bút xuất sắc văn học đại Việt Nam – Sau 1975 ông có nhiều tìm tịi, đổi tư tưởng nghệ thuật.rnrn- Ơng tặng giải thưởng Hồ Chí Minh văn học nghệ thuật II Tác phẩm: 1 Hoàn cảnh sáng tác: Truyện ngắn “Bến quê” in tập truyện tên Nguyễn Minh Châu xuất 1985 2 Khái quát nội dung nghệ thuật: * Nội dung: Truyện ngắn Bến Quê Nguyễn Minh Châu chứa đựng suy ngẫm, trải nghiệm sâu sắc nhà văn người đời, thức tỉnh người trân trọng vẻ đẹp giá trị bình dị, gần gũi gia đình, quê hương * Nghệ thuật: bật miêu tả tâm lý tinh tế, nhiều hình ảnh giàu tính biểu tượng, cách xây dựng tình huống, trần thuật theo dịng tâm trạng nhân vật 3 Tóm tắt truyện: – Nhân vật truyện, anh Nhĩ nhiều nơi trái đất cuối đời lại bị cột chặt vào giường bệnh hiểm nghèo Nhĩ khơng thể tự dịch chuyển lấy mười phân giường hẹp kê bên cửa sổ – Cũng thời điểm ấy, Nhĩ nhìn qua cửa sổ phát thấy vẻ đẹp bãi bồi bên sơng, nơi bến q quen thuộc, phía trước cửa sổ nhà anh Và lú nằm liệt giường, nhận chăm sóc, anh cảm nhận hết nỗi vất vả, tần tảo đức hy sinh vợ – Và anh bừng lên khao khát đặt chân lên vùng đất ấy, nơi gàn gũi trở nên xa vời với anh anh biết bệnh hiểm nghèo không giúp anh thực điều – Anh sai thằng Tuấn – trai thay anh sang bên sông chơi loanh quanh lúc Chàng trai lời lại ham vui nên muộn chuyến đò Và anh chiêm nghiệm quy luật, ý nghĩa đời cách sâu sắc người ta đường đời thật khó tránh vịng chùng chình… – Phần cuối truyện kể việc Nhĩ cố sức đu mình, nhồi người, giơ cánh tay ngồi cửa sổ khốt khốt hiệu khẩn thiết cho người B PHÂN TÍCH TÁC PHẨM I Tình truyện Cũng nhiều truyện ngắn khác Nguyễn Minh Châu, truyện “Bến quê” xây dựng tình nghịch lý – Nhân vật truyện Nhĩ rơi vào hoàn cảnh đặc biệt, bị liệt tồn thân, khơng thể tự di chuyển Cả đời Nhĩ khắp nơi cuối đời anh muốn nhích tới bên cửa sổ mà khó khăn phải hết vòng trái đất (59)– Ý nghĩa: Đặt nhân vật Nhĩ vào chuỗi nghịch lý trên, phải tác giả muốn lưu ý người đọc nhận thức đời : đời người ta thật khó tránh khỏi điều vịng vèo, chùng chình, thường hướng đến điều cao xa mà vơ tình khơng biết đến vẻ đẹp gần gũi bên cạnh II Cảm xúc suy nghĩ Nhĩ vẻ đẹp thiên nhiên nơi quê: – Giới thiệu hoàn cảnh Nhĩ + Vào buổi sáng đầu thu, qua khung cửa sổ Nhĩ nhận vẻ đẹp tranh thiên nhiên nơi quê hương + Những hoa lăng cuối mùa đậm sắc + Con sơng Hồng màu đỏ nhạt… + Vịm trời thu cao xanh + Đặc biệt vẻ đẹp trù phú, tràn đầy sắc sống bãi bồi “màu vàng thau pha lẫn màu xanh non” – Mỗi cảnh vật thiên nhiên mang nét đẹp riêng đỗi quen thuộc, bình dị Vẻ đẹp thấm đẫm cảm xúc người khắp mà tận cuối đời ngỡ ngàng nhận – Nhĩ xúc động trước vẻ đẹp bình dị, thân thương quê hương, xứ sở III Cảm xúc suy nghĩ Nhĩ người vợ – Những ngày cuối đời nằm giường bệnh Nhĩ cảm nhận vẻ đẹp Liên – vợ anh – Liên phải chịu bao nỗi vất vả, lo toan Anh xót xa lần nhìn thấy “Liên mặc áo vá” -> Vẻ đẹp bình dị, mộc mạc – Liên tần tảo, hy sinh thầm lặng “suốt đời… thinh” – Cho dù trở thành người đàn bà thị thành Liên vẹn nguyên vẻ đẹp tâm hồn sáng “Cũng như… nguyên vẹn” – Và tận cuối đời anh thấm thía tình cảm gia đình anh nhận gia đình mái ấm hạnh phúc, nơi nương tự vững IV Cảm xúc suy nghĩ khát vọng bình dị cuối đời – Khi nhận vẻ đẹp bãi bồi bên sông lúc Nhĩ bừng lên niềm khao khát cháy bỏng: đặt chân lên bãi bồi – Khát vọng thật bình dị đặt hồn cảnh Nhĩ lúc lại trở thành vơ vọng Điều thể thức tỉnh, xót xa Nhĩ – Từ việc nhờ đưa trai không thành, với quãng đời tuổi trẻ mình, Nhĩ nghiệm quy luật có tính chất phổ biến đười người “Con người ta… vòng vèo” – Bởi hành động Nhĩ cố thu người “giơ tay khoát khoát” muốn thức tỉnh người: mau chóng dứt khỏi chùng chình, vịng đường đời để hướng tới giá trị đích thực, bền vững sống -> Nhĩ kiểu nhân vật tư tưởng Nhà văn gửi gắm vào nhân vật điều quan sát, suy ngẫm, triết lý đời người Qua nhân vật Nhĩ tác giả muốn nói với : người sớm nhận biết trân trọng, nâng niu vẻ đẹp quê hương xứ sở tình cảm gia đình Chỉ có khỏi điều chùng chình người hướng tới vẻ đẹp đích thực sống V Nghệ thuật đặc sắc : – Tình truyện xây dựng sở chuỗi nghịch lý – Xây dựng kiểu nhân vật tư tưởng: Những chiêm nghiệm, triết lý tác giả chuyển hoá vào sống nội tâm nhân vật, với diễn biến tâm trạng tác động hoàn cảnh, miêu tả tinh tế, hợp lý – Sáng tạo nhiều hình ảnh có ý nghĩa biểu tượng VI Truyện ngắn “Bến quê” Nguyễn Minh Châu gợi cho em suy nghĩ người đời Truyện ngắn “Bến quê” Nguyễn Minh Châu gợi cho em suy nghĩ người, đời – Qua tình đầy nghịch lý xảy nhân vật Nhĩ, ta hiểu sống số phận người có điều ngẫu nhiên vượt khỏi dự tính ước muốn tính tốn người Có điều giản dị song khơng dễ nhận (60)(61)NHỮNG NGÔI SAO XA XÔI – Lê Minh Khuê * Giới thiệu Đường Trường sơn – đông nắng, tây mưa ; tên gợi cho ta thời lửa cháy, gợi hình ảnh đồn qn cha trước sau hát khúc quân hành, gợi đoàn xe trận Miền Nam thân yêu Viết nẻo đường Trường Sơn năm đánh Mĩ, khơng có thơ, ca ca ngợi chiến sĩ lái xe hay cô gái mở đường trang thơ Lâm Thị Mĩ Dạ mà cịn có câu chuyện đầy cảm phục viết cô gái niên xung phong, cô trinh sát mặt đường, cô chuyên phá bom nổ chậm mở đường cho xe qua Những cô gái trẻ Lê Minh Khuê (một bút nữ xuất sắc mảnh đất Xứ Thanh) kể lại khắc hoạ chân dung tâm hồn tính cách Ba gái trẻ xa xôi cao điểm Trường Sơn I.Tìm hiểu chung: 1.Tác giả: – Lê Minh Khuê sinh năm 1949, quê huyện Tĩnh Gia, tỉnhThanh Hóa – Trong kháng chiến chống Mĩ, gia nhập niên xung phongvà bắt đầu viết văn vào đầu năm 70 – Lê Minh Khuê bút nữ chuyên truyện ngắn – Trong năm chiến tranh, truyện Lê Minh Khuê viếtvề sống chiến đầu tuổi trẻ tuyến đường Trường Sơn – Sau năm 1975, tác phẩm nhà văn bám sát chuyểnbiến đời sống xã hội người tinh thần đổi 2.Tác phẩm: a Hoàn cảnh sángtác: – Truyện “Nhữngngôi xa xôi” số tác phẩm đầu tay Lê Minh Khuê,viết năm 1971, lúc kháng chiến chống Mĩ dân tộc diễn liệt.Văn đưa vào sách giáo khoa có lược bớt số đoạn – Truyện ngắn đưa vào tuyển tập “Nghệ thuật truyện ngắn giới” xuất Mĩ b Tóm tắt vănbản: “Những saoxa xôi” kể sống chiến đấu ba cô niên xung phong – tổtrinh sát mặt đường – Phương Định, Nho chị Thao Họ sống hang,trên cao điểm vùng trọng điểm tuyến đường Trường Sơn năm chốngMỹ Công việc họ quan sát máy bay địch ném bom, đo khối lượng đất đá đểsan lấp hố bom địch gây ra, đánh dấu bom chưa nổ phá bom Côngviệc nguy hiểm, phải đối mặt với chết, sống họ vẫnkhông niềm vui hồn nhiên tuổi trẻ, giây phút thảnh thơi, thơmộng Họ gắn bó, yêu thương dù người cá tính Trong lầnphá bom, Nho bị thương, hai người đồng đội hết lòng lo lắng chăm sóc choNho Một mưa đá đến gợi lịng Phương Định bao hồiniệm, khát khao c Đề tài: Ca ngợi sống, chiến đấu niên xung phong trêntuyến đường Trường Sơn d Ngôi kể: – Truyện kể theo thứ – Tác dụng: + Tạo điểm nhìn phù hợp dễ dàng tái hiện thực khốcliệt chiến tranh + Khắc họa giới tâm hồn, cảm xúc suy nghĩ nhânvật cách chân thực giàu sức thuyết phục + Làm lên vẻ đẹp người chiến tranh II.Đọc – hiểu vănbản: 1 Hoàn cảnh sốngvà chiến đấu: (62)- Công việc cô đặc biệt nguy hiểm Họ phải chạy trêncao điểm ban ngày, phơi vùng trọng điểm đánh phá máy bayđịch để đo ước tính khối lượng đất đá lấp vào hố bom, đếm bom chưa nổ nếucần phá bom Nhiệm vụ họ thật quan trọng đầy gian khổ, hisinh, phải mạo hiểm với chết, căng thẳng thần kinh, địi hỏi dũngcảm bình tĩnh 2 Vẻ đẹp tâm hồncủa ba cô gái niên xung phong tuổi trẻ Việt Nam cuộckháng chiến chống Mĩ: a.Nét chung: – Họ cô gáicịn trẻ, tuổi đời mười tám đơi mươi Nghe theo tiếng gọi thiêng liêngcủa Tổ quốc, họ rời xa gia đình, xa mái trường, tình nguyện vào nơi mà sựmất diễn gang tấc Họ hi sinh tuổi xuân không tiếcmáu xương, thực lí tưởng cao đẹp: “Xẻ dọc Trường Sơn cứu nước/ Mà lòngphơi phới dậy tương lại” – Qua thực tế chiến đấu, ba cô gái có tinh thần trách nhiệm cao với cơng việc,lịng dũng cảm, gan không sợ gian khổ hi sinh: + Mặc dù cịn trẻ, ln phải đối mặt với bom rơi, đạn nổ,họ hi sinh lúc nào, để đường thông suốt nên côluôn sẵn sàng việc trận Có lệnh lên đường tình huốngnào Họ làm việc cách tự nguyện, ln nhận khó khăn, nguy hiểm mình:“Tơi bom đồi Nho hai lòng đường Chị Thao dướicái chân hầm ba – ri – e cũ” Đối mặt với hiểm nguy, cô nghĩ đến cáichết “một chết mờ nhạt không cụ thể” quan trọng “liệu mìn cónổ, bom có nổ không?” Như họ đặt công việc lên tính mạng củamình + Họ bình tĩnh, can trường có tinh thần dũng cảm Nhữnglúc căng thẳng nhất, chị Thao móc bánh bích quy túi nhai Họ nóiđến cơng việc phá bom với giọng điệu bình thản: “Quen Một ngày chúng tơiphá bom đến năm lần Ngày ít: ba lần” Khi phá bom, bước tới bomchưa nổ, họ không khom mà đường hoàng, thẳng lưng bước tới hocvanlop9Đối mặt với chết, cô không run sợ mà bình tĩnh moi đất, đặt dây,châm lửa, tính tốn cho xác – Ở họ cịn có tìnhđồng đội gắn bó, thân thiết: hiểu tính tình, sở thích nhau, quantâm chăm sóc chu đáo Phương Định bồn chồn, lo lắng chờ chị Thaovà Nho trinh sát cao điểm Khi Nho bị thương, Phương Định chị Thaođã lo lắng, băng bó chăm sóc Nho cẩn thận với niềm xót xa chị em ruột thịtvà cảm thấy “đau người bị thương” – Cuộc sống chiến đấu chiến trường thật gian khổ, hiểmnguy họ lạc quan, yêu đời.Họ có sống nội tâm phong phú, đáng yêu, dễ xúc cảm, nhiều mơ ước Họ thíchlàm đẹp cho sống hồn cảnh chiến trường ác liệt.Nho thích thêu thùa, chị Thao chăm chép hát, Phương Định thích ngắm mìnhtrong gương, ngồi bó gối mộng mơ hát… hocvanlop9 Họ hồn nhiên đứatrẻ trước mưa đá Và trận mưa trở thành nỗi nhớ – nối dài khứ hôm qua khát vọng mai sau Kỉ niệmsống dậy khoảng sáng tâm hồn, cảm xúc hồn nhiên nguồnsống, điểm tựa, giúp họ thêm vững vàng, thêm sức mạnh vượt qua khó khăn,nguy hiểm -> Quả thật, lànhững gái mang tính cách tưởng khơng thể tồn tại,vô gan dạ, dũng cảm chiến đấu mà hồn nhiên, vô tư cuộcsống sinh hoạt b, Nét riêng: – Nho gái trẻ, xinh xắn, “trơng nhẹ, mát mẻ nhưmột que kem trắng”, cô “cái cổ tròn cúc áo nhỏ nhắn” dễ thươngkhiến Phương Định “muốn bế tay” Nho lại hồn nhiên – hồn nhiêntrẻ thơ: “vừa tắm suối lên, quần áo ướt, Nho ngồi, đòi ăn kẹo”; bịthương nằm hang nhổm dậy, xòe tay xin viên đá mưa Nhưng trongchiến đấu dũng cảm, hành động thật nhanh gọn: “Nho cuộn tròn gối,cất nhanh vào túi”, “quay lưng lại chúng tôi, chụp mũ sắt lên đầu…” Vàtrong lần phá bom, bị sập hầm, đất phủ kín lên người Mặc dù bịthương đau cô không rên la, không muốn cho đồng đội phải lo lắng (63)- Phương Định trẻ trung Nho,là cô học sinhthành phố, nhạy cảm hồn nhiên, thích mơ mộng hay sống với kỉ niệmcủa tuổi thiếu nữ vơ tư gia đình thành phố Ở đoạn cuốitruyện, sau trận mưa đá tạnh, dòng thác kỉ niệm gia đình, vềthành phố trào lên xốy mạnh sóng tâm trí gái Có thể nói đâylà nét riêng gái trẻ Hà Nội vào chiến trường tham gia đánhgiặc, gian khổ giữ phong cách riêng người Hà Nội,rất trữ tình đáng yêu => Mỗi người cómột cá tính riêng họ ngời sáng vẻ đẹp chủ nghĩa anh hùng Việt Nam, tuổi trẻ Việt Nam Viết bacô niên xung phong, Lê Minh Khuê không tô vẽ, không mĩ lệ mà miêu tảhết sức cụ thể, chân thực cách cá thể hóa nhân vật với hình ảnh rấtđời thường Họ từ đời bước vào trang sách, trở thành anh hùng –những trên bầu trời Trường Sơn 3 Nhân vật PhươngĐịnh: a Phương Định làcơ gái có tâm hồn sáng: * Nhạy cảm, mơmộng: – Là cô gái trẻ người Hà Nội, có thời học sinh hồnnhiên vô tư – Hay nhớ kỷ niệm (kỷ niệm sống lại cô ngaygiữa chiến trường ác liệt; mưa đá qua kỷ niệm lại thức dậytrong ) ®Nó vừa khao khát, vừa liều thuốc tinh thần động viên cô nơi tuyến lửa – Nhạy cảm, thường quan tâm đến hình thức (tự đánh giá mìnhlà gái ); biết nhiều người để ý, thấy tự hào khơngvồn vã mà tỏ kín đáo, tưởng kiêu kì – Hay mơ mộng, tìm thấy thú vị sống, cảcơng việc đầy nguy hiểm “Việc có thú vị Có đâu thếnày hay khơng ” ®Nó thách thức thần kinh người để lúc vượt qua nó, chiến thắng nó,cơ cảm thấy thú vị * Hồn nhiên, yêuđời: – Thích hát, thuộc nhiều hát (từ hành khúc bộđội đến ), chí bịa lời mà hát – Dưới mưa đá, “vui thích cuống cuồng”, say sưa tậnhưởng mưa hồn nhiên chưa nghe thấy tiếng bom rơi đạn nổ b Phương Định làngười có phẩm chất anh hùng: – Có tinh thần trách nhiệm với cơng việc – Dũng cảm, gan – Bình tĩnh, tự tin tự trọng – Khi thực nhiệm vụ phá bom, ban đầu cô thấy căngthẳng, hồi hộp, cảm thấy có ánh mắt chiến sĩ dõi theo độngviên, khích lệ, lịng tự trọng thắng bom đạn ® Cơkhơng khom mà đàng hồng bước tới; bình tĩnh, tự tin thực thao tácphá bom, chạy đua với thời gian để vượt qua chết – Thương u người đồng đội mình: + Chăm sóc Nho chu đáo + Hiểu rõ tâm trạng lo lắng Thao Nho bị thương, mặcdù Thao cố che dấu việc bảo cô hát + Với đại đội trưởng, tiếp xúc qua điện thoại biếtrõ từ cách ăn nói đến đặc điểm riêng + Quý trọng cảm phục tất chiến sĩ mà cô gặptrên tuyến đường Trường Sơn hocvanlop9 – Qua dịng suy tư củaPhương Định, người đọc khơng thấy toả sáng phẩm chất anh hùng mà cịnhình dung giới nội tâm phong phú cô – Sự khốc liệt củachiến tranh luyện tâm hồn vốn nhạy cảm yếu đuối thành lĩnh kiêncường người anh hùng cách mạng – Nét điệu đà, hồnnhiên, duyên dáng cô gái tôn thêm vẻ đáng yêu cô Thanh niênxung phong gan dạ, dũng cảm – Phương Định (cũngnhư Nho Thao) hình ảnh tiêu biểu cho hệ trẻ Việt Nam thời chống Mỹ cứu nước (64)=> Ba cô thanhniên xung phong trang văn xi trữ tình êm mượt Lê Minh Khuêgieo vào lòng người đọc ấn tượng khó quên vẻ đẹp lung linh tỏa sáng củanhững ngơi xa xơi Hình ảnh họ khiến ta nhớ đến ý thơ Lâm Thị Mĩ Dạtrong “Khoảng trời hố bom”: Đêm đêm tâm hồn em tỏa sáng Những ngời chói lung linh III Tổng kết: 1 Nội dung: Truyện “Nhữngngôi xa xôi” Lê Minh Khuê làm bật tâm hồn sáng,mơ mộng, tinh thần dũng cảm, sống chiến đấu đầy gian khổ, hi sinh nhưngrất hồn nhiên, lạc quan cô gái niên xung phong tuyến đườngTrường Sơn Đó hình ảnh đẹp, tiêu biểu hệ trẻ Việt Nam trongthời kì kháng chiến chống Mĩ 2.Nghệ thuật: – Lựa chọn kể phù hợp, cách kể chuyện tự nhiên – Nghệ thuật xây dựng nhân vật, miêu tả tâm lí (65)HỒNG LÊ NHẤT THỐNG CHÍ – Ngơ Gia Văn Phái I.Tìm hiểu chung: 1 Tác giả: – Ngô gia văn phái nhóm tác giả thuộc dịng họ Ngơ Thì, làng Tả Thanh Oai, Hà Nội – Hai tác giả chính: +Ngơ Thì Chí (1753-1788), em ruột Ngơ Thì Nhậm, làm quan thời Lê Chiêu Thống, tuyệt đối trung thành với nhà Lê, chạy theo Lê Chiêu Tống Nguyễn Huệ sai Vũ Văn Nhậm Bắc diệt Nguyễn Hữu Chỉnh.Dâng “Trung hưng sách” bàn kế khơi phục nhà Lê.Sau đó, Lê Chiêu Thống cử Lạng Sơn chiêu tập kẻ lưu vong lập nghĩa binh chống lại Tây Sơn Trên đường đi, ông bị bệnh Bắc Ninh.Nhiều tài liệu nói, ơng viết hồi đầu tác phẩm +Ngơ Thì Du (1772-1840) anh em bác ruột với Ngơ Thì Chí,học giỏi khơng đỗ đạt Dưới triều Tây Sơn, ông sống ẩn Hà Nam.Thời nhà Nguyễn ơng làm quan đến năm 1827 nghỉ Ông tác giả hồi – Ba hồi cuối người khác viết đầu thời Nguyễn 2 Tác phẩm: – “Chí”là thể văn ghi chép vật, việc – Trong văn học Việt Nam thời trung đại, “Hồng lê thống chí” tác phẩm văn xi chữ Hán có quy mơ lớn đạt thành công xuất sắc nội dung nghệ thuật – Với nội dung viết kiện lịch sử diễn khoảng ba mươi năm cuối kỉ XVIII – đầu kỉ XIX ( cuối Lê đầu Nguyễn),tác phẩm chịu ảnh hưởng lối viết tiểu thuyết chương hồi Trung Quốc quan niệm văn sử bất phân – nét đặc thù văn học trung đại Việt Nam – Nếu xét tính chân thực lịch sử, tác phẩm xếp vào loại kí lịch sử Nhưng xét hình thức kết cấu, nghệ thuật khắc họa nhân vật, cách miêu tả, tự tác phẩm lại mang đậm chất tiểu thuyết Có lẽ mà “Hồng Lê thống chí” xếp vào loại tiểu thuyết lịch sử – Tác phẩm gồm có tất 17 hồi, trích phần lớn hồi thứ mười bốn, viết kiện vua Quang Trung đại phá quân Thanh Tìm đại ý bố cục đoạn trích: – Đại ý: + Đoạn trích tái kiện lịch sử trọng đại: tiến quân thần tốc Thăng Long chiến thắng vĩ đại quân ta huy Quang Trung + Đồng thời, đoạn trích cịn thể thảm bại quan quân nhà Thanh vua Lê Chiêu Thống – Bố cục: đoạn +Đoạn 1:(từ đầu đến “hôm nhằm vào ngày 25 tháng chạp năm Mậu Thân (1788)): Được tin báo quân Thanh chiếm Thăng Long, Bắc Bình Vương Nguyễn Huệ lên ngơi hồng đế thân chinh cầm qn dẹp giặc +Đoạn 2( tiếp đến “rồi kéo vào thành”) : Cuộc hành quân thần tốc chiến thắng lẫy lừng vua Quang Trung +Đoạn 3: Đoạn lại : Sự đại bại quân tướng nhà Thanh số phận bi đát vua Lê Chiêu Thống 3 Tóm tắt hồi thứ 14: – Nguyễn Huệ nghe tin quân Thanh đến Thăng Long giận liền họp tướng sĩ định thân chinh cầm quân Tướng sĩ xin Bắc Bình Vương lên ngơi để làm n lịng người.Nguyễn Huệ cho đắp đàn núi tế cáo trời đất lên Hoàng đế lấy niên hiệu Quang Trung Ngày 25 tháng Chạp năm Mậu Thân hạ lệnh xuất quân -Đến Nghệ An, Quang Trung cho tuyển thêm vạn lính mở duyệt binh.Đến Tam Điệp mở tiệc khao quân, chia quân sĩ làm đạo Đúng tối 30 tết lên đường -Trên đường tiến quân Bắc, toán quân Thanh thám bị bắt sống Ngày 03 tháng giêng năm Kỉ Dậu, đồn Hà Hồi bị hạ Mờ sáng ngày 05 tiến đánh đồn Ngọc Hồi Quân Thanh đại bại Thái thú Sầm Nghi Đống thắt cổ tự Tôn Sĩ Nghị hoảng hốt cuống cuồng chạy mật Quân Thanh tranh qua cầu tháo chạy rơi xuống nước nhiều không kể xiết Vua tơi Lê Chiêu Thống dìu dắt chạy trốn sang đất Bắc (66)Qua đoạn trích tác phẩm, em cảm nhận hình ảnh người anh hùng dân tộc Quang Trung – Nguyễn Huệ như nào? Theo em, nguồn cảm hứng chi phối ngịi bút tác giả tạo dựng hình ảnh người anh hùng dân tộc này? 1 Hình tượng người anh hùng Nguyễn Huệ: a Con người hành động với tính cách mạnh mẽ, đốn: * Trong tình huống, Nguyễn Huệ ln thể người hành động với tính cách mạnh mẽ, đốn Ơng ln xơng xáo, giải nhanh gọn có chủ đích Điều thể qua thái độ, hành động nhân vật: – Nhận tin giặc chiếm Thăng Long “giận lắm”,”định thân chinh cầm quân ngay” – Chỉ vòng tháng, Nguyễn Huệ làm nhiều việc lớn: + Tế cáo trời đất, lên ngơi hồng đế để “chính vị hiệu”,”giữ lấy lịng người” + Tự “đốc suất đạo binh” Bắc + Tìm gặp người cống sĩ huyện La Sơn Nguyễn Thiếp để hỏi kế sách + Tuyển mộ quân sĩ “mở duyệt binh lớn” Nghệ An, phủ dụ tướng sĩ b Con người có trí tuệ sáng suốt, nhạy bén trước thời cuộc: – Sáng suốt việc phân tích tình hình thời cuộc, tương quan ta địch Trong lời phủ dụ quân sĩ Nghệ An: + Nguyễn Huệ khẳng định chủ quyền dân tộc(“đất ấy, phân biệt rõ ràng”) lên án hành động xâm lăng phi nghĩa, trái đạo trời quân Thanh, nêu bật dã tâm chúng(“bụng khác…cướp bóc nước ta, giết hại nhân dân, vơ vét cải”) + Nhắc lại truyền thống chống giặc ngoại xâm dân tộc ta + Kêu gọi quân lính đồng tâm hiệp lực, kỉ luật nghiêm => Lời phủ dụ xem hịch ngắn gọn mà ý tứ phong phú, sâu xa, tác động, kích thích lịng u nước, ý chí quật cường dân tộc – Sáng suốt việc xét đoán dùng người: Thể qua cách xử trí vừa có lí vừa có tình với tướng sĩ Tam Điệp.Ông hiểu tướng sĩ, hiểu tường tận lực bề tôi, khen chê người việc c Con người có ý chí quết thắng tầm nhìn xa trơng rộng: – Mới khởi binh, chưa lấy tấc đất nào, mà Quang Trung tuyên bố nịch “phương lược tiến đánh có sẵn”, “Chẳng qua mươi đuổi người Thanh” – Biết trước kẻ thù “lớn gấp mười nước mình”, bị thua trận “ắt lấy làm thẹn mà lo mưu báo thù” khiến việc binh đao không dứt nên Nguyễn Huệ cịn tính sẵn kế hoạch ngoại giao sau chiến thắng để có thời gian “yên ổn mà nuôi dưỡng lực lượng”, làm cho nước giàu quân mạnh d Con người có tài dụng binh thần: – Cuộc hành quân thần tốc nghĩa quân Tây Sơn vua Quang Trung huy: Ngày 25 tháng Chạp xuất quân từ Phú Xuân(Huế),ngày 29 tới Nghệ An, vượt khoảng 350km qua núi, qua đèo Đến Nghệ An, vừa tuyển quân, tổ chức đội ngũ, vừa duyệt binh, vòng ngày Hôm sau, tiến quân Tam Điệp(cách khoảng 150km) Và đêm 30 tháng Chạp “lập tức lên đường”, tiến quân Thăng Long Mà tất Có sách cịn nói vua Quang Trung sử dụng biện pháp dùng võng khiêng, hai người khiêng người nằm nghỉ, luân phiên suốt đêm ngày Từ Tam Điệp Thăng Long (khoảng 150km), vừa hành quân, vừa đánh giặc mà vua Quang Trung định kế hoạch vòng ngày, mồng tháng Giêng vào ăn Tết Thăng Long Trên thực tế, thực kế hoạch sớm hai ngày: trưa mồng vào Thăng Long – Hành quân xa liên tục vậy, thường quân đội mệt mỏi,rã rời, nghĩa binh Tây Sơn “cơ đội chỉnh tề”,”từ quân đến tướng, năm đạo quân mệnh lệnh, lịng chí chiến thắng” Đó nhờ tài quân lỗi lạc người cầm quân: vạn quân tuyển đặt trung quân, quân tinh nhuệ từ đất Thuận Quảng bao bọc bốn doanh tiền, hậu, tả, hữu – Tổ chức trận đánh hợp lí, hao tổn binh lực: + Trận Hà Hồi …không cần đánh + Trận Ngọc Hồi…được thành e Hình ảnh vị anh hùng lẫm liệt chiến trận: (67)- Hình ảnh người thủ lĩnh làm quân sĩ nức lòng, tạo niềm tin chiến thắng, đồng thời khiến kẻ thù kinh hồn bạt vía, rơi vào cảnh đại bại nhanh chóng – Ngịi bút trần thuật thần làm hình ảnh vị vua xung trận đạn, cưỡi voi tả đột hữu xung, áo bào đỏ sạm đen khói súng thực lẫm liệt 2 Chân dung bọn cướp nước bán nước: – Đối lập với hình ảnh nghĩa quân Tây Sơn chân dung kẻ thù xâm lược Kéo quân vào Thăng Long rất dễ dàng, “đi đất bằng”, quân Thanh chủ quan, cho vơ sự, khơng đề phịng Lính rời doanh trại để kiếm củi, buôn bán chợ;tướng suốt ngày lo yến tiệc, cờ bạc Vì vậy, bị quân Tây Sơn tiến công bất ngờ vào thời điểm Tết Âm lịch, quân Thanh thành không kịp trở tay, “rụng rời sợ hãi”,chống khơng “bỏ chạy tốn loạn,giày xéo lên mà chết”,”thây chất đầy đồng, máu chảy thành suối” nước sơng Nhị Hà mà tắc nghẽn không chảy Nhục nhã hình ảnh Tơn Sĩ Nghị “sợ mật, ngựa khơng kịp đóng n, người khơng kịp mặc áo giáp, dẫn bọn lính kị mã chuồn trước qua cầu phao, nhằm hướng bắc mà chạy” – Số phận kẻ bán nước Lê Chiêu Thống kẻ bề khơng phần thảm hại Vì mưu lợi ích riêng dòng họ, vua Lê Chiêu Thống làm trò bỉ ổi “cõng rắn cắn gà nhà”, “rước voi giày mả tổ”, cúi đầu chịu đựng nỗi nhục kẻ cầu cạnh, van xin Để quân Thanh tan rã, bọn vội vã chạy bán sống, bán chết, chịu đói, chịu nhục, biết “nhìn than thở, ốn giận chảy nước mắt” => Có thể thấy rõ chất thực tranh miêu tả tác giả Dù kẻ trung với nhà Lê, cách miêu tả cảnh khốn quẫn vua Lê Chiêu Thống, tác giả thể ngậm ngùi,thương cảm, quan điểm tôn trọng lịch sử ý thức dân tộc trí thức giúp họ phản ánh diễn biến lịch sử, làm bật hành động “cõng rắn cắn gà nhà” ông vua phản nước Lê Chiêu Thống tô đậm chiến công lẫy lừng người anh hùng áo vải Nguyễn Huệ nghĩa qn Tây Sơn.Đó yếu tố tạo nên giá trị tác phẩm Ngòi bút tác giả miêu tả hai tháo chạy (một quân tướng nhà Thanh vua tơi Lê Chiêu Thống) có khác biệt?Hãy giải thích có khác biệt – Tất tả thực, với chi tiết cụ thể, âm hưởng lại khác nhau: + Đoạn văn nhịp điệu nhanh, mạnh, hối hả, ngòi bút miêu tả khách quan sung sướng người thắng trận trước thảm bại lũ cướp nước + Đoạn văn nhịp điệu chậm hơn, miêu tả tỉ mỉ giọt nước mắt người thổ hào, nước mắt tủi hổ vua tơi nhà Lê… Âm hưởng có phần ngậm ngùi, chua xót – Vì tác giả cựu thần nhà Lê, nên khơng có thương xót, ngậm ngùi cho tình cảnh vua Lê Chiêu Thống.Đấy điều tạo nên khác biệt thái độ cách miêu tả hai tháochạy III Tổng kết: 1 Nội dung: – Với quan điểm lịch sử đắn niềm tự hào dân tộc, tác giả “Hồng lê thống chí” tái chân thực hình ảnh người anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ qua chiến công thần tốc đại phá quân Thanh, thảm bại quân tướng nhà Thanh số phận bi đát vua Lê Chiêu Thống 2 Nghệ thuật: – Cách trần thuật đặc sắc – Ghi lại kiện lịch sử diễn biến gấp gáp, khẩn trương qua mốc thời gian – Miêu tả cụ thể hành động, lời nói nhân vật chính,từng trận đánh mưu lược tính tốn, đối lập hai đội qn ( bên xộc xệch, trễ nải, nhát gan; bên xơng xáo dũng mãnh, nghiêm minh) – Hình ảnh người anh hùng Nguyễn Huệ khắc họa đậm nét, có tính cách cảm, mạnh mẽ, có trí tuệ sáng suốt, có tài dụng binh thần, người có tổ chức linh hồn chiến công vĩ đại (68) bà ức động Người tạo

Đồng thời, qua “bức chân dung” ( cả cuộc sống và những suy nghĩ) của người thanh niên, qua sự cảm nhận của các nhân vật khác ( chủ yếu là ông họa sĩ) về anh và những người như anh, tác [r] (1)Đó khơng hai câu thơ quen thuộc “Truyện Kiều” Nguyễn Du mà thế, cịn lời tổng kết vơ xác đáng cho đời, thân phận người phụ nữ xã hội phong kiến đầy bất công, oan trái Cũng người phụ nữ chịu nhiều bất công hay chăng, mà đề tài viết họ trở nên quen thuộc văn chương trung đại Hôm nay, trở lại với đề tài- Nguyễn Dữ người huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương – Ông học trị giỏi Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm – Sống cảnh chế độ phong kiến mục nát, “dông bão nổ trăm miền”, xã hội “vực thẳm đời nhân loại” thấy “bóng tối đùn trận gió đen”, nên sau đỗ hương cống, Nguyễn Dữ làm quan năm lui ẩn Đó hình thức bày tỏ thái độ chán nản trước thời trí thức tâm huyết sinh không gặp thời- Là ghi chép tản mạn điều kì lạ lưu truyền – Viết chữ Hán, xem “Thiên cổ kì bút” ( văn hay ngàn đời ) – Gồm 20 truyện, đề tài phong phú – Nhân vật: + Nhân vật thường người phụ nữ đức hạnh, khao khát sống sống yên bình, hạnh phúc, lại bị lực tàn bạo lễ giáo phong kiến nghiệt ngã đẩy họ vào cảnh ngộ éo le, bi thương, bất hạnh oan khuất + Hoặc kiểu nhân vật khác, trí thức tâm huyết với đời bất mãn với thời cuộc, khơng chịu trói vịng danh lợi,sống ẩn dật để giữ cốt cách cao- “Chuyện người gái Nam Xương” truyền thứ 16, có nguồn gốc từ truyện cổ tích Việt Nam có tên “Vợ chàng Trương” – So với truyện cổ tích “Vợ chàng Trương”, “Chuyện người gái Nam Xương” phức tạp tình tiết sâu sắc cảm hứng nhân văn“Chuyện người gái Nam Xương” viết đời, số phận đầy oan khuất thiếu phụ tên Vũ Thị Thiết Đó người gái thùy mị, nết na, đức hạnh xinh đẹp Lấy chồng Trương Sinh chưa chàng phải lính, nàng nhà phụng dưỡng mẹ già nuôi nhỏ.Để dỗ con, tối tối, nàng thường bóng tường mà bảo cha nó.Khi Trương Sinh về, lúc mẹ già mất, đứa tập nói, ngây thơ kể với chàng người đến nhà chàng Sẵn có tính hay ghen, thêm hiểu lầm, Trương Sinh mắng nhiếc đuổi vợ Phẫn uất, Vũ Nương chạy bến Hoàng Giang tự Khi Trương Sinh hiểu nỗi oan vợ muộn,chàng lập đàn giải oan cho nàng- Mở đầu tác phẩm, tác giả có lời giới thiệu bao quát Vũ Nương “Tính thuỳ mị nết na lại thêm tư dung tốt đẹp” tạo ấn tượng chân dung phụ nữ hoàn hảo – Sau ơng sâu miêu tả vẻ đẹp tâm hồn, phẩm chất nhân vật mối quan hệ khác nhau, tình khác (2)- Trong sống vợ chồng, biết Trương Sinh vốn có tính đa nghi, nên nàng ln “giữ gìn khn phép, khơng để lúc vợ chồng phải đến thất hịa” Nàng ln giữ cho tình cảm gia đình đầm ấm, yên vui.Nàng người vợ hiền thục, khôn khéo, nết na mực! – Hạnh phúc êm ấm tưởng bền lâu, không ngờ đấtnước xảy binh biến, Trương Sinh phải đầu quân trận biên ải xaxôi Buổi tiễn chồng lính, Vũ Nương rót chén rượu đầy, dặn dị chồng nhữnglời tình nghĩa, đằm thắm, thiết tha: “ Chàng chuyến này, thiếp chẳng dámmong đeo ấn hầu, mặc áo gấm trở quê cũ, xin ngày mang theo đượchai chữ bình yên, đủ rồi” Ước mong nàng thật bình dị, lời lẽ dịudàng ấy, chứng tỏ nàng coi trọng hạnh phúc gia đình mà xem thường cơngdanh phù phiếm Nàng cảm thông trước nỗi vất vả gian lao mà chồng phảichịu đựng: “Chỉ e việc quân khó liệu, giặc khơn lường.Giặc cuồng cịn lẩnlút, qn triều cịn gian lao, chẻ tre chưa có, mà mùa dưa chín q kì,khiến thiếp ơm nỗi quan hồi, mẹ già triền miên lo lắng.”.Qua lời nói dịu dàng,nàng bộc lộ nỗi khắc khoải nhớ chồng mình: “Nhìn trăng soi thành cũ, lạisửa soạn áo rét, gửi người ải xa, trông liễu rủ bãi hoang, lại thổn thức tâmtình, thương người đất thú! Dù có thư tín nghìn hàng,cũng sợ khơng có cánh hồngbay bổng” Đúng lời nói, cách nói người vợ thùy mị, dịudàng Trái tim giàu lòng yêu thương, biết chịu đựng thử thách, biếtđợi chờ để yên lòng người xa, thật đáng trân trọng biết bao! – Khi xa chồng, VũNương đợi chờ, ngóng trơng đến thổn thức “Giữ trọn lịng thủychung, son sắt”, “tơ son điểm phấn ngi lịng, ngõ liêu tường hoa chưahề bén gót” Nỗi nhớ thương dài theo năm tháng “Mỗi thấy bướm lượn đầyvườn,mây che kín núi,thì nỗi buồn góc bể chân trời khơng thể ngăn được”.Nàng vừa thương chồng, vừa nhớ chồng, vừa thương xót cho đêm ngàyphải đối mặt với nỗi đơn vị võ Tâm trạng nhớ thương đau buồn VũNương tâm trạng chung người chinh phụ thời loạn lạcxưa nay:(Chinh phụ ngâm)- Khi hạnh phúc giađình có nguy tan vỡ: Vũ Nương sức cứu vãn, hàn gắn Khi người chồng trútcơn ghen bóng gió lên đầu, Vũ Nương sức minh, phân trần Nàng đãviện đến thân phận lịng củamình để thuyết phục chồng “Thiếp vốn conkẻ khó nương tựa nhà giàu cáchbiệt ba năm giữ gìn tiết ” Những lời nói nhún nhường tha thiết chothấy thái độ trân trọng chồng, trântrọng gia đình nhà chồng, niềm tha thiết gìn giữ gia đình mực VũNương – Rồi năm tháng sống chốn làng mây cung nước sungsướng nàng không nguôi nỗi thương nhớ chồng Vừa gặp lại Phan lang, nghe Lang kể tình cảnh gia đình nàng ứa nước mắt xót thương Mặc dù nặnglời thề sống chết với Linh Phi nàng tìm cách trở với chồng controng giây lát để nói lời đa tạ lịng chồng Rõ ràng trái tim ngườiphụ nữ ấy, không bợn chút thù hận, có u thương lịng vị tha- Trong ba nămchồng chiến trận, nàng vừa làm vừa làm cha vừa làm mẹ để chăm sóc phụng dưỡng mẹ chồng, nuôi dạy thơ – Với mẹ chồng, nàng cô dâu hiếu thảo.Chồng xa nhà, nàng thay chồng phụng dưỡng mẹ chu đáo Khi bà ốm nàng thuốc thang lễ bái thần phật lấy lời khôn khéođể khuyên răn để bà vơi bớt nỗi nhớthương Đến bà mất, nàng hết lời thương xót, ma chay tế lễ cẩn trọnghệt với cha mẹ đẻ Cái tình cảm thấu trời đất chonên trước lúc chết người mẹ già trăng trối lời yêu thương, độngviên, trân trọng dâu “Sau này, trời xét lòng lành, ban cho phúc đức giốngdịng tươi tốt, cháu đơng đàn, xanh chẳng phụ lòng đãchẳng phụ mẹ” – Với thơ nànghết sức yêu thương, chăm chút Sau xa chồng đầy tuần, nàng sinh bé Đản, mộtmình gánh vác giang sơn nhà chồng chưa nàng chểnh mảng việccon Chi tiết nàng bóng vách bảo cha Đản xuấtphát từ lòng người mẹ : để trai bớt cảm giác thiếu vắng tìnhcảm người cha (3)- Cái thua thiệt làm nên bất hạnh Vũ Nương làthua thiệt vị Cuộc hôn nhân Vũ Nương Trương Sinh có phần khơngbình đẳng Vũ Nương “vốn kẻ khó” cịn Trương Sinh lại “nhà giàu” đến độkhi muốn Sinh xin mẹ trăm lạng vàng để cưới Vũ Nương Sự cách bứcgiàu nghèo khiến Vũ Nương sinh mặc cảm khiến Trương Sinhcó thể đối xử thô bạo, gia trưởng với nàng- Nhân vật Vũ Nương tác phẩm không nạn nhân củachế độ phụ quyền phong kiến mà nạn nhân chiến tranh phong kiến, củacuộc nội chiến huynh đệ tương tàn Nàng lấy Trương Sinh, sống hạnh phúc,cuộc sống vợ chồng kéo dài chưa chàng phải lính để lại mìnhVũ Nương với mẹ già đứa chưa đời Suốt ba năm, nàng phải gánh váctrọng trách gia đình, thay chồng phụng dưỡng mẹ già, chăm sóc thơ, phảisống nỗi nhớ chồng triền miên theo năm tháng – Chiến tranh làm xa cách, tạo điều kiện cho hiểu lầmtrở thành nguyên nhân gây bất hạnh Đó ngịi nổ cho thói hay ghen, đanghi Trương Sinh nảy nở, phát triển, dẫn đến chết oan uổng VũNương- Là người vợ thuỷ chung nàng lại bị chồng nghi oan vàđối xử bất công, tàn nhẫn – Nghe lời ngây thơ trẻ Trương sinhđã nghi oan chovợ, mắng nhiếc, đánh đuổi nàng bất chấp lời van xin khóc lóc nàng lời biện bạch hàng xóm – Vũ Nương đau đớn vơ tiết giá bị nghi kị,bơi bẩn người chồng mà yêu thương – Bế tắc, Vũ Nương phải tìm đến chết để giải nỗi oanức, thoát khỏi đời đầy đau khổ, oan nghiệt- Lược thuật lại kết thúc tác phẩm – Phân tích: + Có thể coi kết thúc có hậu, thể niềm mơước tác giả kết thúc tốt lành cho người lương thiện, niềm khát khaomột sống công nới thiện đẹp chiến thắng xấu, ác + Nhưng sâu xa, kết thúc không làm giảm tínhchất bi kịch tác phẩm Vũ Nương uy nghi, rực rỡ sựhiển linh thoáng chốc, ảo ảnh ngắn ngủi xa xơi Sau giây phút đónàng phải chốn làng mây cung nước, vợ chồng âm dương đôingả Hạnh phúc lớn đời người đàn bà sum họp bên chồng bên concuối khơng đạt Sự trở thống chốc lời từ biệt củanàng thực cay đắng nhân gian đầy oan nghiệt, khổ đau nàykhơng có chốn dung thân cho người phụ nữ mà “Thiếp chẳng thể trở lạichốn nhân gian nữa”- Gây nên nỗi oan nghiệt đời Vũ Nương trước hếtlà lời nói ngây thơ trẻ sau là tính ghen tuông ngườichồng đa nghi vũ phu Lời trẻ ngây thơ vơ tội lịng ghen tng người lớn cố vin theo đểhăt hủi, ruồng rẫy cho ( Trực tiếp ) (4)đình đặc biệt với người phụ nữ không phảingẫu nhiên Hồ Xuân Hương so sánh phụ nữ với bánh trôi nước “rắn nátmặc dầu tay kẻ nặn” lẽ xã hội nam quyền đàn ơng thực làthượng đế “nặn” hình dáng đời người phụ nữ TrươngSinh tội nhân tử Vũ Nương cuối y vô can cảkhi nỗi oan khiên cuả Vũ Nương làm sáng tỏ ( Gián tiếp ) – Ngoài cịn phải tính đến nhân tố khác cấu thành bikịch Vũ Nương chiến tranh phong kiến, chiến tranh phong kiến gâynên cảnh sinh li sau góp phần tạo nên cảnh tử biệt Nếu khơng có cảnhchiến tranh loạn li khơng xảy tình chia cách để dẫn đến bikịch oan khuất trên.(Gián tiếp ) – Liên hệ với thời điểm đời tác phẩm kỉ XVIkhi chiến tranh phi nghĩa tập đoàn phong kiến Trịnh – Mạc, Lê – Trịnhkéo dài liên miên gây nên bao thảm cảnh thấy ý nghĩa thực hàm ý tốcáo tác phẩm sâu sắc- Phan Lang nằm mộng thả rùa – Phan Lang lạc vào động rùa Linh Phi, đãi yến vàgặp, trò chuyện với Vũ Nương; trở dương – Vũ Nương sau Trương Sinh lập đàn giải oan chonàng bến Hoàng Giang- Tăng sức hấp dẫn li kì trí tượng tượng phongphú – Hồn chỉnh thêm nét đẹp vốn có Vũ Nương, mộtngười dù giới khác, quan tâm đến chồng con, nhà cửa, phần mộ tổtiên, khao khát phục hồi danh dự – Tạo nên kết thúc phần có hậu, thể ước mơ ngànđời nhân dân ta công bằng: người tốt dù có phải trải qua bao oankhuất, cuối minh oan – Khẳng định niềm cảm thương tác giả bi thảmcủa người phụ nữ xã hội phong kiến- Cái bóng chi tiết đặc sắc, sáng tạo nghệthuật độc đáo làm cho câu chuyện hấp dẫn so với truyện cổ tích – Cái bóng đầu mối, điểm nút câu chuyện Thắt nút lànó, mà mở nút- Bé Đản ngây thơ – Trương Sinh hồ đồ, đa nghi – Vũ Nương yêu thương chồngQua câu chuyện đời chết thương tâm VũNương, “Chuyện người gái Nam Xương” thể niềm cảm thương đốivới số phận oan nghiệt người phụ nữ Việt Nam chế độ phong kiến, đồngthời khẳng định vẻ đẹp truyền thống họ(5)thiệu người gia đình Kiều, tác giả tập trung tả tài sắc Thúy Vân Thúy KiềuKết cấu đoạn trích nhận xét kết cấu có liên quan với trình tự miêu tả nhân vật tác giả- Bốn câu đầu: giới thiệu khái quát hai chị em Thúy Kiều – Bốn câu tiếp: gợi tả vẻ đẹp Thúy Vân – Mười hai câu tiếp: gợi tả vẻ đẹp Thúy Kiều – Bốn câu cuối: khái quát chung sống hai chị em Thúy Kiều * Kết cấu đoạn trích cho thấy trình tự miêu tả nhân vật tác giả:+ Bốn tiếp khắc họa rõ vẻ đẹp Thúy Vân, từ khn mặt, đơi mày, mái tóc, da, nụ cười, giọng nói, nhằm thể vẻ đẹp đầy đặn, phúc hậu mà quý phái người thiếu nữ * Bức chân dung Thúy Vân gợi tả trước, có tác dụng làm để bật lên vẻ đẹp chân dung Thúy Kiều mười hai câu thơ + Mười hai câu thơ tiếp khắc họa vẻ đẹp Thúy Kiều với sắc, tài, tình Kiều tuyệt giai nhân “nghiêng nước nghiêng thành” Kiều “sắc sảo” trí tuệ “mặn mà” tâm hồn Vẻ đẹp thể tập trung đôi mắt: “Làn thu thủy nét xuân sơn” Tài Kiều đạt tới mức lí tưởng, gồm cầm (đàn), kì (cờ), thi (thơ), họa (vẽ) + Bốn câu cuối khái quát sống phong lưu, nếp, đức hạnh, trẻ trung hai chị em Thúy Kiều * Một kết cấu vừa chặt chẽ, hợp lí, vừa góp phần làm bật vẻ đẹp chung vẻ đẹp riêng hai chị em Thúy Kiều- Trước hết, Nguyễn Du giới thiệu chung hai chị em gia đình, lời giời thiệu cổ điển, trang trọng- Tiếp đến, tác giả miêu tả chung vẻ đẹp hai chị em nhận xét mang tính chất lí tưởng hóa, tuyệt đối hóa ( đẹp cách hồn thiện):+ Với bút pháp ước lệ tượng trưng, tác giả gợi tả vẻ đẹp duyên dáng, tao, trắng ngườitâm hồn trắng tuyết => Đó vẻ đẹp hài hịa đến độ hồn mĩ hình thức lẫn tâm hồn, dung nhan đức hạnh-> Bốn câu thơ đầu tranh để từ tác giả dẫn người đọc chiêm ngưỡng sắc đẹp người(6)-> Vẻ đẹp Thúy Vân vẻ đẹp đầy đặn, phúc hậu; tính cách đoan trang, thùy mị: khn mặt đầy đặn, tươi sáng trăng đêm rằm;lông mày sắc nét mày ngài; miệng cười tươi thắm hoa; giọng nói trẻo từ hàm ngọc ngà lời đoan trang, thùy mị Mái tóc nàng đen mượt mây, da trắng mịn màng tuyết -> Vân đẹp mỹ lệ thiên nhiên – vẻ đẹp tạo hòa hợp, êm đềm với xung quanh Cũng hương sắc tạo hóa, báu vật nhân gian -> Dự báo đời bình lặng, sn sẻ- Nguyễn Du miêu tả Thúy Vân trước để làm bật Thúy Kiều theo thủ pháp nghệ thuật đòn bẩy Tảsắc sảo trí tuệ, mặn mà tâm hồnnước mùa thu; hàng lông mày tú dáng núi mùa xuân Vẻ đẹp Kiều hội tụ đôi mắt – cửa sổ tâm hồn thể phần tinh anh tâm hồn trí tuệtrực tiếp vẻ đẹp mà tả đố kị, ghen ghét với vẻ đẹp ấy; tả ngưỡng mộ, mê say trước vẻ đẹpKiều có chiều sâu, có sức quyến rũ làm mê mẩn lòng người Vẻ đẹp tiềm ẩn phẩm chất bên cao quý – tài tình đặc biệt nàng- Trí tuệ thông minh tuyệt đối – Kiều người gái đa tài mà tài đạt đến độ hồn thiện, xuất chúng: đủ cầm, kì, thi, họa – Đặc biệt, tài đàn nàng vượt trội Nàng soạn riêng khúc bạc mênh mà nghe não lòng Khúc nhạc thể tâm hồn,tài năng, trái tim đa sầu đa cảm => Chân dung Thúy Kiều mang tính cách số phận Ngòi bút Nguyễn Du nhuốm màu định mệnh Sắc đẹp tài Kiều trội mà thiên nhiên, tạo hóa thì:-> Cuộc đời nàng gặp nhiều éo le, đau khổ- Thúy Vân, Thúy Kiều ngòi bút Nguyễn Du không nhan sắc tuyệt vời mà cịn đức hạnh- Ngợi ca vẻ đẹp chị em Thúy Kiều, Nguyễn Du trân trọng, đề cao giá trị, phẩm giá người nhan sắc, tài hoa, phẩm hạnh;qua đó, dự cảm kiếp người tài hoa bạc mệnh Sự ngưỡng mộ, ngợi cangòi bút Nguyễn Du (7)em Thúy Kiều, Nguyễn Du trình bày bối cảnh Thúy Kiều gặp nấm mồ Đạm Tiên gặp Kim Trọng Đó cảnh ngày xuân tiết Thanh minh,chị em Kiều chơi xuân Cảnh ngày xuân dần theo- Bốn câu đầu: Khung cảnh mùa xuân – Tám câu tiếp: Khung cảnh lễ hội tiết Thanh minh – Sáu câu cuối: Cảnh chị em Kiều du xuân trở- Hai câu thơ đầu vừa gợi tả thời gian, vừa gợi tả không gian mùa xuân:lại,chao liệng thoi đưa; vừa gợi thời gian: ngày xuân trôi nhanh quá, tựa cánh én bay bầu trờimà ngồi sáu mươi ngày (tức qua tháng giêng, tháng hai bước sang tháng ba); vừa gợi không gian: ngày xuân với ánh sáng đẹp, lành (thiều quang) – Hai câu thơ sau họa tuyệt đẹp mùa xuân với hai sắc màu xanh trắng:tranh xuân + Trên màu xanh non điểm xuyết vài bơng hoa lê trắng Khơng gian thống đạt hơn, trẻo, nhẹ nhàng khiết Chỉ từ “điểm”, nhà thơ tạo nên tranh sinh động hơn, cảnh vật có hồn hơn, không tĩnh tại, chết đứng.Cách thay đổi trật tự từ câu thơ làm cho màu trắng hoa lê thêm sống động bật màu xanh bất tận đất trời cuối xuân => Mùa xanh cỏ non sắc trắng hoa lê làm cho màu sắc có hài hòa tới mức tuyệt diệu Tất=> Bằng vài nét chấm phá, Nguyễn Du phác họa nên tranh xuân sinh động, tươi tắn hấp dẫn lòng người- Trong tiết Thanh minh có hai hoạt động diễn lúc: tảo mộ ( lễ) chơi xuân chốn đồng quê (hội) – Tác giả sử dụng loạt từ hai âm tiết ( từ ghép từ láy) để gợi lên khơng khí lễ hội thật tưng bừng, rộn rã:nhiều người đến hộinhân, đoàn người nhộn nhịp chơi xuân chim én, chim oanh bay ríu rít – Qua du xuân chị em Thúy Kiều, Nguyễn Du gợi lên tập tục, nét đẹp truyền thống văn hóa lễ hội xa xưa Cáctrang tài tử giai nhân vui xuân mở hộinhưng không quên người mất:(8)- Cảnh mang thanh, dịu mùa xuân: nắng nhạt,khe nước nhỏ, nhịp cầu nhỏ bắc ngang.Mọi chuyển động nhẹ nhàng: mặt trời từ từ ngả bóng tây, bước chân người thơ thẩn, dịng nước uốn quanh Tuy nhiên, khơng khí nhộn nhịp, rộn ràng lễ hội khơng cịn nữa, tất nhạt dần, lặng dầntâm trạng người Cảm giác bâng khuâng, xao xuyến ngày vui xuân mà linh cảmgặp nấm mồ Đạm Tiên chàng thư sinh Kim Trọng- Đoạn thơ tranh thiên nhiên lễ hội, mùa xuân tươi đẹp sáng, tranh thiên nhiên tươi đẹp “Truyện Kiều” Nguyễn Du- Đoạn trích thể bút pháp tả cảnh giàu chất tạo hình, chuyển từ miêu tả sang tả cảnh ngụ tình nghệ thuật miêu tả ngơn ngữ sáng giàu chất thơ Nguyễn Du(9)định tự Tứ Bà sợ vốn, lựa lời khuyên giải, dụ dỗ Mụ vờ chăm sóc, thuốc thang, hứa hẹn nàng bình phục,sẽ gả cho người tử tế; đưa Kiều giam lỏng lầu Ngưng Bích, đợi thực âm mưu Sau đoạn việc Kiều bị Sở Khanh lừa phải chấp nhận làm gái lầu xanh Đoạn trích nằm hai biến cố đau xót Đây biến cố giúp ta hiểu bàng hoàng tê tái lo âu tương lại nàng Kiều- Sáu câu đầu: Hồn cảnh đơn, cay đắng xót xa Kiều – Tám câu tiếp: Nỗi thương nhớ Kim Trọng cha mẹ Kiều – Tám câu cuối: Tâm trạng đau buồn, âu lo Kiều qua cách nhìn cảnh vật- Sáu câu thơ đầu gợi tả cảnh thiên nhiên nơi lầu Ngưng Bích với khơng gian, thời gian – Khơng gian nghệ thuật miêu tả mắt nhìn Thúy Kiều:+ Cảnh đẹp mênh mơng, hoang vắng lạnh lẽo: _ Ngước nhìn xa xa, thấy dãy núi mờ nhạthồng dặm dài thăm thẳmgian rợn ngợp, vắng lặng khơng bóng người Đối diện với cảnh ấy, Kiều cảm thấy trống trải cô đơn – Nàng đau đớn, tủi nhục cho thân phận mình:=> Bút pháp chấm phá đặc sắc, khung cảnh làm cho Kiều thổ lộ tâm tình Thiên nhiên rộng lớn mà người nhỏ bé, đơn côi*Chính hồn cảnh đơn nơi đất khách q người, tâm trạng Kiều chuyển từ buồn sang nhớ Kiều nhớ người yêu, nhớ cha mẹ Nỗi nhớ Nguyễn Du miêu tả xúc động lời độc thoại nội tâm nhân vậtnhớ, vừa hình dung, tưởng tượng người yêu + Thúy Kiều tưởng tượng thấy, nơi xa kia, người yêu hướng mình, ngày đêm_ Câu thơ muốn nói tới lịng son Kiều, lòng nhớ thương Kim Trọng khơng phai mờ, ngi qn có gặp nhiều trắc trở đường đời (10)-> Trong bi kịch tình u, Thúy Kiều có nỗi đau nhân phẩm_ Nàng lo lắng xót xa nghĩ đến hình bóng tội nghiệp cha mẹ, sáng sớm, lúc chiều hơm tựa cửa ngóng tin con, hay mong chờ đến đỡ đần _ Nàng lo lắng người chăm sóc cha mẹ thời tiết đổi thay _ Nàng xót xa cha mẹ ngày thêm già u mà khơng bên cạnh để phụng dưỡnghiếu thảo Kiều dành cho cha mẹ => Ở đây, Nguyễn Du miêu tả khách quan tâm trạng Thúy Kiều vượt qua định kiến tư tưởng phong kiến: đặt chữ tình trước chữ hiếu Trong cảnh ngộ lầu Ngưng Bích, Kiều người đáng thương nàng quên để nghĩ đến người yêu, nghĩ đến cha mẹ.Qua chứng tỏ Kiều người thủy chung hiếu nghĩa, đáng trân trọngdâng lên lớp lớp lòng Kiều Cảnh vật thiên nhiên qua mắt Kiều gợi nỗi buồn da diết: + Cánh buồm thấp thoáng lúc ẩn lúc nơi cửa bể chiều hơm gợi hành trình lưu lạc mờ mịt không bến bờ + Cánh hoa trôi man mác nước sa gợi thân phận nhỏ bé, mỏng manh, lênh đênh trôi dạt dịng đời vơ định khơng biết đâu đâu + Nội cỏ rầu rầu trải rộng nơi chân mây mặt đất gợi sống úa tàn, bi thương, vô vọng kéo dài đếntrạng lo sợ hãi hùng báo trước,chỉ sau lúc này, dông bão số phận lên, xô đẩy, vùi dập đời Kiềungoại cảnh để bộc lộ tâm cảnh Cảnh miêu tả từ xa đến gần; màu sắc từ nhạt đến đậm; âm từ tĩnh đến động; nỗi buồn từ man mác, mông lung đến lo âu, kinh sợ, dồn đến bão táp nội tâm, cực điểm cảm xúc lịng Kiều Tồn hình ảnh vơ định, mong manh, dạt trôi, bế tắc, chao đảo nghiêng đổ dội Lúc này, Kiều trở nên tuyệt vọng,yếu đuối nhất, nàng mắc lừa Sở Khanh để dấn thân vào đời ô nhục(11)Tình cảm thứ quan trọng người Nó dòng nước ngào chảy dọc ống nhựa tắm mát tâm hồn ta, tưới nước cho hạt giống tinh thần bên ta nảy nở Thiếu ngào tình cảm, ta ống nước rỗng ruột, khô cứng, tâm hồn ta chẳng khác hoang mạc cằn khơ nứt nẻ Tình cảm chiến tranh, mưa bom bão đạn, khói lửa mịt mù lại đáng nhớ hơn, thể gắn bó, u thương khơng điều kiện, đồng cam cộng khổ vượt qua chông gai chiến Thứ tình cảm thiêng liêng khơng khác tình đồng chí Nhà thơ Chính Hữu viết tình cảm cao đẹp ấy, đồng thời tái lại cách chân thực hình ảnh người lính chống- Chính Hữu,tên khai sinh Trần Đình Đắc (1926-2007), quê:Can Lộc,Hà Tĩnh – 1946,ông gia nhập Trung đồn Thủ hoạt động qn đội suốt hai kháng chiến chống Pháp chống Mĩ – 1947,ông bắt đầu sáng tác thơ thơ ông chủ yếu viết người lính chiến tranh với cảm xúc dồn nén,ngôn ngữ cô đọng – 2000, ông Nhà nước trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh văn học – nghệ thuậtthơ kháng chiến – Bài thơ qua hành trình nửa kỉ làm đẹp cho hồn thơ chiến sĩ – hồn thơ Chính Hữuchiến dịch này, Chính Hữu trị viên đại đội, ơng có nhiều nhiệm vụ việc chăm sóc anh em thương binh chơn cất số tử sĩ Sau chiến dịch, vất vả, nên ông bị ốm nặng, phải nằm lại điều trị Đơn vị cử đồng chí lại để chăm sóc cho Chính Hữu người đồng đội tận tâm giúp ông vượt qua khó khăn, ngặt nghèo bệnh tật Cảm động trước lịng người bạn,nơng dânkháng chiến chống thực dân Phápnơng dân u nước mặc áo lính năm đầu kháng chiến chống thực dân Pháp- Hai câu thơ mở đầu lối cấu trúc song hành, đối xứng làm lên hai gương mặt người chiến- Tác giả mượn thành ngữ, tục ngữ để nói làng q, nơi chơn cắt rốn thân yêu người chiến sĩ Điều làm cho lời thơ mang đậm chất chân quê, dân dã người – chàng trai dân cày chân đất, áo nâu lần đầu mặc áo lính lên đường trận! Như vậy, đồng cảnh, chung giai cấp sở, gốc hình thành nên tình đồng chí(12)trận đánh giặc để bảo vệ đất nước, quê hương, giữ gìn độc lập, tự do, sốngliêng làm sao! Nó diễn tả niềm tự hào, xúc động, ngân vang lên Xúc động biểu cao tình bạn thắm thiết, đẹp đẽ.Cịn tự hào tình cảm thiêng liêng, cao người chung chí hướng, ý nguyện, lí tưởng, ước mơ => Ở đây,Cái chăn mỏng, hẹp mà ấm nóng tình đồng đội mãi kỉ niệm đẹp người lính khơng quên=> Trả lời:Chính Hữu Dịng thơ tác riêng độc lập, câu đặc biệt gồm từ hai âm tiết dấu chấm than, tạo nốt nhấn vang lên phát hiện, lời khẳng định đồng thời lề gắn kết đoạn thơ đầu với đoạn thơ sau Sáu câu thơ đầu cội nguồn, sở hình thành tình đồng chí; mười câudị, đẹp đẽ, sáng ngời thiêng liêngngười lính Vì nghĩa lớn, họ sẵn sàng lí tưởng rõ ràng, mục đích chọn lựa.Song dù có dứt khốt nặng lịng với quê hương Gác tình tiêng nghĩa lớn, vẻ đẹp thật đáng trân trọngq hương có giao cảm vơ sâu sắc,đậm đà Người đọc cảm nhận từ hình ảnh thơ tình quê ăm ắp nguồn động viên, an ủi, sức mạnh tinh thần giúp người chiến sĩ vượt qua gian lao, thử thách suốt thời máu lửa, đạn bom(13)Bằng hình ảnh tả thực, hình ảnh sóng đơi, tác giả tái chân thực khó khăn thiếu thốn buổi đầu kháng chiến: thiếu lương thực, thiếu vũ khí, quân trang, thiếu thuốc men…Người lính phảithần lạc quan người chiến sĩ gian khổ nắm tay lại thể tình đồng chí, đồng đội thật sâu sắc! Cách biểu lộ chân thực, không ồn mà thấm thía Những bắt tay truyền cho ấm, niềm tin sức mạnh để vượt qua khó khăn, gian khổ Cái nắm tay cịn lời hứa hẹn lập cơng- Bài thơ khép lại với tranh đẹp tình đồng chí, đồng đội,là biểu tượng cao đẹp đời người chiến sĩ:chí sưởi ấm lòng họ, giúp họ vượt lên tất cả…hình ảnh hiểu: Đêm khuya, trăng tà, cánh rừng ngập chìm sương muối Trăng lơ lửng khơng, chiếu ánh sáng qua lớp sương mờ trắng, đục Bầu trời thấp xuống, trăng sà xuống theo Trong đó, người chiến sĩ khốc súng vai, đầu súng hướng lên trời cao chạm vào vầngbên cảm nhận người chiến sĩ: trăng treo đầu súng Như vậy, kết hợp hai yếu tố, thực lãng mạn tạo nên vẻ đẹp độc đáo cho hình tượng thơ Và phải chăng, lẽhoa đầu mùa vườn thơ cách mạng- Bài thơ kết thúc lại mở suy nghĩ lòng người đọc Bài thơ làm sống lại thời khổ cực cha anh ta, làm sống lại chiến tranh ác liệt Bài thơ khơi gợi lại kỉ niệm đẹp, tình cảm tha thiết gắn bó yêu thương mà có người lính hiểu cảm nhận hết (14)Khúc hát quen thuộc từ xa vọng lại gợi lòng chúngta suy tưởng Chúng ta sống lại thời hào hùng dân tộc theo tiếng hát sơi trẻ trung bình dị đời người lính Khơng biết có thơ nói họ – chàng Thạch Sanh kỉ hai mươi Tiêu- Phạm Tiến Duật (1941-2007),quê Thanh Ba, Phú Thọ – 1964,sau tốt nghiệp khoa Ngữ văn trường Đại học Sư phạm Hà Nội ,ông gia nhập binh đoàn vận tải Trường Sơn hoạt động tuyến đường Trường Sơn năm chống Mỹ – Ông gương mặt tiêu biểu hệ nhà thơ trẻ trưởng thành từ kháng chiến chống Mĩ cứu nướcDuật đưa tất chất liệu thực sống chiến trường vào thơ Cách tiếp cận thực đem lại cho thơ Phạm Tiến Duật giọng điệu sôi nổi, trẻ trung, hồn nhiên, hóm hỉnh, tinh nghịch mà sâu sắc – Thơ Phạm Tiến Duật tập trung thể hình ảnh hệ trẻ kháng chiến chống Mĩ qua hình tượng người lính niên xung phong tuyến đường Trường Sơn- Năm 2001, ông tặng Giải thưởng Nhà nước văn học nghệ thuậtthơ báo Văn nghệ năm 1969 Chùm thơ khẳng định giọng thơ riêng của ông Sau thơ-Bài thơ sáng tác thời kì kháng chiến chống Mĩ diễn gay go, ác liệt Từ khắp giảng đường đại học, hàng ngàn sinh viên gác bút nghiên để lên đường đánh giặc, điểm nóng lúc tuyến đường Trường Sơn – đường huyết mạch nối liền hậu phương với tiền tuyến Ở đó, khơng lực Hoa Kì ngày đêm trút bom, vãi đạn hòng ngăn chặn chi viện miền Bắc cho chiến trường miền Nam.Vượt qua mưa bom bão đạn kẻ thù, đoàn xe vận tải ngày đêm bất chấp gian khổ hi sinh để trận Phạm Tiến Duật ghi lại hình ảnh tiêu biểu nơi khói lửa Trường Sơn Có thể nói, thực thẳng vào trang thơ tác giả mang nguyên vẹn thở chiến .Ra đời hoàn cảnh ấy, thơ với âm điệu hào hùng, khỏe khoắn thực trở thành hồi kèn xung trận, trở thành tiếng hát thắng tuổi trẻ Việt Nam thời kì chống Mĩ Cảm hứng từ xe khơng kính làm để nhà thơ chiến sĩ khắc họa thành công chân dung người chiến sĩ lái xe: ung dung tự tại, lạc quan sơi nổi, bất chấp khó khăn gian khổ, tình đồng chí đồng đội gắn bó tình yêu đất nước thiết tha…-Bài thơ có cách đặt đầu đề lạ Bởi hai lẽ: (15)=>Vậy, rõ ràng dụng ý nghệ thuật Phạm Tiến Duật Dường như, tác giả tìm thấy, phát hiện, khẳng định chất thơ, đẹp nằm thực đời sống bình thường nhất, chí trần trụi, khốc liệt nhất, tàn phá dội, ác liệt chiến tranhBài thơ có nhan đề dài, tưởng có chỗ thừa nhan đề lại thu hút người đọc vẻ lạ, độc đáo Nhan đề thơ làm bật rõ hình ảnh tồn bài: xe khơng kính Hình ảnh phát thú vị tác giả, thể gắn bó am hiểu nhà thơ thực đời sống chiến tranh tuyến đường Trường Sơn.Nhưng tác giả cịn thêm vào nhan đề hai chữ “Bài thơ”? Hai chữ “bài thơ”nói lên cách nhìn, cách khai thác thực tác giả: khơng phải viết xe khơng kính thực khốc liệt chiến tranh, mà chủ yếu Phạm Tiến Duật muốn nói chất thơ thực ấy, chất thơ tuổi trẻ Việt Nam dũng cảm, hiên ngang, vượt lên thiếu thốn, gian khổ,khắc nghiệt chiến tranh- Xưa nay, hình ảnh xe cộ, tàu thuyền đưa vào thơ “mĩ lệ hóa”, “lãng mạn hóa” thường mang ý nghĩa tượng trưng tả thực Người đọc bắt gặp xe tam mã thơ Pus-kin, tàu “Tiếng hát tàu” Chế Lan Viên, đoàn thuyền đánh cá thơ tên Huy Cận – Ở thơ này, hình ảnh xe khơng kính miêu tả cụ thể, chi tiết thực Lẽ thường, để đảm bảo an tồn cho tính mạng người, cho hàng hoá địa hình hiểm trở Trường Sơn xe phải có kính Ấy mà chuyện “xe khơng kính” lại mơt thực tế, hình ảnh thường gặp tuyến đường Trường Sơn – Hai câu thơ mở đầu coi lời giải thích cho “sự cố” có phần khơng bình thường ấy:+ Lời thơ tự nhiên đến mức buộc người ta phải tin vào phân bua chàng trai lái xe dũng cảm Chất thơ câu thơ vẻ tự nhiên đến mức khó ngờ ngôn từ + Bằng câu thơ thực, đậm chất văn xuôi, điệp ngữ“không”, với động từ mạnh “giật”, “rung” -> Tác giả lí giải ngun nhân khơng có kính xe Bom đạn chiến tranh làm cho xe trở nên biến dạng “khơng có kính”, “khơng có đèn”,”khơng có mui xe”,”thùng xe có xước” Từ đó, tác giả tạo ấn tượng cho người đọc cách cụ thể sâu sắc thực chiến tranh khốc liệt, dội, chiến đấu gian khổ mà người lính phải trải qua => Hình ảnh xe khơng kính vốn chẳng chiến tranh, song phải có hồn thơ nhạy cảm, có nét tinh nghịch, ngang tàn Phạm Tiến Duật phát được, đưa vào thơ trở thành biểu tượng độc đáo thơ ca thời chống Mĩ* Hình ảnh xe khơng kính làm rõ hình ảnh chiến sĩ lái xe Trường Sơn Thiếu điều kiện, phương tiện vật chất tối thiểu lại hội để người lính lái xe bộc lộ phẩm chất cao đẹp, sức mạnh tinh thần lớn lao họ, đặc biệt lòng dũng cảm, tinh thần bất chấp gian khổ khó khăn+ Nghệ thuật đảo ngữ với từ láy “ung dung” đảo lên đầu câu thứ nghệ thuật điệp ngữ với từ “nhìn” nhắc nhắc lại câu thơ thứ hai -> nhấn mạnh tư ung dung, bình tĩnh, tự tin người lính lái xe + Cái nhìn anh nhìn bao quát, rộng mở “nhìn đất”,”nhìn trời”, vừa trực diện, tập trung cao độ “nhìn thẳng” Các anh nhìn vào khó khăn, gian khổ, hi sinh mà không run sợ, né tránh – lĩnh vững vàng – Trong tư ung dung ấy, người lính lái xe có cảm nhận riêng tiếp xúc trực tiếp với thiên nhiên bên ngoài: (16)+ Sau tay lái xe khơng có kính chắn gió nên yếu tố thiên nhiên, chướng ngại vật rơi rụng, quăng ném, va đạp vào buồng lái Song, quan trọng anh có cảm giác bay lên, hịa với thiên nhiên tự giao cảm, chiêm ngưỡng giới bên ngoài.Điều thể nhịp thơ đặn, trôi chảy xe lăn với việc vận dụng linh hoạt điệp ngữ “thấy” phép liệt kê Có nhiều cảm giác thú vị đến với người lính xe khơng có kính + Các hình ảnh “con đường”,”sao trời”,”cánh chim”… diễn tả cụ thể cảm giác người lính lái xe khơng kính Khi xe chạy đường bằng, tốc độ xe chạy nhanh, anh với đường dường khơng cịn khoảng cách, thế, anh có cảm giác đường chạy thẳng vào tim Và cảm giác thú vị xe chạy vào ban đêm, “thấy trời” qua đoạn đường cua dốc cánh chim đột ngột “ùa vào buồng lái” Thiên nhiên, vạn vật dường bay theo chiến trường Tất điều giúp người đọc cảm nhận anh nét hào hoa, kiêu bạc, lãng mạn yêu đời người trẻ tuổi Tất cảlà thực qua cảm nhận nhà thơ trở thành hình ảnh lãng mạnNhững câu thơ giản dị lời nói thường, với giọng điệuthản nhiên, ngang tàn hóm hỉnh, cấu trúc: “khơng có…”;”ừ thì…”, “chưa cần” lặp lặp lại, từ ngữ “phì phèo”,”cười ha”,”mau khô thôi”… làm bật niềm vui, tiếng cười người lính cất lên cách tự nhiên gian khổ,hiểm nguy chiến đấu Cài tài Phạm Tiến Duật đoạn thơ hai câu đầu nói thực nghiệt ngã phải chấp nhận hai câu sau nói lên tinh thần vượt lên để chiến thắng hồn cảnh người lính lái xe chiến tranh ác liệt Xe khơng kính nên “bụi phun tóc trắng người già” lẽ đương nhiên, xe khơng có kính nên “ướt áo”, “mưa tn, mưa xối ngồi trời” lẽ tất nhiên Trước khó khăn, nguy hiểm, anh “cười” chẳng cần bận tâm, lo lắng, anh sẵn sàng chấp nhận thử thách, gian lao thể điều tất yếu Các anh lấy bất biến lòng dũng cảm, thái độ hiên ngang để thắng lại vạn biến chiến trường sinh tử gian khổ, ác liệt Đọc câu thơ giúp ta hiểu phần sống người lính ngồi chiến trường năm tháng đánh Mỹ Đó sống gian khổ bom đạn ác liệt tràn đầy tinh thần lạc quan, niêm vui sôi nổi, yêu đời Thật đáng yêu đáng tự hào biết bao!Chính khốc liệt chiến tranh tạo nên tiểu đội xe không kính Những xe từ khắp miền Tổ quốc họp thành tiểu đội.Cái “bắt tay” thật đặc biệt “Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi” Xe khơng kính lại trở thành điều kiện thuận lợi để anh thể tình cảm Cái bắt tay thể niềm tin, truyền cho sức mạnh, bù đắp tinh thần cho thiếu thốn vật chất mà họ phải chịu đựng Có gặp gỡ với ý thơ Chính Hữu thơ “Đồng chí” : “Thương tay nắm lấy bàn tay” hồn nhiên hơn, trẻ trung Đó q trình trưởng thành thơ ca, quân đội Việt Nam hai kháng chiến trường kì dân tộc Tình đồng chí, đồng đội thể cách ấm áp, giản dị qua phút sinh hoạt họ:(17)+ Điệp ngữ “lại đi” hình ảnh “trời xanh thêm” tạo âm hưởng thản, nhẹ nhàng, thể niềm lạc quan, tin tưởng người lính tất thắng kháng chiến chống Mỹ Câu thơ vắt tâm hồn người chiến sĩ, khát vọng, tình yêu họ gửi lại cho đời => Chính tình đồng chí, đồng đội biến thành động lực giúp anh vượt qua khó khăn, nguy hiểm, chiến đấu bảo vệ Tổ quốc thân yêu.Sức mạnh người lính thời đại Hồ Chí Minh vẻ đẹp kết hợp truyền thống đại Họ thân chủ nghĩa anh hùng cách mạng, hình tượng đẹp kỷ “Như Thạch Sanh kỷ hai mươi” (Tố Hữu)- Giờ xe không kính mà lại khơng đèn, khơng mui, thùng xe có xước Chiếc xe biến dạng hồn tồn Người lính xế lại chất chồng khó khăn Sự gian khổ nơi chiến trường ngày nâng lên gấp bội lần khơng thể làm chùn bước đồn xe nối ngày đêm tiến phía trước – Nguyên nhân mà xe tàn dạng băng băng chạy vũ bào? Nhà thơ lí giải: “Chỉ cần xe có trái tim” + Câu thơ dồn dập cứng cáp hẳn lên nhịp chạy xe khơng kính Từ hàng loạt “khơng có” trên, nhà thơ khẳng định có, “một trái tim” + “Trái tim” hoán dụ nghệ thuật tu từ người chiến sĩ lái xe Trường Sơn năm xưa Trái tim họ đau xót trước cảnh nhân dân miền Nam sống khói bom thuốc súng, đất nước bị chia cắt thành hai miền + Trái tim dạt tình yêu Tổ quốc máu thịt, mẹcha, vợ chồng… Trái tim luôn sục sôi căm thù giặc Mỹ bạo tàn => Yêu thương, căm thù động lực thúc người chiến sĩ lái xe khát khao giải phóng miền Nam thống đất nước Để ước mơ trở thành thực,chỉ có cách nhất: vững vàng tay lái, cầm vô lăng Vì thử thách ngày tăng tốc độ hướng không thay đổi => Đằng sau ý nghĩa ấy, câu thơ muốn hướng người chân lý thời đại chúng ta: sức mạnh định chiến thắng khơng phải vũ khí mà người giàu ý chí, anh hùng, lạc quan, thắng => Có thể coi câu thơ cuối câu thơ hay thơ Nó nhãn tự, mắt thơ, bật sáng chủ đề, tỏa sáng vẻ đẹp hình tượng người lính lái xe thời chống Mỹ- Giọng thơ ngang tàn, có chất nghịch ngợm, phù hợp với đối tượng miêu tả ( chàng trai lái xe xe khơng kính ) Giọng điệu làm cho lời thơ gần với lời văn xi, lời đối thoại, lời nói thường ngày thú vị giàu chất thơ ( Chất thơ từ hình ảnh độc đáo, từ cảm hứng vẻ hiên ngang, dũng cảm, sơi trẻ trung người lính lái xe, từ ấn tượng cảm giác miêu tả cụ thể, sống động gợi cảm… ) – Thể thơ: Kết hợp linh hoạt thể thơ chữ chữ, tạo cho thơ có điệu thơ gần với lời nói tự nhiên, sinh động Những yếu tố ngôn ngữ giọng điệu thơ góp phần việc khắc họa hình ảnh người chiến sĩ lái xe tuyến đường Trường Sơn cách chân thực sinh động (18)-Huy Cận (1919-2005), tên đầy đủ Cù Huy Cận,quê: tỉnh Hà Tĩnh-Là nhà thơ tiêu biểu cho thơ đại Việt Nam từ sau năm 1945: + Trước Cách mạng tháng Tám,thơ ông giàu chất triết lí, thấm thía bao nỗi buồn, tràn ngập sầu nhân + Sau Cách mạng, thơ Huy Cận dạt niềm vui, ca vui đời, thơ yêu thiên nhiên, người sống -1996,ông Nhà nước trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh văn học-nghệ thuật- Bài thơ viết vào năm 1958, kháng chiến chống Pháp kết thúc thắng lợi, miền Bắc giải phóng bắt tay vào cơng xây dựng sống Niềm vui dạt tin yêu trước sống hình thành, thay da đổi thịt trở thành nguồn cảm hứng lớn thơ ca lúc Nhiều nhà thơ tới miền đất xa xôi Tổ quốc để sống để viết: miền núi, hải đảo, nhà máy, nông trường…Huy Cận có chuyến thực tế dài ngày vùng mỏ Quảng Ninh Từ chuyến ấy, hồn thơ ông thực nảy nở trở lại dồi cảm hứng thiên nhiên đất nước, lao động niềm vui trước sốngBài thơ có khổ, kết cấu theo vận động thời gian hành trình chuyến khơi đánh cá: – Hai khổ đầu: Cảnh đoàn thuyền đánh cá khơi lúc hồng bng xuống – Bốn khổ tiếp: Cảnh đoàn thuyền đánh cá biển đêm trăng đẹp – Khổi cuối: Cảnh đoàn thuyền đánh cá trở bình minh rạng ngời biển- Bài thơ có hai nguồn cảm hứng lớn, song hành, hài hịa trộn lẫn vào Đó cảm hứng thiên nhiên vũ trụ cảm hứng người lao động sống Sự thống hai nguồn cảm hứng thể qua kết cấu hệ thống thi ảnh Về kết cấu, thời gian thơ nhịp tuần hoàn vũ trụ ( từ lúc hồng đến lúc bình minh) thời gian hoạt động đồn thuyền đánh cá ( từ lúc khơi đến trở về) Không gian thơ không gian lớn lao, kỳ vĩ với trời,biển, trăng, sao, sóng, gió; khơng gian cảnh lao độngLong, thơ ngợi ca vẻ đẹp thiên nhiên, đất nước, giàu có biển khơi; ngợi ca khí lao động hăng say, yêu đời người lao động giải phóng, làm chủ thân, làm chủ đời đất nước:- Mở đầu thơ cảnh đoàn thuyền khơi lúc hồng hơn: (19)Bốn câu thơ có kết cấu gọn gàng, cân đối tứ tuyệt: hai câu đầu tả cảnh, hai câu sau nói người Cảnh người tưởng đối lập song lại hịa hợp, cảnh làm hình ảnh người bật lên tâm điểm tranh – tranh lao động khỏe khoắn, vui tươi tràn ngập âm rực rỡ sắc màu + Hai câu thơ đầu tả cảnh hoàng biển, thời điểm đồn thuyền đánh cá khơi:_Nếu vào thực tế thấy câu thơ vơ lí, vịnh Hạ Long- hướng Đông, thấy cảnh mặt trời xuống biển thế, mà có thấy mặt trời mọc thơi Vậy đây, viết “Mặt trời xuống biển” tức nhà thơ lấy điểm nhìn từ thuyền khơi,giữa biển khơi nhìn hướng Tây nơi bờ bãi Lúc đó, xung quanh thuyền mênh mơng sóng nước, mặt trời cịn cách lặn xuống biển Mặt trời xuống biển dường không tàn lụi, khơng tắt Nó hịn lửa – cầu lửa– đỏ rực, khổng lồ chìm vào đáy nước đại dương Biển bao la nồng ấm hẳn lên -> Phép tu từ so sánh: mặt trời ví với hịn lửa đem đến cho bức tranh hồng vẻ đẹp rực rỡ, tráng lệ, ấm áp không hiu hắt, ảm đạm thơ cổ _ Phép nhân hóa, ẩn dụ “Sóng cài then đêm sập cửa” -> người đọc cảm nhận thiên nhiên, vũ trụ,biển vào trạng thái tĩnh lặng, nghỉ ngơi, thư giãn Vũ trụ ngơi nhà khổng lồ Những lượn sóng dài then cài, cịn đêm bng xuống cánh cửa.-> Hình ảnh thơ cho thấy thiên nhiên vũ trụ bao la mà gần gũi với người – biển ngơi nhà thân thuộc ngư dân Có thể nói, hai câu thơ thể tình yêu thiên nhiên lòng yêu mến đời nhà thơ Huy Cận + Thiên nhiên vũ trụ phông, cho người xuất hiện:_ Hình ảnh, nhạc điệu câu thơ diễn tả khí khỏe khoắn, phấn chấn người lao động: khẩn trương làm việc ngày đêm _ Đoàn thuyền lại khơi, tuần tự, nhịp nhàng nhịp sống không ngừng nghỉ Chữ “lại” câu thơ diễn tả điều đó, cho ta hiểu cơng việc, hoạt động hàng ngày, thường xuyên, trở thành nếp sống quen thuộc người ngư dân vùng biển _ “Câu hát căng buồm gió khơi” hình ảnh ẩn dụ mang tính chất khoa trương Tiếng hát khỏe khoắn tiếp sức cho gió làm căng cánh buồm Tiếng hát ấy, làm bật khí hồ hởi người lao động buổi xuất quân chinh phục biển cả… – Tiếng hát thể niềm mong ước người đánh cá: mong ước chuyến khơi đánh bắt thật nhiều hải sản, nhiều cá tôm giàu đẹp biển khơi:- Cảm hứng lãng mạn giúp nhà thơ phát vẻ đẹp cảnh đoàn thuyền đánh cá biển đêm trăng với niềm vui phơi phới, khỏe khoắn người làm chủ đời, làm chủ biển trời q hương – Cảnh đồn thuyền lướt sóng khơi, luồng cá bủa lưới vây giăng mang vẻ đẹp vừa hoành tráng, vừa thơ mộng:+ Con thuyền vốn nhỏ bé trước biển trời bao la trở thành thuyền kì vĩ mang tầm vóc vũ trụ Thuyền có gió làm bánh lái, có trăng làm cánh buồm, lướt mây cao với biển bằng, mây trời sóng nước (20)cịn bật vị trí trung tâm – tận khơi xa dị bụng biển, tìm luồng cá, dàn đan trận,bủa lưới vây giăng -> Đồn thuyền đánh cá băng băng lướt sóng, bủa vây điệp trùng Công việc lao động biển chiến đấu chinh phục thiên nhiên Người lao động làm việc với tất lòng dũng cảm, hăng say, trí tuệ nghề nghiệp, tâm hồn phơi phới – Bức tranh lao động điểm tô vẻ đẹp thiên nhiên Cái nhìn nhà thơ biển cá có sáng tạo bất ngờ,độc đáo:Thủ pháp liệt kê kết hợp với phối sắc tài tình qua việc sử dụng tính từ màu sắc “đen hồng”,”vàng chóe”… tạo nên tranh sơn mài nhiều màu sắc, ánh sáng, lung linh huyền ảo câu chuyện cổ tích nói xứ sở thần tiên Mỗi loài cá kiểu dáng, màu sắc: “Cá nhụ cá chim cá đé/Cá song lấp lánh đuốc đen hồng” làm nên giàu đẹp biển quê hương Như có hội rước đuốc lịng biển đêm sâu thẳm Mỗi khi: “Cái em quẫy”, trăng vàng hơn, rực rỡ hơn, biển sống động hẳn lên Người xưa thường nói: “Thi trung hữu họa” – nghĩa thơ có hình có ảnh Quả thế, lồi cá kí họa thần tình Chúng đâu sản phẩm vô tri đánh bắt bàn tay người Với họ – người ngư dân – cá bạn, “em”, niềm cảm hứng cho người lao động, đối tượng thẩm mĩ cho thi ca + Cảnh đẹp không màu sắc, ánh sáng, mà cịn âm thanh.Nhìn bầy cá bơi lội, nhà thơ lắng nghe tiếng sóng vỗ rì rầm:Bằng nghệ thuật ẩn dụ kết hợp nhân hóa, biển sinh thể sống động Tiếng sóng vỗ dạt dâng cao hạ thấp nhịp thở đêm biển Thế nhà thơ lại viết “Đêm thở:sao lùa nước Hạ Long” Thật ra, sóng biển đu đưa rì rào va đập vào mạn thuyền Trăng, phản chiếu ánh sáng xuống nước biển, sóng vỗ nhịp tưởng có bàn tay trời “lùa nước Hạ Long” Đó độc đáo, lạ sáng tạo nghệ thuật Có thể nói, tâm hồn tinh tế, tác giả cảm nhận thở thiên nhiên, vũ trụ Chính khơng khí say sưa xây dựng đất nước năm đầu khôi phục phát triển kinh tế sở thực hình ảnh lãng mạn – Bút pháp lãng mạn, trí tưởng tượng phong phú tác giả sáng tạo nên hình ảnh đẹp khiến cơng việc lao động nặng nhọc người đánh cá trở thành ca đầy niềm vui, nhịp nhàng thiên nhiên:+ “Gõ thuyền” công việc thực người đánh cá, độc đáo vầng trăng nhân hóa, tham gia lao động người + Người dân chài hát ca gọi cá, ca lòng biết ơn mẹ biển giàu có, nhân hậu – Sao mờ, đêm tàn lúc người dân chài kéo lưới kịp trời sáng Cảnh kéo lưới, bắt cá miêu tả vừa chân thực, vừa đầy chất thơ với khơng khí khẩn trương, gấp gáp:Có thể nói, cảnh lao động đánh cá biển tranh sơn mài rực rỡ Người kéo lưới trung tâm cảnh khắc họa độc đáo với thân hình gân guốc, khỏe thành thu “vẩy bạc vàng lóe rạng đơng” Màu hồng bình minh làm ấm sáng tranh lao động Thiên nhiên người nhịp nhàng vận hành vũ trụ- Đoàn thuyền đánh cá thắng lợi trở bình minh rực rỡ, tráng lệ (21)- Phép tu từ nhân hóa: “Đồn thuyền chạy đua mặt trời”cho thấy tư chủ động chinh phục biển trời, vũ trụ người ngư dân Đúng lời bình tác giả: “Bài thơ chạy đua người với thiên nhiên người chiến thắng” – Nếu khổ thơ đầu, mặt trời xuống biển báo hiệu hồng khổ cuối lại mặt trời đội biển – ngày bắt đầu – ngày với thành lao động bội thu niềm tin yêu phấn chấn – Câu thơ kết vừa mang ý nghĩa tả thực, vừa khiến người đọc liên tưởng tới tương lai tươi sáng, huy hồng: “Mắt cá huy hồng mn dặm phơi” Ngày bắt đầu – thành lao động trải dài muôn dặm phơi – đời sinh sôi, phát triển…Bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá” khắc họa nhiều hình ảnh đẹp tráng lệ thể hài hòa thiên nhiên người lao động, bộc lộ niềm vui, niềm tự hào nhà thơ trước đất nước sống(22)xa quê Đối với Tế Hanh, quê hương làng chài ven biển “nước bao vây cách biển nửa ngày sơng” Với Đỗ Trung Qn “q hương chùm khế – Quê hương diều biếc”… Nhưng riêng với Bằng Việt, quê hương ông gợi hình ảnh bếp lửa mộc mạc, giản dị Nghĩ bếp lửa nghĩ bà, nghĩ khứ tuổi thơ đầy khó nhọc, vất vả- Bằng Việt, tên khai sinh Nguyễn Việt Bằng, sinh năm 1941 – Quê: Thạch Thất, Hà Tây ( Hà Nội) – Làm thơ từ đầu năm 60 TK XX thuộc lớp nhà thơ trẻ trưởng thành thời kì kháng chiến chống Mĩ – Thơ Bằng Việt trẻo, mượt mà, tràn đầy cảm xúc, đề tài thơ thường vào khai thác kỉ niệm, kí ức thời thơ ấu gợi ước mơ tuổi trẻ- Sáng tác năm 1963, nhà thơ sinh viên theo học ngành Luật nước Nga – In tập “Hương – bếp lửa” – tập thơ đầu tay Bằng Việt in chung với Lưu Quang Vũ- Bài thơ mở hình ảnh bếp lửa, gợi kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà Từ kỉ niệm, đứa cháu trưởng thành suy ngẫm, thấu hiểu đời bà, lẽ sống bà Cuối cùng, hoàn cảnh xa cách, đứa cháu gửi nỗi nhớ mong gặp bà – Bố cục thơ theo mạch cảm xúc: hồi tưởng =>hiện tại, kỉ niệm =>suy ngẫm Lựa chọn bố cục thích hợp với việc khắc hoạ kỉ niệm tuổi thơ Bố cục cịn cho thấy hình ảnh bà khắc sâu vào tâm khảm người cháu, thành chỗ dựa tinh thần để người cháu trưởng thành – Bố cục chia phần: + Khổ thơ đầu: Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cho dòng hồi tưởng, cảm xúc bà + Ba khổ thơ tiếp: ( Tiếp…đến…”niềm tin dai dẳng): Hồi tưởng kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà + Khổ tiếp: ( Tiếp…đến…”bếp lửa!”): Suy ngẫm người cháu bà, hình ảnh bếp lửa + Khổ cuối: Nỗi nhớ bà, nhớ quê hương khơn ngi, da diếtTrong thơ có hai hình ảnh bật, gắn bó mật thiết với nhau, vừa tách bạch, vừa nhịe lẫn nhau,tỏa sáng bên Đó hình ảnh người bà bếp lửa Vì dòng hồi tưởng suy nghĩ nhà thơ, hai hình ảnh lại ln gắn bó, song hành, đồng hiện? Vì bà ln diện bếp lửa Bên bếp lửa bóng hình bà Bà nhóm bếp lửa sáng, chiều suốt đời cảnh ngộ: từ ngày khó khăn gian khổ đến lúc bình n Bếp lửa cịn biểu tượng giàu ý nghĩa: biểu cụ thể đầy gợi cảm tảo tần, chăm sóc, yêu thương người bà dành cho cháu con.Bếp lửa tình bà ấm nồng Bếp lửa tay bà chăm chút Bếp lửa gắn với bao vất vả, cực nhọc đời bà Ngày ngày bà nhóm bếp lửa nhóm lên sống niềm vui, tình u thương, niềm tin, hi vọng cho cháu con, cho người(23)- “Bếp lửa chờn vờn sương sớm” hình ảnh quen thuộc gia đình Việt Nam trước buổi sớm mai Hình ảnh bếp lửa thật ấm áp lạnh chờn vờn “sương sớm”,thật thân thương với bao tình cảm “ấp iu nồng đượm” + Từ láy“chờn vờn” thực gợi nhớ, gợi thương đến dáng hình bập bùng, chập chờn lửa kí ức + Từ láy “ấp iu” gợi bàn tay kiên nhẫn, khéo léo lòng chi chút người nhóm lửa, lại xác với cơng việc nhóm bếp cụ thể – Rất tự nhiên, hình ảnh bếp lửa làm trỗi dậy tình yêu thương: “Cháu thương bà nắng mưa” Tình thương tràn đầy cháu bộc lộ cách trực tiếp giản dị Đằng sau giản dị lòng, thấu hiểu đến tận vất vả, nhọc nhằn, lam lũ đời bà =>Ba câu thơ mở đầu diễn tả cảm xúc dâng lên với kí ức, hồi tưởng tác giả bếp lửa, bà, khái quát tình cảm người cháu với đời lam lũ người bà*Bốn khổ thơ tương ứng với ba kỉ niệm khoảng thời thơ ấu nhà thơ sống bên bà Đó kỉ niệm bên bếp lửa bên người bà kính yêu Đoạn thơ thấm thía kết hợp hài hịa biểu cảm với miêu tả, tự với trữ tình- Tuổi thơ có bóng đen ghê rợn nạn đói năm 1945 Hơn hai triệu người dân Việt Nam chết đói sách cai trị dã man giặc Nhật, giặc Pháp Người sống “dật dờ bóng ma” Cái đói hồ ám ảnh văn chương Việt Nam thời, đói phải ăn đất sét (trong văn Ngô Tất Tố), trăn trở miếng ăn dằn vặt trang viết Nam Cao… Đến nỗi nhà thơ Chế Lan Viên tổng kết câu thơ đau đớn: “Cả dân tộc đói nghèo rơm rạ” – Hình ảnh “bố đánh xe khô rạc ngựa gầy” phần diễn tả hồn cảnh khó khăn, thiếu thốn gia đình tác giả khốn khó chung người lao động – ”Đói mịn đói mỏi”, “khô rạc ngựa gầy”- chi tiết thơ đậm chất thực tái lại hình ảnh xóm làng xơ xác,tiêu điều người tiều tụy, vật lộn mưu sinh Khơng trải qua đói quay, đói quắt Bằng Việt chẳng thể viết câu thơ chân thực đến thế! – Ấn tượng cháu năm đói khổ mùi khói bếp bà – mùi khói hun nhèm mắt cháu để đến nghĩ lại “sống mũi cịn cay” Cái cay khói bếp cậu bé bốn tuổi cay xúc động người cháu trưởng thành nhớ bà hòa quyện.Quá khứ đồng dòng thơ Điều cho thấy, mùi khói bếp bà có sức ám ảnh, làm lay động chất tâm hồn cháu(24)-> Một loạt từ ngữ “bà bảo”,”bà dạy”,”bà chăm” vừa diễn tả cách sâu sắc tình thương bao la, chăm chút người bà dành cho cháu, vừa thể lòng biết ơn cháu bà Tình u kính trọng bà tác giả thể thật chân thành, sâu sắc: “Nhóm bếp lửa nghĩ thương bà khó nhọc” – Bà bếp lửa chỗ dựa tinh thần, chăm chút, đùm bọc dành cho cháu Bếp lửa quê hương, bếp lửa tình bà lại gợi thêm kỉ niệm tuổi thơ – kỉ niệm gắn với tiếng chim tu hú đồng quê độ hè về:Đoạn thơ khiến ta chạnh nhớ “tiếng chim tu hú” nữ sĩ Anh Thơ: tiếng chim tu hú gắn liền với hình ảnh cha già với kỉ niệm thời thiếu nữ hoa niên, tiếng chim tu hú len lỏi khắp thơ âm u ẩn, không buồn mà tiếc Còn đây, tiếng chim tu hú bước vào thơ Bằng Việt chi tiết để gợi nhắc nhà thơ kỉ niệm ấu thơ sống bên bà Tiếng chim tu hú – âm quen thuộc làng quê Việt Nam độ hè về, báo hiệu mùa lúa chín vàng đồng, vải chín đỏ Tiếng chim giục giã, khắc khoải điều da diết khiến lịng người trỗi dậy hịa niệm, nhớ mong Phải tiếng đồng vọng đất trời để an ủi, sẻ chia với đời lam lũ bà? Câu hỏi tu từ “Tu hú chẳng đến bà – Kêu chi hịa cánh đồng xa” thấm thía làm sao, xót xa làm sao! Nó diễn tả nỗi lòng da diết tác giả nhớ tuổi thơ, nhớ bà => Những câu thơ lời đối thoại tâm tình, cháu trị chuyện với bà tâm tưởng, cháu trò chuyện với chim tu hú tình yêu thương Và tất bộc bạch cháu dành cho người bà kính yêu Hình ảnh bà, hình ảnh bếp lửa âm chim tu hú vang vọng không gian mênh mông khiến thơ nhuốm phủ sắc bàng bạc khơng gian hồi niệm, tình bà cháu đẹp chuyện cổ tíchChi tiết thơ đậm chất thực, thành ngữ “cháy tàn cháy rụi” đem đến cảm nhận hình ảnh làng quê hoang tàn khói lửa chiến tranh Trên tàn phá hủy diệt cưu mang, đùm bọc xóm làng hai bà cháu.Điều khiến cháu xúc động bà già nua, nhỏ bé chống chọi để trải qua năm tháng gian nan, đau khổ mà không kêu ca, phàn nàn Bà mạnh mẽ,kiên cường trước thực ác liệt.Đặc biệt lời dặn cháu bà làm ngời sáng vẻ đẹp tâm hồn người phụ nữ giàu lòng vị tha, giàu đức hi sinh:Vậy bà gồng gánh vác lo toan để yên tâm công tác Bà không chỗ dựa cho đứa cháu thơ, điểm tựa cho chiến đấu mà hậu phương vững cho tiền tuyến, góp phần khơng nhỏ vào kháng chiến chung dân tộc Tình cảm bà cháu hịa quyện tình yêu quê hương, Tổ quốc- Từ hình ảnh bếp lửa cụ thể câu trên, tác giả chuyển thành hình ảnh lửa lịng bà Như thế, bếp lửa không nhen lên nhiên liệu củi rơm mà nhen lên từ lửa sức sống, lịng u thương “ln ủ sẵn” lịng bà, niềm tin vơ “dai dẳng”, bền bỉ bất diệt Ngọn lửa kỉ niệm ấm lịng, niềm tin thiêng liêng kì diệu nâng bước cháu suốt chặng đường dài Ngọn lửa sức sống, lòng yêu thương, niềm tin mà bà truyền cho cháu (25)=> Từ hình ảnh bếp lửa cụ thể, thơ gợi đến lửa với ý nghĩa trừu tượng, khái quát Bà khơng người nhóm lửa, giữ lửa mà cịn người truyền lửa – lửa sống, niềm tin cho hệ nối tiếpTừ hồi tưởng kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà, người cháu suy ngẫm bà, hình ảnh bếp lửa:- Nếu từ đầu thơ, hình ảnh bà bếp lửa song hành đến hồ vào làm một, nhịe lẫn, tỏa sáng bên – Cụm từ thời gian “đời bà”, “Mấy chục năm”, từ láy tượng hình “lận đận”, hình ảnh ẩn dụ “nắng mưa” -> diễn tả cảm nhận nhà thơ đời gian nan, vất vả tần tảo, đức hi sinh, chịu thương,chịu khó bà Tình thương u tác giả dành cho bà thể câu chữ Tình cảm giản dị, chân thành mà thật sâu nặng thiết tha – Suốt đời, bà chăm chút cho cháu vật chất tinh thần để cháu lớn lên Bà người nhóm lửa, người giữ cho lửa ấm nóng, tỏa sáng gia đình – Điệp ngữ “nhóm” nhắc lại bốn lần với ý nghĩa phong phú, gợi nhiều liên tưởng Từ hành động, bà nhóm dậy thiêng liêng, cao q người Bà nhóm bếp lửa sớm mai nhóm lên: + Tình u thương + Niềm vui sưởi ấm + Sự san sẻ tình làng nghĩa xóm + Những tâm tình, ước vọng tuổi thơ -> Nhờ lửa mà bà “ủ”, bà “nhen”, bà “giữ”, cháu biết cách sống ân nghĩa, thủy chung, biết mở lòng với người xung quanh, biết sẻ chia, gắn bó với xóm làng .Người cháu yêu bà, nhờ hiểu bà mà thêm hiểu, thêm yêu dân tộc mình, nhân dân – Trong tâm trí nhà thơ, bếp lửa bà thật bình dị, song ẩn giấu điều cao quý thiêng liêng Cảm xúc dâng trào, tác giả phải lên: “Ơi kì lạ thiêng liêng – bếp lửa!” Hình ảnh bà hình ảnh bếp lửa sáng đẹp lung linh tâm hồn nhà thơĐiệp từ “trăm” mở giới rộng lớn với bao điều mẻ Tuổi thơ lùi xa, đứa cháu nhỏ năm xưa lớn khôn, chắp cánh bay cao, bay xa đến chân trời cao rộng có “ khói trăm tàu”,”lửa trăm nhà”,”niềm vui trăm ngả” Tuy thế, cháu khôn nguôi nhớ bà bếp lửa quê hương, nhớ góc bếp, nơi nắng mưa hai bà cháu có Cháu không quên chẳng thể quên nguồn cội, nơi mà tuổi thơ cháu nuôi dưỡng để lớn lên từ Bà quê hương yêu dấu điểm tựa, chỗ dựa tinh thần vững cho cháu bước đường đời“Bếp lửa” Bằng Việt hồi tưởng suy ngẫm củangười cháu trưởng thành, nhớ lại kỉ niệm đầy xúc động người bà vàtình bà cháu Qua đó, bộc lộ tình cảm sâu nặng gia đình, quêhương, đất nước (26)-Sự kết hợp nhuần nhuyễn biểu cảm miêu tả, tự bình luận -Thể thơ tám chữ kết hợp với chữ,9 chữ phù hợp với việc diễn tả dòng cảm xúc suy ngẫm bà -Giọng điệu tâm tình, thiết tha, tự nhiên, chân thành (27)- Nguyễn Duy sinh năm 1948, tên khai sinh Nguyễn Duy Nhuệ, quê thành phố Thanh Hóa – 1966, ơng gia nhập qn đội, vào binh chủng Thông tin,tham gia chiến đấu nhiều chiến trường – Sau năm 1975, ông chuyển làm báo Văn nghệ giải phóng Từ năm 1977, Nguyễn Duy đại diện thường trú báo Văn nghệ Thành phố Hồ Chí Minh – Nguyễn Duy thuộc hệ nhà thơ quân đội trưởng thành kháng chiến chống Mỹ cứu nước dân tộc trở thành gương mặt tiêu biểu – Thơ ông gần gũi với văn hóa dân gian, sâu sắc mà đỗi tài hoa, sâu vào nghĩa, tình mn đời người Việt Nam “ Thơ Nguyễn Duy sâu lắng, thắm thiết hồn vía ca dao, dân ca Việt Nam.Những thơ ơng khơng cố gắng tìm kiếm hình thức mà sâu vào nghĩa tình muôn đời người Việt Nam Ngôn ngữ thơ Nguyễn Duy khơng bóng bẩy mà gần gũi, dân dã, “bụi”, phù hợp với ngôn ngữ thường nhật” ( Theo “Văn lớp khơng khó bạn nghĩ”) – Năm 2007, ông tặng Giải thưởng Nhà nước văn học nghệ thuật-Nguyễn Duy viết thơ “Ánh trăng” vào năm 1978 ,tại thành phố Hồ Chí Minh -nơi thị sống tiện nghi đại, nơi người từ trận đánh trở để lại sau lưng chiến gian khổ mà nghĩa tình – In tập thơ “Ánh trăng” Nguyễn Duy –tập thơ đạt giải A Hội nhà Văn Việt Nam năm 1984- Hai khổ đầu: Vầng trăng khứ – Hai khổ tiếp: Vầng trăng – Hai khổ cuối: Cảm xúc suy ngẫm tác giả trước vầng trăngBài thơ câu chuyện nhỏ kể theo trình tự thời gian từ khứ đến gắn với mốc kiện đời người Theo dòng tự mạch cảm xúc từ khứ đến lắng kết “giật mình” cuối thơThơng qua hình tượng nghệ thuật “Ánh trăng” cảm xúc nhà thơ, thơ diễn tả suy ngẫm sâu sắc thái độ người khứ gian lao, tình nghĩa- Hồi nhỏ sống: + với đồng + với sông + với bể -> Điệp từ “với” lặp lại ba lần tô đậm thêm gắn bó chan hịa người với thiên nhiên, với tươi đẹp tuổi thơ “Hồi chiến tranh rừng” – năm tháng gian khổ, ác liệt thời chiến tranh,“vầng trăng thành tri kỉ” -> Nghệ thuật nhân hóa > trăng người bạn thân thiết, tri âm tri kỉ, đồng chí chia sẻ vui buồn chiến trận với người lính – nhà thơ -> Hành quân đêm, nẻo đường chông gai mặt trận, phiên gác rừng khuya lạnh lẽo, tối nằm yên giấc trời đen đặc, người lính có vầng trăng bên cạnh Trăng bên, bầu bạn, cảm nhận giá buốt nơi “Rừng hoang sương muối” (Đồng chí), trải qua bao gian khổ sống chiến đấu, chia sẻ bùi,đồng cam cộng khổ; hân hoan niềm vui thắng trận, cung xao xuyến, bồn chồn, khắc khoải người lính nhớ nhà, nhớ quê… (28)->phép liên tưởng đầy tính nghệ thuật “trần trụi với thiên nhiên”, so sánh độc đáo “hồn thiên cỏ” -> cho ta thấy rõ vẻ đẹp bình dị,mộc mạc,trong sáng, đỗi vơ tư, hồn nhiên vầng trăng Đó hình ảnh người lúc giờ: vơ tư, hồn nhiên, sáng -“khơng…qn…vầng trăng tình nghĩa” -> thể tình cảm thắm thiết với vầng trăng =>Vầng trăng gắn bó thân thiết với người từ lúc nhỏ đến lúc trưởng thành,cả hạnh phúc gian lao =>Trăng vẻ đẹp đất nước bình dị, hiền hậu; thiên nhiên vĩnh hằng, tươi mát, thơ mộng =>Vầng trăng trở thành người bạn tri kỉ, mà trở thành “vầng trăng tình nghĩa” biểu tượng cho khứ nghĩa tình-Hồn cảnh sống: + Đất nước hịa bình + Hoàn cảnh sống thay đổi: xa rời sống giản dị khứ, người sống sung túc “ánh điện cửa gương” – sống đầy đủ, tiện nghi, khép kín phịng đại,xa rời thiên nhiên – “Vầng trăng qua ngõ – người dưng qua đường”: + Vầng trăng người lính năm xưa dĩ vãng, dĩ vãng nhạt nhòa quãng thời gian xa xơi + Biện pháp nhân hóa, so sánh-> “Vầng trăng tình nghĩa” trở thành “người dưng qua đường” Vầng trăng “đi qua ngõ”, trịn đầy, thủy chung tình nghĩa, người quên trăng, hờ hững, lạnh nhạt, dửng dưng đến vơ tình Vầng trăng trở thành người xa lạ, chẳng nhớ, chẳng hay biết -> Rõ ràng, thay đổi hoàn cảnh, người dễ dàng quên khứ, thay đổi tình cảm.Nói chuyện qn nhớ ấy, nhà thơ phản ánh thực xã hội thời đại – Con người gặp lại vầng trăng tình bất ngờ: + Tình huống: điện, phịng tối om + “Vội bật tung”: vội vàng, khẩntrương -> bắt gặp vầng trăng -> Đây khổ thơ quan trọng cấu tứ tồn Chính khoảnh khắc bất ngờ tạo nên bước ngoặt mạch cảm xúc nhà thơ-> Sự xuất bất ngờ vầng trăng khiến nhà thơ ngỡ ngàng, bối rối, gợi cho nhà thơ bao kỉ niệm nghĩa tình- Từ “mặt” dùng với nghĩa gốc nghĩa chuyển – mặt trăng, mặt người – trăng người đối diện đàm tâm – Với tư “ngửa mặt lên nhìn mặt” người đọc cảm nhận lặng im, thành kính phút chốc cảm xúc dâng trào gặp lại vầng trăng: “có rưng rưng” Rưng rưng niềm thương nỗi nhớ, lãng quên lạnh nhạt với người bạn cố tri; lương tri thức tỉnh sau ngày đắm chìm cõi u mê mộng mị; rưng rưng nỗi ân hận ăn năn thái độ suốt thời gian qua Một chút áy náy, chút tiếc nuối, chút xót xa đau lịng, tất làm nên “rưng rưng”,cái thổn thức sâu thẳm trái tim người lính – Và phút giây nhân vật trữ tình nhìn thẳng vào trăng- biểu tượng đẹp đẽ thời xa vắng, nhìn thẳng vào tâm hồn mình, bao kỉ niệm ùa chiếm trọn tâm tư Kí ức quãng đời ấu thơ sáng, lúc chiến tranh máu lửa, hồn hậu lên rõ dần theo dòng cảm nhận trào dâng, “như đồng bể, sông rừng” Đồng, bể, sơng, rừng,những hình ảnh gắn bó nơi khoảng trời kỉ niệm -> Cấu trúc song hành hai câu thơ, nhịp điệu dồn dập biện pháp tu từ so sánh, điệp ngữ liệt kê muốn khắc họa rõ kí ức thời gian gắn bó chan hịa với thiên nhiên, với vầng trăng lớn lao sâu nặng, nghĩa tình, tri kỉ Chính thứ ánh sáng dung dị đơn hậu trăng chiếu tỏ nhiều kỉ niệm thân thương, đánh thức bao tâm tình vốn tưởng chừng ngủ quên góc tối tâm hồn người lính Chất thơ mộc mạc chân thành vầng trăng hiền hịa, ngơn ngữ hàm súc, giàu tính biểu cảm “có rưng rưng”,đoạn thơ đánh động tình cảm nơi người đọc – Hình ảnh “trăng trịn vành vạnh” tượng trưng cho khứ nghĩa tình, thủy chung, đầy đặn, bao dung, nhân hậu (29)năm xưa Con người “giật mình” trước ánh trăng bừng tỉnh nhân cách, trở với lương tâm sạch, tốt đẹp Đó lời ân hận, ăn năn day dứt, làm đẹp người- Bài thơ lời tự nhắc nhở tác giả năm tháng gian lao đời người lính gắn bó với thiên nhiên, đất nước bình dị, hiền hậu – Gợi nhắc, củng cố người đọc thái độ sống “uống nước nhớ nguồn”, ân nghĩa thủy chung khứ- Thể thơ chữ, phương thức biểu đạt tự kết hợp với trữ tình – Giọng thơ mang tính tự bạch, chân thành sâu sắc (30)-Tên khai sinh Nguyễn Văn Tài (1920-2007),quê Từ Sơn – Bắc Ninh – Do hồn cảnh gia đình khó khăn, Kim Lân học hết bậc tiểu học phải làm Kim Lân bắt đầu viết văn từ năm 1941 – Ông nhà văn chuyên viết truyện ngắn Vốn am hiểu gắn bó sâu sắc sống nông thôn, Kim Lân viết đề tài sinh hoạt làng quê cảnh ngộ người nông dân – Một số truyện thể khơng khí tiêu điều, ảm đạm nông thôn Việt Nam sống lam lũ, vất vả người nông dân trước Cách mạng tháng Tám – Ông dư luận ý nhiều vào đề tài độc đáo tái sinh hoạt văn hóa phong phú thơn q, qua góp phần biểu vẻ đẹp tâm hồn người nông dân – Sau cách mạng tháng Tám, Kim Lân tiếp tục làm báo, viết văn viết làng quê Việt Nam – mảng thực mà từ lâu ông hiểu biết sâu sắc -Ngoài hoạt động sáng tác, nhà văn Kim Lân tham gia sân khấu điện ảnh,ơng kịch, đóng phim ( Tiêu biểu vai Lão Hạc phim “Làng Vũ Đại ngày ấy”) – Năm 2001, Kim Lân trao tặng Giải thưởng Nhà nước văn học nghệ thuật Ông năm 2007, sau thời gian dài chống chọi với bệnh hen suyễn- “Làng” viết đăng báo tạp chí Văn nghệ năm 1948 – giai đoạn đầu kháng chiến chống Pháp Trong thời kì người dân nghe theo sách phủ: kêu gọi nhân dân ta tản cư, người dân vùng địch tạm chiếm lên vùng chiến khu để kháng chiến lâu dài – Kim Lân kể lại: “Hồi gia đình tơi sơ tán Trên khu mới, có tin đồn làng tơi làng Việt gian Mọi người nhìn người dân làng với mắt chế giễu, khinh thường Tôi yêu làng không tin làng tơi lại theo giặc Pháp Tơi viết truyện ngắn “Làng” thể để khẳng định niềm tin minh oan cho làng tơi” ( Theo “Văn lớp khơng khó bạn nghĩ”)- Đoạn 1: Từ đầu…đến… “ruột gan ông lão múa lên, vui quá!”: Ông Hai trước nghe tin làng Chợ Dầu theo giặc – Đoạn 2: Tiếp…đến…”cũng vợi đôi phần”: Tâm trạng ông Hai nghe tin làng theo giặc – Đoạn 3: Cịn lại: Tâm trạng ơng Hai tin làng theo giặc cảiÔng Hai người làng Chợ Dầu Trong kháng chiến chống Pháp, ơng phải đưa gia đình tản cư Ở đây, lúc ông nhớ làng dõi theo tin tức cách mạng.Khi nghe tin đồn làng Chợ Dầu theo giặc, ông vô đau khổ, cảm thấy xấu hổ, nhục nhã Ơng khơng đâu, không gặp ai, sợ nghe đồn làng ông theo giặc Nỗi lịng buồn khổ tăng lên có tin người ta khơng cho người làng ơng nhờ làng Việt gian Ơng khơng biết bày tỏ với ai,khơng dám ngồi Thế ơng đành nói chuyện với thằng út cho vơi nỗi buồn, cho nhẹ bớt đau khổ tinh thần Khi nhận tin cải chính, vẻ mặt ơng tươi vui, rạng rỡ hẳn lên Ông chia quà cho con, tất bật báo tin cho người nhà ông bị Tây đốt, làng ông làng Việt gian Ông thêm yêu tự hào làng- Tình truyện hồn cảnh có vấn đề xuất tác phẩm Trong hồn cảnh đó, nhân vật có hành động bộc lộ rõ nhất, điển hình tính Tính cách nhân vật rõ, chủ đề tác phẩm bộc lộ trọn vẹn (31)=> tình đối nghịch với tình cảm tự hào mãnh liệt làng Chợ Dầu ông Hai Khác với suy nghĩ làng quê “Tinh thần cách mạng lắm” ông => Vai trị: tạo tâm lí, diễn biến gay gắt nhân vật, làm bộc lộ sâu sắc tình cảm yêu làng,yêu nước ông Hai Xét mặt thực, chi tiết hợp lí Xét mặt nghệ thuật tạo nên nút thắt cho câu chuyện; gây mâu thuẫn giằng xé tâm lí ơng lão đáng thương đáng trọng ấy; tạo điều kiện để thể tâm trạng phẩm chất, tính cách nhân vật thêm chân thực sâu sắc; góp phần giải chủ đề tác phẩm: phản ánh ca ngợi tình yêu làng, yêu nước chân thành, giản dị người nông dân Việt Nam kháng chiến chống Pháp.Sự phát triển câu chuyện bám theo tình ối oăm- Nhớ làng da diết – muốn làng, muốn tham gia kháng chiến – Mong nắng cho Tây chết => Yêu thương, gắn bó với làng quê, tự hào có trách nhiệm với kháng chiến làng – Ở phịng thơng tin, ơng nghe nhiều tin hay -> tin chiến thắng quân ta -> Ruột gan ông múa lên -> Quan tâm tha thiết, nồng nhiệt đến kháng chiến => Ơng Hai người nơng dân có tính tình vui vẻ, chất phác, có lịng gắn bó với làng quê kháng chiến- Khi nghe tin xấu ông Hai sững sờ,xấu hổ, uất ức: “cổ ông lão nghẹn ắng hẳn lại,da mặt tê rân rân Ông lão lặng tưởng không thở được” Từ đỉnh cao niềm vui,niềm tin ông Hai rơi xuống vực thẳm đau đớn, tủi hổ tin bất ngờ Khi trấn tĩnh lại phần nào,ơng cịn cố chưa tin tin Nhưng người tản cư kể rảnh rọt quá, lại khẳng định họ “vừa lên” làm ông không tin Niềm tự hào làng sụp đổ,tan tành trước tin sét đánh Cái mà ông yêu q quay lưng lại với ơng Không xấu hổ trước bà mà ông tự thấy ông hạnh phúc riêng ông,cuộc đời ông chết lần -Từ lúc tâm trí ơng Hai cịn có tin xâm chiếm,nó thành nỗi ám ảnh day dứt Nghe tiếng chửi bọn Việt gian, ông“cúi gằm mặt mà đi” Về đến nhà ông nằm vật giường tủi thân nhìn lũ “nước mắt ông lão giàn ra” Bao nhiêu điều tự hào quê hương sụp đổ tâm hồn người nơng dân mực u q hương Ơng cảm thấy ơng mang nỗi nhục tên bán nước theo giặc, ông mang nỗi nhục – Suốt ngày ông không dám đâu Ông quanh quẩn nhà,nghe ngóng tình hình bên ngồi “Một đám đơng túm lại, ông để ý, dăm bảy tiếng cười nói xa xa,ông chột Lúc ông nơm nớp tưởng người ta để ý, người ta bàn tán đến “cái chuyện ấy” Thoáng nghe tiếng Tây, Việt gian, cam – nhông… ông lủi nhà,nín thít Thơi lại chuyện rồi!” – Ông Hai rơi vào tình trạng bế tắc, tuyệt vọng nghĩ tới tương lai Ơng khơng biết đâu, làng thi khơng được, làng lúc đồng nghĩa với theo Tây,phản bội kháng chiến Ở lại khơng xong, mụ chủ nhà đánh tiếng xua đuổi.Còn thi biết đâu người ta chưa chấp dân làng Chợ Dầu phản bội Nếu trước, tình yêu làng tình u nước hịa quyện lúc này, ơng Hai buộc phải có lựa chọn.Quê hương Tổ quốc,bên nặng hơn? Đó khơng phải điều đơn giản với ơng, làng Chợ Dầu trở thành phần đời, khơng dễ vứt bỏ; cịn cách mạng cứu cánh gia đình ơng, giúp cho gia đình ơng khỏi đời nơ lệ Cuối cùng, ơng định: “Làng u thật, làng theo Tây phải thù” Như vậy, tình u làng có thiết tha, mãnh liệt đến đâu khơng thể mãnh liệt tình yêu đất nước Đó biểu vẻ đẹp tâm hồn người Việt Nam, cần họ sẵn sàng gạt bỏ tình cảm riêng tư để hướng tới tình cảm chung cộng đồng (32)chuyện với mình, giãi bày với lịng tự nhắc nhở: ln “Ủng hộ Cụ Hồ Chí Minh” Tình q lòng yêu nước thật sâu nặng thiêng liêng- Đúng lúc ơng Hai có định khó khăn tin làng Chợ Dầu phản bội cải Sự đau khổ ơng Hai ngày qua nhiều niềm phấn khởi hạnh phúc ông lúc lớn nhiêu.Ơng “bơ bơ” khoe với người tin làng ông bị “đốt nhẵn”, nhà ông bị “đốt nhẵn” Nội dung lời “khoe” ơng vơ lí khơng vui mừng trước cảnh làng, nhà bị giặc tàn phá Nhưng tình điều vơ lí lại dễ hiểu: Sự mát vật chất chẳng thấm vào đâu so với niềm vui tinh thần mà ông đón nhận Nhà văn Kim Lân tỏ sắc sảo việc nắm bắt miêu tả diễn biến tâm lí nhânTruyện thể chân thực, sinh động tình cảm yêu làng quê thống với lòng yêu đất nước nhân vật ông Hai-Tác giả sáng tạo tình truyện có tính căng thẳng, thử thách -Xây dựng cốt truyện tâm lí ( trọng vào tình bên nội tâm nhân vật) -Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật tự nhiên mà sâu sắc,tinh tế (33)- Nguyễn Thành Long (1925-1991), quê Duy Xuyên, Quảng Nam – Ông viết văn từ thời kháng chiến chống Pháp, bút chuyên viết truyện ngắn kí – Ơng thường viết công xây dựng chủ nghĩa xã hội miền Bắc năm 60-70 kỉ XX – Truyện ngắn Nguyễn Thành Long nhẹ nhàng, tình cảm,thường pha chất kí giàu chất thơ, thấm đẫm chất trữ tình – Văn ông thường ánh lên vẻ đẹp người nên có khả lọc làm sáng tâm hồn, khiến thêm yêu sống – Nguyễn Thành Long ngồi viết văn cịn viết báo, làm xuất bản, dịch số tác phẩm tiếng văn học nước- “Lặng lẽ Sa Pa” sáng tác năm 1970, chuyến thực tế tác giả Lào Cai Đây truyện ngắn tiêu biểu đề tài viết sống hịa bình, xây dựng chủ nghĩa xã hội miền Bắc – In tập “Giữa xanh” (1972) Nguyễn Thành Long- Đoạn 1: Từ đầu…đến…”Kìa, kia”: Anh niên qua lời giới thiệu bác lái xe – Đoạn 2: Tiếp…đến…”khơng có vật thế”: Cuộc gặp gỡ,trị chuyện anh niên với ông họa sĩ cô kĩ sư – Đoạn 3: Còn lại: Cuộc chia tay cảm độnghội miền BắcTrên chuyến xe khách từ Hà Nội lên Lào Cai, ông họa sĩ già,bác lái xe, kĩ sư trẻ tình cờ quen Bác lái xe giới thiệu cho ông họa sĩ cô kĩ sư làm quen với anh niên làm cơng tác khí tượng đỉnh n Sơn Trong gặp gỡ 30 phút, anh niên tặng hoa cho gái, pha trà trị chuyện với người sống cơng việc anh Ơng họa sĩ muốn vẽ chân dung anh Anh niên từ chối giới thiệu với ông người khác mà anh cho xứng đáng anh Những người tình cờ gặp trở nên thân thiết Khi chia tay, ông họa sĩ hứa quay trở lại, cô kĩ sư thấy xúc động, yên tâm định lên Lào Cai cơng tác, cịn anh niên tặng người trứng- Truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa” xây dựng xoay quanh tình truyện đơn giản mà tự nhiên Đó gặp gỡ tình cở người khách chuyến xe lên Sa Pa với anh niên làm công tác khí tượng đỉnh n Sơn – Tình gặp gỡ hội thuận tiện để tác giả khắc họa “bức chân dung” nhân vật cách tự nhiên tập trung, qua quan sát nhân vật khác qua lời lẽ, hành động anh Đồng thời, qua “bức chân dung” ( sống suy nghĩ) người niên, qua cảm nhận nhân vật khác ( chủ yếu ông họa sĩ) anh người anh, tác giả làm bật chủ đề tác phẩm: Trong lặng lẽ, vắng vẻ núi cao Sa Pa, nơi mà nghe tên người ta nghĩ đến nghỉ ngơi, có người ngày đêm làm việc miệt mài, say mê cho đất nước-Nắng đốt cháy rừng cây, mạ bạc đèo… -Cây hoa tử kinh nhô đầu màu hoa cà lên màu xanh rừng -Mây bị nắng xua, cuộn tròn lại cục, lăn vòm ướt sương, rơi xuống đường cái, luồn vào gầm xe (34)sáng, chữ, câu có đường nét,hình khối, sắc màu Văn xi truyện ngắn mà giàu nhịp điệu mang âm hưởng thơ thiên nhiên đất nướcĐây nhân vật truyện.Tuy nhiên tác giả không cho nhân vật xuất từ đầu mà gián tiếp qua lời giới thiệu ấn tượng bác lái xe ( “một người cô độc gian”,rằng “thèm người” họa sĩ đến gặp “cũng thích vẽ”; sau xuất trực tiếp qua gặp gỡ, trị chuyện với nhân vật khác khoảng thời gian ngắn ngủi ( ba mươi phút) Chỉ 30 phút đủ để người tiếp xúc kịp ghi ấn tượng – kịp để ông họa sĩ thực kí họa chân dung, kịp để kỹ sư bàng hồng có hàm ơn anh.Rồi dường anh lại khuất lấp vào mây mù bạt ngàn lặng lẽ muôn thuở núi cao Sa Pa Và-> Với cách dựng truyện thế, anh niên qua nhìn nhận, đánh giá nhân vật khác: bác lái xe, ơng họa sĩ, kĩ sư Qua cách nhìn nhận cảm xúc người, nhân vật anh niên thêm rõ nét đáng mến- Lật trang văn Nguyễn Thành Long, ta thấy anh niên 27 tuổi sống làm việc đỉnh núi cao 2600m, quanh năm làm bạn với mây mù cỏ – Anh làm cơng tác khí tượng kiêm vật lí địa cầu Cơng việc anh “đo gió, đo mưa, đo nắng,tính mây đo chấn động mặt đất, dự báo thời tiết ngày để phục vụ sản xuất phục vụ chiến đấu” Một cơng việc gian khó địi hỏi xác, tỉ mỉ tinh thần trách nhiệm cao “Nửa đêm dù mưa tuyết, gió lạnh, ốp phải trở dậy trời làm việc” – Hoàn cảnh sống khắc nghiệt vô heo hút, vắng vẻ; sống cơng việc có phần đơn điệu, giản đơn…là thử thách thực tuổi trẻ vốn sung sức khát khao trời rộng, khát khao hành động Nhưng gian khổ chàng trai trẻ phải vượt qua cô đơn, vắng vẻ quanh năm suốtdừng xe khách qua núi để gặp gỡ, trò chuyện – Và anh vượt qua hoàn cảnh suy nghĩ đẹp,giản dị mà sâu sắc- Anh hiểu rằng, cơng việc làm nhỏ bé liên quan đến công việc chung đất nước, người – Làm việc đỉnh núi cao,khơng có giám sát,thúc giục anh ln tự giác, tận tụy Suốt năm rịng rã ghi báo “ốp”đúng Phải ghi báo nhà mưa tuyết lạnh cóng, gió lớn đêm tối lúc 1h sáng, anh không ngần ngại – Và anh sống thật hạnh phúc biết kịp thời phát đám mây khô mà anh góp phần vào chiến thắng khơng qn ta bầu trời Hàm Rồng – Anh yêu cơng việc mình, anh kể cách say sưa tự hào.Với anh, công việc niềm vui,hiểu anh thực tìm thấy niềm vui hạnh phúc công việc thầm lặng Sa Pa sương mù bao phủ- Sống đỉnh núi cao, anh chủ động xếp cho sống ngăn nắp: “một nhà ba gian, sẽ, với bàn ghế, sổ sách, biểu đồ, thống kê, máy đàm”.Cuộc sống riêng anh “thu gọn lại góc trái gian với giường con,một bàn học, giá sách” – Ngồi cơng việc, anh cịn trồng hoa, ni gà, làm cho sống thêm thi vị, phong phú vật chất tinh thần – Cuộc sống anh không cô đơn, buồn tẻ anh có nguồn vui đọc sách Anh coi sách người bạn để trò chuyện, để lọc tâm hồn Sách nhịp cầu kết nối với giới nhộn nhịp bên (khi bác lái xe đưa gói sách cho anh, anh“mừng quýnh” bắt vàng) (35)- Sống hồn cảnh có người dần thu lại nỗi đơn.Nhưng anh niên thật đáng yêu nỗi “ thèm người”,lòng hiếu khách đến nồng nhiệt quan tâm đến người khác cách chu đáo – Biểu hiện: + Tình thân với bác lái xe, thái độ ân cần chu đáo, tặng củ tam thất cho vợ bác vừa ốm dậy + Vui sướng cuống cuồng có khách đến thăm nhà + Anh đón tiếp khách nồng nhiệt, ân cần chu đáo : hái bó hoa rực rỡ sắc màu tặng người gái chưa quen biết: “Anh trai, tựnhiên với người bạn quen thân, trao bó hoa cắt cho người gái,và tự nhiên, cô đỡ lấy”, pha nước chè cho ông họa sĩ + Anh trị chuyện cởi mở với ơng họa sĩ cô kĩ sư công việc, sống mình, bạn bè nơi Sa Pa lặng lẽ + Đếm phút sợ hết ba mươi phút gặp gỡ vô quý báu + Lưu luyến với khách chia tay, xúc động phải “quay mặt đi” ấn vào tay ông hoạ sĩ già trứng làm quà, không dám tiễn khách xe dù chưa đến “ốp” +… -> Tất khơng chứng tỏ lịng hiếu khách người niên mà thể cởi mở, chân thành, nhiệt tình đáng qAnh người khiêm tốn, thành thực cảm thấy công việc lời giới thiệu nhiệt tình bác lái xe chưa xứng đáng, đóng góp bình thường nhỏ bé, anh cịn thua ơng bố chưa đội, trực tiếp chiến trường đánh giặc Khi ơng hoạ sĩ kí hoạ chân dung,anh từ chối, e ngại nhiệt tình giới thiệu người khác đáng vẽ anh nhiều (ông kĩ sư vườn rau Sa Pa, anh cán nghiên cứu đồ sét )- Tuy không dùng cách kể thứ ngườikể chuyện nhập vào nhìn suy nghĩ nhân vật ơng họa sĩ để quan sátvà miêu tả từ cảnh thiên nhiên đến nhân vật chuyện Từ đó, gửi gắmsuy nghĩ người, nghệ thuật – Ngay từ phút ban đầu gặp gỡ anh niên, sựtừng trải nghề nghiệp niềm khao khát người nghệ sĩ tìm đối tượng củanghệ thuật, ơng xúc động bối rối – Ông muốn ghi lại hình ảnh anh niên nét bút kíhọa “người trai đáng yêu thật làm cho ông nhọc quá” Những xúccảm suy tư nhân vật ông họa sĩ người niên điều khácnữa gợi lên từ câu chuyện anh làm cho chân dung nhân vật thêmsáng đẹp tạo nên chiều sâu tư tưởng- Đây cô gái dám rời Hà Nội, bỏ lại sau lưng “mối tìnhđầu nhạt nhẽo” để lên cơng tác miền cao Tây Bắc Cuộc gặp gỡ bất ngờ với anhthanh niên, điều anh nói, câu chuyện anh kể người khác khiếncơ “bàng hồng”, “cơ hiểu thêm sống dũng cảm tuyệt đẹp ngườithanh niên, giới người anh mà anh kể, đườngcô tới” Nhờ “bàng hồng” ấy, nhậnra mối tình lâu nhạt nhẽo biết bao, sống lâu naytầm thường biết bao, giới lâu nhỏ bé ! Khoảnhkhắc bàng hồng bừng dậy tình cảm lớn lao, cao đẹp khingười ta bắt gặp ánh sáng đẹp đẽ toả từ sống, từ tâm hồnngười khác – Cùng với bàng hồng “một ấn tượng hàm ơn khótả dạt lên lịng gái Khơng phải bó hoa to theocô chuyến thứ đời Mà bó hoa khác nữa, bó hoa củanhững háo hức mơ mộng ngẫu nhiên anh cho thêm cô” Cuộc gặp gỡ khơi lêntrong tâm tư gái trẻ tình cảm suy nghĩ mẻ, cao đẹp conngười, sống Qua tâm tư cô gái, ta nhận vẻ đẹp sức ảnh hưởngcủa nhân vật anh niên(36)trách nhiệm vớicông việc, nhạy cảm trước vẻ đẹp thiên nhiên người Bác lái xe làcầu nối anh niên đời ( mua sách cho anh, dừng xe chânđồi để anh trò chuyện, giới thiệu người bạn cho anh) Bác lái xe cũnglà người dẫn dắt truyện, kích thích tị mị ơng họa sĩ kĩ sư anhthanh niên – người cô độc gian, người “thèm người”- Anh bạn đồng nghiệp lặng lẽ cống hiến đỉnhPhan-xi-păng cao 3142 mét – Ông kĩ sư vườn rau Sa Pa hết lịng với cơng việc Kiên trì, bền bỉ, làm việc âm thầm lặng lẽ “ngày sang ngàykhác” Ông ngồi im vườn su hào rình xem cách ong lấy phấn, thụ phận chohoa su hào Và tự ông thụ phấn cho su hào để củ su hào nhân dântoàn miền Bắc ăn to hơn, Ông kĩ sư làm cho anh niên cảmthấy đời đẹp quá! Công việc thầm lặng người nơimảnh đất Sa Pa mói hiểu nghĩa – Anh cán nghiên cứu đồ sét Anh ởtrong tư sẵn sằng suốt ngày chờ sét “nửa đêm mưa gió,rét buốt,mặc, nghesét chống chồng chạy ra” Anh hi sinh hạnh phúc cá nhân niềm đam mêcơng việc để khai thác “của chìm nơng, chìm sâu” lịng đất làm giàu choTổ quốc – Ông bố anh niên xung phong độithường, mà tiêu biểu anh niên làm cơng tác khítượng đỉnh núi cao Qua đó, truyện khẳng định vẻ đẹp conngười lao động ý nghĩa công việc thầm lặng- Cốt truyện đơn giản, xoay quanh tình cócuộc gặp gỡ bất ngờ ông họa sĩ già,cô kĩ sư trẻ anh niên làmcơng tác khí tượng Cuộc gặp gỡ diễn chốc lát để lại mộtấn tượng gợi nhiều suy nghĩ dẫn tới nhân vật mới: kĩ sư vườnrau, nhà nghiên cứu sét – Xây dựng nhân vật chân dung, nhân vật ghi lại đượcđánh giá qua cảm nhận trực tiếp khơng nhạt nhịa khắchọa qua nhiều điểm nhìn miêu tả tinh tế (37)- Nguyễn Quang Sáng, sinh năm 1932, quê huyện Chợ Mới,tỉnh An Giang – Trong kháng chiến chống Pháp,ông tham gia đội, hoạt động chiến trường Nam Bộ – Từ sau năm 1954, tập kết miền Bắc, Nguyễn Quang Sáng bắt đầu viết văn – Những năm chống Mĩ, ông trở Nam Bộ tham gia kháng chiến tiếp tục sáng tác văn học – Tác phẩm Nguyễn Quang Sáng có nhiều thể loại: truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch phim viết sống người Nam Bộ hai kháng chiến sau hịa bình – Năm 2000, ơng Nhà nước tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh văn học nghệ thuật- Truyện ngắn “Chiếc lược ngà” viết năm 1966–khi tác giả hoạt động chiến trường Nam Bộ năm kháng chiến chống Mĩ đưa vào tập truyện tên – Nói hồn cảnh viết truyện ngắn “Chiếc lược ngà”, Nguyễn Quang Sáng tâm sự: “Năm 1966, từ miền Bắc trở miền Nam Vùng Đồng Tháp Mười mênh mông nước trắng Tôi ghe vào sâu rừng sống nhà sàn treo cây.Lúc đó, đồn giao liên dẫn đường tồn nữ Tơi có ấn tượng với câu chuyện gái giao liên có lược ngà trắng Sau nghe cô kể chuyện, ngồi viết ngày, đêm hoàn thành tác phẩm này” ( Văn lớp khơng khó bạn nghĩ ) – Văn sách giáo khoa đoạn trích phần truyện- Đoạn 1: Từ đến…đến…”Nó nói tiếng nấc, vừa nói vừa từ từ tuột xuống” -> Tình cảm cha bé Thu ông Sáu ba ngày ông nghỉ phép – Đoạn 2: Cịn lại -> Ở khu cứ, ơng Sáu làm lược ngà tặngcảnh éo le chiến tranhÔng Sáu xa nhà kháng chiến.Mãi đến gái lên tám tuổi, ơng có dịp thăm nhà, thăm Bé Thu không nhận cha vết sẹo mặt làm ba em khơng giống với người cha ảnh mà em biết Em đối xử với ba người xa lạ Đến Thu nhận cha,tình cha thức dậy mãnh liệt em lúc ơng Sáu phải lên đường trở khu Ở khu cứ, người cha dồn hết tình cảm yêu quý, nhớ thương đứa vào việc làm lược ngà voi để tặng Trong trận càn, ông Sáu hi sinh Trước lúc mãi, ông kịp trao lược cho bác Ba, nhờ bạn chuyển cho gái- Tình 1: Đó gặp gỡ hai cha ông Sáu sau tám năm xa cách, thật trớ trêu bé Thu không nhận cha, đến lúc em nhận biểu lộ tình cảm thắm thiết ơng Sáu lại phải lên đường – Tình 2: Ở khu cứ, ơng Sáu dồn tất tình u thương lịng mong nhớ đứa vào việc làm lược ngà để tặng con, ơng hi sinh chưa kịp trao quà cho gái => Như vậy, tình thứ bộc lộ tình cảm mãnh liệt bé Thu với cha, tình thứ hai lại biểu lộ tình cảm sâu sắc, thắm thiết ơng Sáu với Tình truyện mang đầy kịch tính chứa đựng nhiều yếu tố bất ngờ Đó tình ngẫu nhiên song lại phổ biến, tình đầy éo le mà thường gặp chiến tranh Song đặt nhân vật vào tình ấy, nhà văn muốn khẳng định ngợi ca:tình cha thiêng liêng, sâu nặng giá trị nhân sâu sắc Tình cảm cao đẹp hồn cảnh chiến tranh(38)trịn mắt nhìn…ngơ ngác, ” Khi ông Sáu đến gần, giọng lặp bặp run run: “Ba con! Ba con” “Con bé thấy lạ quá, mặt tái đi,rồi chạy kêu thét lên: Má! Má !” – Suốt ba ngày, ông Sáu chẳng đâu xa, muốn bên vỗ về, chăm sóc, bù đắp cho thiếu thốn tình cảm Song, ơng xích lại gần tìm cách xa lánh, định không gọi tiếng “ba” + Khi má dọa đánh bắt kêu “ba” vào ăn cơm, nói trổng: “Vơ ăn cơm!”; “Cơm chín rồi!”; “Con kêu mà người ta không nghe” Hai tiếng “người ta” làm ơng Sáu đau lịng đến mức khơng khóc được, khe khẽ lắc đầu cười + Đến bữa sau, má giao cho nhiệm vụ nhà trơng nồi cơm,nó khơng thể tự chắt nước Tưởng chừng phải cầu cứu đến người lớn, phải gọi “ba” Nhưng khơng, nói trổng “Cơm sơi rồi, chắt nước giùm cái!”.Bác Ba mở đường cho nó, khơng để ý, lại kêu “Cơm sơi rồi, nhão bây giờ!” Ơng Sáu ngồi im Và tự làm lấy cơng việc nguy hiểm q sức, mà định không chịu nhượng bộ, định khơng chịu cất lên tiếng mà ba mong chờ + Đỉnh điểm kịch tính: bé Thu hất trứng cá mà ông Sáu gắp cho nó, làm cơm văng tung tóe Ơng Sáu khơng thể chịu đựng trước thái độ lạnh lùng đứa gái mà ông yêu thương, ông giận chẳng kịp suy nghĩ, ông vung tay đánh vào mơng Bị ơng Sáu đánh,Thu khơng khóc, gắp lại trứng cá bỏ sang nhà ngoại, lúc cịn cố ý khua dây lịi tói kêu rổn rảng – Những chi tiết bình thường mà tinh tế chứng tỏ nhà văn thấu hiểu tâm lí trẻ em Trẻ vốn thơ ngây đầy cố chấp,nhất chúng có hiểu lầm, chúng kiên chối từ tình cảm người khác mà không cần cân nhắc, với bé cá tính, bướng bỉnh Thu.Người đọc nhiều thấy giận em, thương cho anh Sáu Nhưng thật em cô bé dễ thương Bởi nguyên nhân sâu xa chối từ tình u ba.Tình u đến tơn thờ, trung thành tuyệt người ba ảnh chụp chung với má – người ba với gương mặt vết thẹo dàigiây phút ơng Sáu lên đường nỗi đau khơng đón nhận – Bằng quan sát tinh tế, bác Ba người nhận thay đổi Thu “vẻ mặt sầm lại buồn rầu”, “đơi mắt to nhìn với vẻ nghĩ ngợi sâu xa” Điều cho thấy tâm hồn đứa trẻ nhạy cảm Thu có ý thức cảm giác chia li, giây phút em thèm biểu lộ tình yêu với ba hết, ân hận làm ba buồn khiến em không dám bày tỏ Để tình yêu ba trào dâng mãnh liệt em vào khoảnh khắc ba nhìn em với nhìn trìu mến, giọng nói ấm áp “thơi, ba nghe con!” Đúng vào lúc không ngờ tới, kể ông Sáu, Thu lên tiếng kêu thét “Ba a a ba!” “Tiếng kêu tiếng xé, xé im lặng ruột gan người nghe thật xót xa Đó tiếng “ba” cố kìm nén năm nay, tiếng “ba” vỡ tung từ đáy lịng nó” Tiếng gọi thân thương đứa trẻ gọi đến thành quen với cha Thu nỗi khát khao năm trời xa cách thương nhớ Đó tiếng gọi trái tim,của tình u lịng đứa bé tuổi mong chờ giây phút gặp ba – Đi liền với tiếng gọi cử vồ vập, cuống quýt nỗi ân hận Thu: chạy xô tới, nhảy thót lên, dang chặt hai tay ơm lấy cổ ba, ba khắp, tóc, cổ, vai, vết thẹo dài má,khóc tiếng nấc, kiên không cho ba Cảnh tượng tơ đậm thêm tình u mãnh liệt, nỗi khát khao mong mỏi mà Thu dành cho ba Phút giây khiến người xung quanh không cầm nước mắt bác Ba “bỗng thấy khó thở có bàn tay nắm chặt trái tim mình” – Dường nhà văn Nguyễn Quang Sáng muốn kéo dài thêm giây phút chia ly cha Thu cảm nhận người đọc cách rẽ mạch truyện sang hướng khác, để bác Ba nghe bà ngoại Thu kể lại chuyện trò hai bà cháu đêm qua Chi tiết vừa giải thích cho ta hiểu thái độ bướng bỉnh không nhận ba hôm trước bé Thu thay đổi hành động em hơm Như vậy, lịng bé, tình u dành cho ba ln tình cảm thống nhất, mãnh liệt Dù cách biểu tình u thật khác hai hồn cảnh, xuất phát trừ cội nguồn trái tim đứa trẻ ln khao khát tình cha Tuy nhiên, Thu trước sau cô bé ngây thơ, em đồng ý cho ba để ba mua lược, quà nhỏ mà em bé gái ao ước Bắt đầu từ chi tiết này, lược ngà bước vào câu chuyện, trở thành chứng nhân âm thầm cho tình cha thiêng liêng, (39)=> Qua diễn biến tâm lí Thu, ta thấy tác giả tỏ am hiểu tâm lí trẻ thơ diễn tả sinh động với lịng u mến,trân trọng tình cảm trẻ thơ- Nỗi khao khát gặp lại sau tám năm xa cách + Khi gặp lại con, không chờ xuồng cập bến, ông “nhún chân nhảy thót lên, xơ xuồng tạt ra, bước vội vàng với bước dài dừng lại kêu to: Thu! Con” Anh vừa bước vào vừa khom người đưa tay đón chờ con… Anh khơng ghìm xúc động… + Khi bé Thu sợ hãi bỏ chạy, anh đứng sững lại đó, nhìn theo con, nỗi đau đớn khiến mặt anh sầm lại trông thật đáng thương hai tay buông xuống bị gãy – Nỗi khổ niềm vui ba ngày thăm nhà + Trước thái độ lạnh nhạt, ông đau khổ, cảm thấy bất lực:Suốt ngày anh chẳng đâu xa, lúc vỗ Nhưng vỗ về, bé đẩy Anh mong nghe tiếng ba bé, bé chẳng chịu gọi Anh đau khổ “nhìn vừa khe khẽ lắc đầu vừa cười” “khổ tâm khơng khóc được” + Hơm chia tay, nhìn thấy đứng góc nhà, ông muốn ôm con, hôn “sợ giẫy lên lại bỏ chạy” nên “chỉ đứng nhìn nó” với đơi mắt “trìu mến lẫn buồn rầu”… Cho đến cất tiếng gọi Ba, ơng xúc động đến phát khóc “khơng muốn cho thấy khóc, anh Sáu tay ôm con,một tay rút khăn lau nước mắt, lên mái tóc con” -> Đây giọt nước mắt hạnh phúc người cha, người cán kháng chiến – Tình u tha thiết ơng cịn thể sâu sắc ông khu cứ: + Xa con, ông nhớ nỗi day dứt, ân hận ám ảnh lỡ tay đánh + Lời dặn lúc chia tay thúc ông làm cho lược + Tác giả diễn tả tình cảm ơng Sáu xung quanh chuyện ông làm lược: _ Kiếm khúc ngà voi, ông hớn hở đứa trẻ quà:“từ đường mòn chạy lẫn rừng sâu, anh hớt hải chạy về, tay cầm khúc ngà đưa lên khoe với Mặt anh hớn hở đứa trẻ q” _ Rồi ơng dồn hết tâm trí công sức vào việc làm cho lược: “anh cưa lược, thận trọng, tỉ mỉ cố công người thợ bạc” Trên sống lưng lược, ơng gị lưng, tẩn mẩn khắc nét chữ:“Yêu nhớ tặng Thu ba” Ông gửi vào tất tình u nỗi nhớ _ Nhớ “anh lấy lược ngắm nghía mài lên tóc cho lược thêm bóng, thêm mượt” Ơng khơng muốn ơng đau chải lược.u con, ơng Sáu u đến sợi tóc -> Chiếc lược trở thành vật thiêng liêng ông Sáu, làm dịu nỗi ân hận, chứa đựng bao tình cảm yêu mến, nhớ thương, mong ngóng người cha với đứa xa cách Cây lược ngà kết tinh tình phụ tử thiêng liêng – Ông Sáu hi sinh trận càn lớn quân Mĩ – ngụy chưa kịp trao lược cho gái “Trong phút cuối cùng,khơng cịn đủ sức trăng trối lại điều gì, có tình cha khơng thể chết được”, tất tàn lực cuối cịn cho ơng làm việc “đưa tay vào túi, móc lược” đưa cho người bạn chiến đấu Đó điều trăng trối khơng lời thiêng liêng lời di chức Nó ủy thác, ước nguyện cuối cùng, ước nguyện tình phụ tử Và giây phút ấy, lược tình phụ tử biến người đồng đội ông Sáu thành người cha thứ hai bé Thu-Truyện “Chiếc lược ngà” thể cách cảm động tình cha thắm thiết, sâu nặng cao đẹp cha ơng Sáu hồn cảnh éo le chiến tranh -Truyện gợi cho người đọc nghĩ đến thấm thía mát đau thương, éo le mà chiến tranh gây cho người, gia đình- Xây dựng tình truyện bất ngờ mà tự nhiên, hợp lí (40)câu chuyện Với kể này, người kể chuyện xen vào lời bình luận, suy nghĩ,bày tỏ đồng cảm, chia sẻ với nhân vật, câu chuyện mang tính khách quan (41)- Thanh Hải nhà thơ cách mạng – Trong hai kháng chiến kể thời kì đen tốinhất, ông bám trụ quê hương ( vùng Thừa Thiên – Huế ), cất lên tiếng thơca ngợi tình yêu quê hương đất nước, ca ngợi hi sinh nhân dân miền Nam khẳngđịnh niềm tin vào chiến thắng cách mạng Có thể nói đời ông cốnghiến trọn vẹn cho đất nước, cho quê hương(Trần Hữu Tá)- Bài thơ đời tháng 11/1980, lúc này, đất nước thốngnhất, xây dựng sống với mn ngàn khó khăn thử thách – Và hoàn cảnh đặc biệt nhà thơThanh Hải Ông bị bệnh nặng phải điều trị bệnh viện trung ương thành phốHuế, tháng sau ơng qua đời Có hiểu cho hồn cảnh nhà thơ trêngiường bệnh ta thấy hết lòng tha thiết với sống, với quêhương đất nước nhà thơ- Khổ 1: Cảm xúc nhà thơ trước mùa xuân thiên nhiên, đấttrời – Khổ 2,3: Cảm xúc nhà thơ mùa xuân đất nước – Khổ 4,5: Lời ước nguyện chân thành, tha thiết nhà thơ – Khổ 6: Lời ngợi ca quê hương, đất nước qua điệu dân ca xứHuế“mùaxuân nho nhỏ” ngườiBài thơ cảm xúc trực tiếp hồn nhiên, trongtrẻo trước vẻ đẹp sức sống mùa xuân thiên nhiên, từ mở rộng cảm nghĩvề mùa xuân đất nước Từ mùa xuân lớn thiên nhiên đất nước mà liên tưởngtới mùa xuân đời – mùa xuân nho nhỏ góp vào mùa xuân lớn Bàithơ kết thúc trở với cảm xúc thiết tha, tự hào quê hương,đất nước qua điệu dân ca xứ Huế => Mạch cảm xúc phát triển theo lối “tức cảnh sinh tình”đặc trưng bật thơ caKhác với tranh thiên nhiên mùa xuân rực rỡ sắc màu, rạo rực tình thiphẩm “Vội vàng” Xuân Diệu, với:Không mang sắc xanh tràn ngập không gian thơ “Mùa xuân xanh” Nguyễn Bính với:Cũng không khốc lên áo mơ màng, tình tứ thơ “Mùa xuân chín” Hàn Mặc Tử, với:(42)Bức tranh thiên nhiên mùa xuân “Mùa xuân nho nhỏ” Thanh Hải vẽ bằngnhững hình ảnh, màu sắc, âm hài hòa, sống động, tràn đầy sức sống:-Ngay hai câu mở đầu ta bắt gặp cách viết khác lạ Khơng viết bìnhthường: “một bơng hoa tím biếc mọc dịng sơng xanh” mà đảo lại “Mọc giữadịng sơng xanh/Một bơng hoa tím biếc” Động từ “mọc” đảo lên đầu câu thơlà dụng ý nghệ thuật tác giả => khắc sâu ấn tượng sức sống trỗidậy vươn lên mùa xuân Tưởng bơng hoa tím biếc từ từ, lồ lộmọc lên, vươn lên, xòe nở mặt nước xanh dịng sơng xnxanh phản ánh màu xanh bầu trời, cối haibên bờ, màu xanh quen thuộc mà ta gặp sơng ởdải đất miền Trung – Nổi bật xanh lơ dịng sơng hình ảnh “mộtbơng hoa tím biếc”, hình ảnh thân thuộc cánh lục bình hay súng,bông trang mà ta thường gặp ao hồ sông nước làng quê:Màu tím biếc khơng lẫn vào đâuđược với sắc màu tím Huế thân thương- vốn nét đặc trưng cô gái đấtkinh kỳ với sông Hương núi Ngự -> Màu xanh nước hài hồ với màu tím biếc bônghoa tạo nên nét chấm phá nhẹ nhàng mà sống động, đem lại vẻ đẹp tựnhiên, hài hòa, màu sắc đặc trưng xứ Huế – Bức tranh khơng có “họa” mà cịn có “nhạc” tiếngchim chiền chiện cất lên với muôn vàn lời ca tiếng hót, reo mừng:+ Nhà thơ gọi “ơi” nghe mà tha thiết thế! Lời gọi ấykhơng cất lên từ tiếng nói mà cất lên từ sâu thẳm tình yêu thiên nhiên, cất lêntừ lòng nhà thơ trước mùa xuân tươi đẹp với âm rộn rã + Lời gọi đầu nhen nhóm góc trái tim, conngười nhà thơ cảnh sắc, âm hịa vào làm một, cảm xúctừ mà ịa thành lời, thật ngỡ ngàng, thật thích thú + Cảm xúc nhà thơ trào dâng thực qua câu hỏi tutừ: “Hót chi mà vang trời” Thứ âm thiếu làm sống dậy cảkhông gian cao rộng, khoáng đạt, làm sống dậy, vực dậy tâm hồn ngườiđang phải đối mặt với bóng đen ú ám bệnh tật, chết rình rập -> Dịng sơng êm trơi, bơng hoa lững lờ, tiếng chim rộnrã… tranh mùa xuân xứ Huế đẹp, nhẹ nhàng, mơ mộng thế! – Thiên nhiên, mùa xuân vốn hào phóng, sẵn sàng traotặng người vẻ đẹp người biết mở rộng lòng Thanh Hải đãthực đón nhận mùa xuân với tất tài hoa ngòi bút, thăng hoa củatâm hồn Nhà thơ lặng ngắm, lặng nghe trái tim xao động, trí tưởngtượng, liên tưởng độc đáo:+ Cụm từ “ giọt long lanh” gợi lên liên tưởng phongphú đầy thi vị Nó giọt sương lấp lánh qua kẽ buổi sớmmùa xuân tươi đẹp, giọt nắng rọi sáng bên thềm, giọt mưa xuânđang rơi…Theo mạch cảm xúc nhà thơ có lẽ giọt âm tiếngchim ngân vang, đọng lại thành giọt niềm vui, rơi xuống cõi lòng rộng mởcủa thi sĩ, thấm vào tâm hồn rạo rực tình xuân (43)Khi xưa, đêm đen kiếp sống nô lệ, nhà thơ Tố Hữu –một người xứ Huế viết:Đó Huế q khứ nơ lệ đen tối, lầm than Thời nay,trong tại, Huế đổi khác, hối nhịp chiến đấu, xây dựng đấtnước:- Không phải ngẫu nhiên khổ thơ lại xuất hình ảnh“người cầm súng” “người đồng” Họ người cụ thể, conngười làm nên lịch sử với hai nhiệm vụ đất nước ta suốt quátrình phát triển lâu dài: chiến đấu sản xuất, bảo vệ xây dựng Tổ quốc – Mùa xuân đến mang đến tiếng gọi cố gắng vàhi vọng mới, mang đến tiếng gọi đất nước, quê hương đà đổithay, phát triển Những tiếng gọi lặng lẽ tới từ mùa xuân làm thức dậy conngười, làm trái tim người bừng lên rạng rỡ khơng khí sơi củađất nước, mn cỏ theo người lính vào chiến trường, sát kề vai,đã người lao động hăng say ngồi đồng ruộng – Mùa xn khơng chắp thêm đôi cánh sức mạnh cho conngười mà chuẩn bị cho người “lộc” non tươi mới, căng tràn nhựasống: + “Lộc” không hình ảnh tả thực mà mang ý nghĩa ẩndụ, tượng trưng + “Lộc” nhành non chồi biếc cỏ mùa xuân + Đối với người chiến sĩ, “lộc” cành ngụy trang chemắt quân thù chiến đấu bảo vệ Tổ quốc đầy cam go ác liệt + Đối với người nông dân “một nắng hai sương”, “lộc” lànhững mầm xuân tươi non trải dài ruộng đồng bát ngát, báo hiệu mùa bộithu + Nhưng đặc biệt cả, “lộc” sức sống, tuổi trẻ, sứcthanh xuân tươi đầy mơ ước, lí tưởng, đầy hồi bão khát vọng cốnghiến tuổi trẻ, sôi tâm hồn người – tâm hồn người línhdũng cảm, kiên cường nơi lửa đạn bom rơi – tâm hồn người nông dân cần cù,hăng say tăng gia sản xuất “Lộc” thành hơm niềm tin, hivọng ngày mai – Từ suy nghĩ thực đất nước, nhà thơ khái quát:+ Điệp ngữ “tất cả”, từ láy biểu cảm “hối hả”, “xônxao”, nhịp thơ nhanh => nhà thơ khái quát thời đại dântộc + “Hối hả” diễn tả nhịp điệu khẩn trương, tất bật nhữngcon người Việt Nam giai đoạn mới, thời đại mới, cơng xây dựngxã hội chủ nghĩa + Cịn “xôn xao” lại bộc lộ tâm trạng náo nức rộn ràng(44)- Xúc cảm trước vẻ đẹp thiên nhiên đất nước bước vàomùa xuân, nhà thơ Thanh Hải có nhìn sâu sắc tự hào lịch sử bốnnghìn năm dân tộc:+ Với nghệ thuật nhân hóa, Tổ quốc người mẹ tần tảo,vất vả gian lao, làm bật trường tồn đất nước Để có sựtrường tồn ấy, giang sơn gấm vóc thấm bao máu, mồ hôi nước mắt củacác hệ, tháng năm đằng đẵng lúc hưng thịnh, lúc thăng trầm Nhưngdù trở lực có mạnh đến đâu không khuất phục dân tộc Việt Nam:+ Đặc biệt, phép tu từ so sánh nhà thơ sử dụng vô cùngđặc sắc, làm ý thơ hàm súc –“Đất nước sao/Cứ lên phía trước” Sao lànguồn sáng bất diệt thiên hà, vẻ đẹp lung linh bầu trời đêm, hiệnthân vĩnh vũ trụ So sánh thế, tác giả ngợi ca đấtnước trường tồn, tráng lệ, đất nước hướng tương lai tươi sáng Điệpngữ “đất nước” nhắc lại hai lần thể sâu sắc ý thơ: trải qua nhữnggian truân, vất vả, đất nước toả sáng lên khơng ngăn cản- Từ cảm xúc mùa xuân, tác giả chuyển mạch thơmột cách tự nhiên sang bày tỏ suy ngẫm tâm niệm lẽ sống,về ý nghĩa giá trị đời người:+ Để bày tỏ lẽ sống mình, từ câu thơ mở đầuđoạn, Thanh Hải đem đến cho người đọc giai điệu ngào, êm củanhững liên tiếp “ta”-“hoa”-“ca” + Điệp từ “ta” lặp lặp lại thể ước nguyệnchân thành, thiết tha + Động từ “làm”-“nhập” vai trị vị ngữ biểu lộ hố thânđến diệu kỳ – hố thân để sống đẹp, sống có íchđất mẹ!Cịn vui làm chim nhỏcất tiếng hót rộn rã làm vui cho đời! + Các hình ảnh hoa, tiếng chim xuất cảmxúc thi nhân mùa xuân thiên nhiên tươi đẹp, lại sử dụng để thểhiện lẽ sống Một ý nghĩa mở ra, mong muốn sống cóích, sống làm đẹp cho đời lẽ thường tình + Cái “tơi”của thi nhân phần đầu thơ chuyểnhoá thành “ta” Có riêng chung “ta” Với cách sửdụng đại từ này, nhà thơ khẳng định cá nhân cộng đồng, cáiriêng chung + Hình ảnh “nốt trầm”và lặp lại số từ “một” tác giả cho thấyước muốn tha thiết, chân thành Khơng ồn ào, cao giọng, nhà thơ chỉmuốn làm “một nốt trầm” phải là“một nốt trầm xao xuyến” để góp vào bảnhồ ca chung Nghĩa nhà thơ muốn đem phần nhỏ bé riêng để góp vàocơng đổi lên đất nước- Lẽ sống Thanh Hải thể vầnthơ sâu lắng:(45)+ “Mùa xuân nho nhỏ” ẩn dụ đầy sáng tạo, biểu lộ mộtcuộc đời đáng yêu, khát vọng sống cao đẹp.Mỗi người làm mùa xuân,hãy đem tất tốt đẹp, tinh tuý mình, có nhỏ bé để góp vàolàm đẹp cho mùa xuân đất nước + Cặp từ láy “nho nhỏ”, “lặng lẽ” cho thấy thái độ chânthành, khiêm nhường, lấy tình thương làm chuẩn mực cho lẽ sống đẹp, sống đểcống hiến đem tài phục vụ đất nước, phục vụ nhân dân -> Không khoe khoang, cao điệu mà lặng lẽ âm thầmdâng hiến.Ý thơ thể ước nguyện, khát vọng, mục đích sống.Biếtlặng lẽ dâng đời,biết sống người cách sống mà nhà thơ Tố Hữu đãviết:Nhớ xưa, Ức Trai tiên sinh tâm niệm:Cònbây giờ, Thanh Hải – nhà thơ xứ Huế trước với giới “người hiền” cũngđã ước nguyện: “Lặng lẽ dâng cho đời/Dù tuổi hai mươi/Dù tócbạc”.Lời ước nguyện thật thuỷ chung, son sắt Sử dụng điệp ngữ “dù là” nhắc lạihai lần tiếng lịng tự dặn đinh ninh: có giai đoạn cuộcđời, tuổi hai mươi tràn đầy sức trẻ, hay già,bệnh tật phải sốngcó ích cho đời, sống làm đẹp cho đất nước- Bài thơ kết thúc trở với cảm xúc thiếttha, tự hào quê hương, đất nước qua điệu dân ca xứ Huế+ Tác giả có nhắc đến khúc dân ca xứ Huế “Nam ai”, “Nam bình”, có giai điệu buồn thươngnhưng vô tha thiết + Và qua khúc “Nam ai”, “nam bình” nhà thơđã bộc lộ tình yêu tha thiết quê hương, đất nước; thể hiệnniềm tin yêu vào đời, vào đất nước với giá trị truyền thống vữngbềnBài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” tiếng lòng tha thiếtyêu mến gắn bó với đất nước, với đời; thể ước nguyện chân thànhcủa nhà thơ cống hiến cho đất nước; góp “mùa xuân nhonhỏ” vào mùa xuân lớn dân tộc- Thể thơ năm chữ, gần với điệu dân ca – Bài thơ giàu nhạc điệu, với âm hưởng nhẹ nhàng, tha thiết – Kết hợp hình ảnh tự nhiên, giản dị, từ thiên nhiênvới hình ảnh giàu ý nghĩa biểu tượng, khái quát (46)Bác Hồ tên gọi thân yêu vang âm trái tim bao người,là niềm tin, sức mạnh, phẩm giá người Việt Nam, người bạn lớnđối với tâm hồn người, thiên nhiên tạo vật Sự vĩ đại, vẻ đẹpcủa Bác, lịng kính u với Bác trở thành cảm hứng cho các nghệ sĩ sángtạo tác phẩm nghệ thuật bất hủ Đến sau đề tài thơ Bác điềukiện, hoàn cảnh: người miền Nam, cầm súng tiềntuyến nhà thơ Viễn Phương để lại thơ “Viếng lăng Bác” độcđáo, có sức cảm hóa sâu sắc tình đẹp, lời hay- Viễn Phương (1928 – 2005), tên khai sinh Phan ThanhViễn, quê tỉnh An Giang – Trong kháng chiến chống Pháp chống Mĩ, ông hoạt động ởNam Bộ, bút có mặt sớm lực lượng vănnghệ giải phóng miền Namthời kì chống Mĩ cứu nước – Thơ ông thường nhỏ nhẹ, giàu tình cảm, giàu chất mộng mơngay hồn cảnh khốc liệt chiến trường- Bài thơ viết vào tháng năm 1976, năm sau ngàygiải phóng miền Nam,đất nước vừa thống Đó lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh vừa đượckhánh thành, đáp ứng nguyện vọng tha thiết nhân dân nước đếnviếng lăng Bác Tác giả người miền Nam, suốt ba mươi năm hoạt động vàchiến đấu chiến trường Nam Bộ xa xôi Cũng đồng bào chiến sĩ miền Nam,nhà thơ mong mỏi thăm Bác đến lúc này, đất nước thốngnhất, ơng thực ước nguyện Tình cảm Bác trởthành nguồn cảm hứng để ông sáng tác thơ – In tập thơ “Như mây mùa xuân” (1978)- Khổ 1: Cảm xúc nhà thơ đến lăng Bác – Khổ 2: Cảm xúc nhà thơ đứng trước lăng Bác – Khổ 3: Cảm xúc nhà thơ vào lăng – Khổ 4: Tâm trạng lưu luyến nhà thơ rời xa lăngBác => Mạch vận động cảm xúc theo trình tự củamột viếng thăm, thời gian kết hợp với không gian Theo admin Học văn lớpNam vừa giải phóng thămlăng Báckhông gian thời gian, giờphút trở bên Bác diễn tả sâu sắc khổ thơ này: – Nhà thơ kể: “Con miền Nam thăm lăng Bác” Câu thơ mởđầu lời thông báo ngắn gọn, lời lẽ giản dị chứa đựng nóbiết bao điều sâu xa, Nhà thơ nói miền Nam, tuyến đầu Tổ quốc, nơimáu đổ suốt chục năm trời Như vậy, không đơn giản chuyên thăm cơngtrình kiến trúc, khơng chiêm ngưỡng trước di hài vĩ nhân mà câytìm cội, tìm cành, máu chảy tim, sơng trở nguồn Đó trởvề để báo cơng với Bác, để Bác ơm vào lịng ngợi khen – Nhà thơ xưng “con” chữ “con” đầu dịng thơ, đầu bàithơ Trong ngơn từ nhân loại khơng có chữ lại xúc động sâu nặngbằng tiếng “con” Cách xưng hô thật gần gũi, thật thân thiết, ấm áp tìnhthân thương mà mực thành kính, thiêng liêng Đồng thời, diễn tảtâm trạng xúc động người thăm cha sau năm xa cách (47)-> Cách nói giảm, nói tránh -> giảm nhẹ nỗi đau thươngmất mát -> khẳng định Bác trái tim nhân dân miền Nam,trong lòng dân tộc Đồng thời gợi thân mật, gần gũi: Con thăm cha – thămngười thân ruột thịt, thăm chỗ Bác nằm, thăm nơi Bác để thỏa lòng khát khaomong nhớ lâu => Câu thơ khơng có dụng công nghệ thuật nhưnglại vô gợi cảm, dồn nén cảm xúc Cách xưng hôvà cách dùng từ Viễn Phương giúp cho người đọc cảm nhận tình cảm xúcđộng, nhớ thương người cha Đó khơng tình cảm riêngcủa nhà thơ mà cịn tình cảm chung dân tộc Việt Nam Thế hệ tiếp nối hệkhác song tất có chung tình cảm với Bác Hồ kính yêu – Đến lăng Bác, hình ảnh mà tác giả quan sát được,cảm nhận được, có ấn tượng đậm nét hình ảnh hàng tre Khi xây dựng lăngBác, nhà thiết kế đưa từ miền đất nước loài cây, loài hoa,tiêu biểu cho miền quê hương đất nước để trồng lăng Bác Bác mộttâm hồn rộng mở trước thiên nhiên Bác biểu tượng cho tinh hoa, chođất nước, cho dân tộc Việt Nam Và đến lăng Bác nhận thấyhình ảnh cảnh vật hai bên lăng hàng tre đằng ngà bát ngát.Nhà thơ Viễn Phương vậy! + Sự xuất hàng tre thơ Viễn Phương khơng chỉcó ý tả thực, nhà thơ viết hình ảnh hàng tre với bút pháp tượng trưng, biểutượng ( gợi điều từ hình ảnh ẩn dụ lớn) + Hình ảnh thực: Trước hết, hàng tre hình ảnh hết sứcthân thuộc gần gũi làng quê, đất nước Việt Nam + Hình ảnh ẩn dụ: Hình ảnh hàng tre cịn biểu tượngcon người, dân tộc Việt Nam _ Thành ngữ “bão táp mưa sa” nhằm khó khăn, giankhổ, vinh quang cay đắng mà nhân dân ta vượt qua trường kìdựng nước giữ nước, đặc biệt hai kháng chiến chống Pháp chốngMĩ vừa qua _ “Đứng thẳng hàng” tinh thần đoàn kết đấu tranh, chiếnđấu anh hùng, khơng khuất phục, tất độc lập tự nhân dânViệt Nam lãnh đạo Đảng Bác Hồ -> Từ hình ảnh hàng tre bát ngát sương quanh lăngBác, nhà thơ suy nghĩ, liên tưởng mở rộng khái quát thành hình ảnhhàng tre mang ý nghĩa ẩn dụ, biểu tượng cho sức sống bền bỉ, kiên cường, bấtkhuất người Việt Nam, dân tộc Việt Nam Dù gặp bão táp mưa sa – gặpnhững thăng trầm kháng chiến cứu nước giữ nước, “đứng thẳnghàng”, đoàn kết đấu tranh, chiến đấu anh hùng, không khuất phục.Niềm xúc động tự hào đất nước, dân tộc, người Nam Bộ đãđược nhà thơ bộc lộ trực tiếp qua từ cảm thán “Ôi” đứng đầu câu -> Hàng tre đội quân danh dự với nhữngloài khác đại diện cho người miền quê đất nước ViệtNam tụ họp xum vầy với Bác, trò chuyện bảo vệ giấc ngủ cho Người NơiBác nghỉ ln xanh mát bóng tre xanh => Chỉ khổ thơ ngắn đủ để thể hiệnnhững cảm xúc chân thành, thiêng liêng nhà thơ nhân dân đốivới Bác kính yêu- Nhà thơ sử dụng ẩn dụ nghệ thuật tuyệt đẹp để nóilên cảm nhận đứng trước lăng Bác:+ Hình ảnh “mặt trời qua lăng” hình ảnh thực Đólà mặt trời thiên tạo, hành tinh quan trọng vũ trụ, gợi kìvĩ, bất tử, vĩnh Mặt trời nguồn cội sống, ánh sáng + Hình ảnh “mặt trời lăng” ẩn dụ đầy sáng tạo,độc đáo – hình ảnh Bác Hồ Giống “mặt trời”, Bác Hồ nguồnánh sáng, nguồn sức mạnh “Mặt trời” – Bác Hồ soi đường dẫn lối cho nghiệpcách mạng giải phóng dân tộc, giành độc lập tự do, thống đất nước Bác nhân dân vượt qua trăm ngàn gian khổ, hi sinh để tớichiến thắng quanh vinh, trọn vẹn “Mặt trời” – Bác Hồ tỏa ấm tình thươngbao la lịng người Việt Nam Nhà thơ Tố Hữu so sánh Bácnhư: “Quả tim lớn lọc trăm dòng máu nhỏ” Cái nghĩa, nhân lớn lao Bácđã tác động mạnh mẽ, sâu xa tới số phận người + Thật so sánh Bác Hồ với mặt trời nhà thơ sửdụng từ lâu:(48)Nhưng so sánh ngầm Bác Hồ nằm lăng đỏ trongcái nhìn chiêm ngưỡng hàng ngày mặt trời tự nhiên( biện pháp nhân hóa“thấy”) sáng tạo độc đáo mẻ Viễn Phương Cách ví mặtca ngợi vĩ đại, công lao trời biển Người hệ ngườiViệt Nam Mặt khác bộc lộ rõ niềm tự hào dân tộc Việt Nam có Bác Hồ – có mặttrời cách mạng soi đường lối ánh sáng mặt trời thiênnhiên + Từ láy “ngày ngày” đứng đầu câu vừa diễn tả liên tụcbất biến tự nhiên vừa góp phần vĩnh viễn hóa, hóa hình ảnh Bác Hồtrong lịng người thiên nhiên vũ trụ – Hình ảnh dịng người vào thăm lăng Bác nhà thơ miêutả cách độc đáo để lại nhiều ấn tượng:+ Từ láy “ngày ngày” có nghĩa tương tự câu thơ cầu đầutrong khổ thơ -> diễn tả cảnh tượng có thực diễn hàng ngày, đặntrong sống người Việt Nam: hocvanlop9 facebook Những dòng người nặng trĩu nhớ thương từ khắpmọi miền đất nước xếp hàng, lặng lẽ theo vào lăng viếng Bác –“Dòng người thương nhớ” + Bằng quan sát thực tế, tác giả tạo hìnhảnh ẩn dụ đẹp sáng tạo: “tràng hoa” _ Chúng ta hiểu “tràng hoa” theo nghĩa thực lànhững hoa tươi thắm kết thành vòng hoa người khắp nơi trênđất nước giới thăm dâng lên Bác để bày tỏ tình cảm, lịng nhớthương, yêu quý, tự hào _ “Tràng hoa” mang nghĩa ẩn dụ người mộtđang xếp hàng viếng lăng Bác ngày bơng hoa ngát thơm Những dịngngười bất tận vào lăng viếng Bác nối kết thành trànghoa bất tận Những hoa – tràng hoa rực rỡ ánh mặt trời Bác đãtrở thành hoa – tràng hoa đẹp dâng lên “bảy mươi chín mùa xuân”– 79 năm đời Người -> Hình ảnh thơ biểu lộ lịng thành kính, biếtơn sâu sắc nhà thơ, nhân dân Bác Hồ- Vào lăng, khung cảnh khơng khí ngưng kết cảthời gian, khơng gian Hình ảnh thơ diễn tả thật xác, tinh tế yêntĩnh, trang nghiêm ánh sáng dịu nhẹ, trẻo không gian lăngBác – Đứng trước Bác, nhà thơ cảm nhận Người ngủ giấc ngủbình yên, thản vầng trăng sáng dịu hiền – Hình ảnh “vầng trăng sáng dịuhiền” gợi cho nghĩ đến tâm hồn, cách sống cao đẹp, cao, sángtrong Bác vần thơ tràn ngập ánh trăng Người Trăng với Bác đãtừng vào thơ Bác nhà lao, chiến trận, trăng đến để giữgiấc ngủ ngàn thu cho Người -> Chỉ trí tưởng tượng, thấuhiểu u quí vẻ đẹp nhân cách Hồ Chí Minh nhà thơ mớisáng tạo nên ảnh thơ đẹp vậy! – Tâm trạng xúc động nhà thơ biểu mộthình ảnh ẩn dụ sâu xa: “Vẫn biết trời xanh mãi” + “Trời xanh” trước tiên hiểu theo nghĩa tả thực làhình thiên nhiên mà ngày chiêm ngưỡng, tồn mãimãi vĩnh + Mặt khác, “trời xanh” hình ảnh ẩn dụ sâu xa:Bác cịn với non sông đất nước, “trời xanh” vĩnh Nhà thơ TốHữu viết: “Bác sống trời đất ta”, Bác hóa thân thành thiênnhiên, đất nước dân tộc – Dù tin chục triệu người dân Việt Nam đau xótvà nuối tiếc khơn ngi trước Bác – “ Mà nghe nhói trongtim” + “Nhói” từ ngữ biểu cảm trực tiếp, biểu nỗi đau độtngột quặn thắt Tác giả tự cảm thấy nỗi đau mát tận đáy sâu tâm hồnmình: nỗi đau uất nghẹn khơng nói thành lời Đó khơng nỗi đauriêng tác giả mà triệu trái tim người Việt Nam + Cặp quan hệ từ “vẫn, mà” diễn tả mâu thuẫn Cảm giác nghenhói tim mâu thuẫn với nhận biết trời xanh mãi Như vậy, giữatình cảm lý trí có mâu thuẫn Con người khơng kìm nén khoảnh khắcyếu lịng Chính đau xót làm cho tình cảm lãnh tụ nhân dân trởnên ruột già, xót xa Cảm xúc đau đớn này, vô vọng xuất trongbài thơ Tố Hữu: (49)Cảm xúc đỉnh điểm nỗi nhớ thương, niềm đauxót Nó ngun nhân dẫn đến khát vọng khổ cuối thơ- Nếu khổ thơ đầu, nhà thơ giới thiệu người conmiền Namra thăm Bác khổ thơ cuối, nhà thơ lại đề cập đến chia xa Bác Nghĩđến ngày mai miền Nam,xa Bác, xa Hà Nội, tình cảm nhà thơ khơng kìm nén, ẩn giấu lịng màđược bộc lộ thể ngoài: “Mai miền Namthương trào nước mắt” + Câu thơ “Mai miền Nam thương trào nước mắt” mộtlời giã biệt + Lời nói giản dị diễn tả tình cảm sâu lắng + Từ “trào” diễn tả cảm xúc thật mãnh liệt, luyến tiếc, bịnrịn không muốn xa nơi Bác nghỉ + Đó khơng tâm trạng tác giả mà cịn củamn triệu trái tim khác Được gần Bác dù giây phút không baogiờ ta muốn xa Bác Người ấm áp quá, rộng lớn – Mặc dù lưu luyến muốn bên Bác tác giảcũng biết đến lúc phải trở miền Nam Và gửi lịngmình cách muốn hóa thân, hịa nhập vào cảnh vật quanh lăng để đượcluôn bên Người giới Người: Muốn làm chim hót quanh lăng Bác Muốn làm đóa hoa tỏa hương Muốn làm tre trung hiếu chốn + Điệp ngữ “muốn làm” hình ảnh đẹp thiên nhiên“con chim”,”đóa hoa”,”cây tre” thể ước muốn tha thiết, mãnh liệt củatác giả + Nhà thơ ao ước hóa thân thành chim nhỏ cất tiếnghót làm vui lăng Bác, thành đóa hoa đem sắc hương, điểm tô cho vườn hoa quanhlăng + Đặc biệt ước nguyện “Muốn làm tre trung hiếu chốnnày” để nhập vào hàng tre bát ngát, canh giữ giấc ngủ thiên thu Người Hìnhảnh tre có tính chất tượng trưng lần nhắc lại khiến thơ có kếtcấu đầu cuối tương ứng Hình ảnh hàng tre quanh lăng Bác lặp câu thơcuối mang thêm nghĩa mới, tạo ấn tượng sâu sắc, làm dòng cảm xúc trọnvẹn “Cây tre trung hiếu” hình ảnh ẩn dụ thể lịng kính u, trungthành vơ hạn với Bác, nguyện mãi theo đường cách mạng mà Người đãđưa đường lối Đó lời hứa thủy chung riêng nhà thơ ýnguyện đồng miền Nam,của nói chung với BácNiềm xúc động thiêng liêng, thành kính, niềm tự hào, đau xótcủa nhà thơ từ miền Namvừa giải phóng thăm lăng Bác- Giọng điệu thơ phù hợp với nội dung tình cảm, cảm xúc: vừatrang nghiêm, sâu lắng, vừa tha thiết, đau xót, tự hào – Thể thơ chữ, xen lẫn dòng thơ chữ Nhịpthơ chủ yếu nhịp chậm, diễn tả trang nghiêm, thành kính cảm xúcsâu lắng Riêng khổ cuối nhịp thơ nhanh hơn, phù hợp với sắc thái niềm mongước (50)biết đến mùa thu thơ Nguyễn Khuyến, thu ngơ ngác thơ Lưu Trọng Lư, dạt đượm buồn thơ Xuân Diệu.Và thật bất ngờ ta gặp Hữu Thỉnh tinh tế, sâu sắc đến vơ qua thống “Sang thu”- Hữu Thỉnh nhà thơ trưởng thành từ quân đội – Là nhà thơ viết nhiều, viết hay người ởnông thôn, mùa thu Nhiều vần thơ thu ông mang cảm xúc bâng khuâng, vấn vương trước đất trời trẻo, biến chuyển nhẹ nhàng – Thơ Hữu Thỉnh mang đậm hồn quê Việt Nam dân dã, mộc mạc tinh tế giàu rung cảm- Bài thơ sáng tác năm 1977- Khổ 1: Những tín hiệu giao mùa – Khổ 2: Bức tranh thiên nhiên lúc giao mùa – Khổ 3: Những suy tư chiêm nghiệm nhà thơ- “Sang thu” chớm thu, lúc thiên nhiên giao mùa.Mùa hè chưa hết mà mùa thu tới có tín hiệu Trước thay đổi tinh vi ấy, phải nhạy cảm cảm nhận – Với Hữu Thỉnh mùa thu bắt đầu thật giản dị:+ Nếu “Đây mùa thu tới” cảm nhận thu sang XuânDiệu rặng liễu thu buồn ven hồ “Rặng liễu đìu hiu đứng chịu tang – Tóc buồnbng xuống lệ ngàn hàng” Hữu Thỉnh lại cảm nhận mùi hương quenthuộc phảng phất “gió se” – thứ gió khơ se se lạnh, đặc trưng mùa thuvề miền Bắc Đó “hương ổi” – mùi hương đặc sản dân tộc, mùi hươngriêng mùa thu làng quê vùng đồng Bắc Bộ Việt Nam + Mùi hương khơng hịa vào quyện vào mà “phả” vào tronggió “Phả” nghĩa bốc mạnh tỏa luồng Hữu Thỉnh không tả mà chỉgợi, đem đến cho người đọc liên tưởng thú vị: vườn tược quê nhà,những ổi chín vàng cành kẽ tỏa hương thơm nức, thoangthoảng gió Chỉ chữ “phả” đủ gợi hương thơm sánh lại.Sánh lại hương đậm phần, sánh gió se -> Nhận gió có hương ổi cảm nhận tinh tế củamột người sống đồng quê nhà thơ đem đến cho ta tín hiệu mùa thudân dã mà thi vị Ông phát nét đẹp đáng yêu mùa thu vàng nôngthôn vùng đồng Bắc Bộ + Nếu thơ ca cổ điển mùa thu thường quacác hình ảnh ước lệ “ngơ đồng”, “rặng liễu”, “lá vàng mơ phai”, “hoa cúc”…thì với Hữu Thỉnh ông lại bắt đầu “hương ổi” Đó hỉnh ảnh, tứthơ mẻ với thơ ca viết mùa thu lại vô quen thuộc gầngũi người dân Việt Nam,đặc biệt người dân miền Bắc độ thu (51)-> Hương ổi ấy, gió đầu mùa se lạnh sứ giả củamùa thu ( chim én sứ giả mùa xuân) Nó đến khẽ khàng, “khẽ”đến mức chút vơ tình thơi khơng hay biết -> Có thể nói trước Hữu Thỉnh có nhiều nhà thơ viếtvề mùa thu phát tinh tế hồn thơ xứ sở – Nếu hai câu đầu diễn tả cảm giác chưa hẳn đủ tin thìđến hình ảnh “Sương chùng chình qua ngõ” lại lung linh huyền ảo + Không phải sương dày đặc, mịt mù câu cadao quen thuộc miêu tả cảnh Hồ Tây lúc ban mai “Mịt mù khói tỏa ngàn sương”,hay nhà thơ Quang Dũng viết thơ “Tây Tiến”: “Sài Khao sươnglấp đoàn quân mỏi” mà “Sương chùng chình qua ngõ” gợi sương mỏng,mềm mại, giăng khắp đường thơn ngõxóm làng q Nó làm cho khí thu mát mẻ cảnh thu thơ mộng, huyền ảo, thongthả, bình yên + Nhà thơ nhân hóa sương qua từ “chùng chình” khiếncho sương thu chứa đầy tâm trạng Nó chờ đợi hay lưu luyến điều gì?Câu thơ lắng đọng tạo cảm giác mơ hồ đan xen nhiều cảm xúc => Bằng tất giác quan: khứu giác, xúc giác thịgiác, nhà thơ cảm nhận nét đặc trưng mùa thu diện Có “hươngổi”, “gió se” “sương” Mùa thu quê hương Vậy mà nhà thơ còndè dặt: “Hình thu về” Sao lại “Hình như” “chắcchắn”? Một chút nghi hoặc, chút bâng khuâng không thật rõ ràng Đúng mộttrạng thái cảm xúc thời điểm chuyển giao Thu đến nhẹ nhàng quá, mơ hồ => Đằng sau không gian làng quê sang thu ta cảm nhậnđược tâm hồn nhạy cảm tình yêu thiên nhiên, yêu sống- Sau giây phút ngỡ ngàng khe khẽ vui mừng, cảm xúc củathi sĩ tiếp tục lan tỏa, mở nhìn xa hơn, rộng hơn:- Bức tranh mùa thu cảm nhận thay đổi đấttrời theo tốc độ di chuyển từ hạ sang thu, nhẹngõ chuyển sang nét hữu hình, cụthể với khơng gian vừa dài rộng, vừa xa vời – Tác giả cảm nhận thu sang tâm hồn:+ Bằng phép nhân hóa đặc sắc, nhà thơ tài hoa ghi lạilinh hồn cảnh vật, dịng sơng q hương nơi vùng đồng Bắc Bộ ăm ắpnước phù sa, vươn ruộng đồng vào ngày giao mùa Vào mùa thu,nước sông êm đềm, nhẹ nhàng, trôi lững lờ mà không chảy xiết sau cơnmưa mùa hạ Cái “dềnh dàng” dịng sơng khơng gợi vẻ êm dịu bứctranh thiên nhiên mùa thu mà mang đầy tâm trạng người chậm lại,như trễ nải, ngẫm ngợi nghĩ suy trải nghiệm đời + Trái ngược với vẻ khoan thai dịng sơng vội vàngcủa cánh chim trời bắt đầu di trú phương Nam Không gian trở nên xôn xao,không có âm câu thơ lại gợi động -> Hai câu thơ đối nhịp nhàng, dựng lên hai hìnhảnh đối lập, ngược chiều nhau: sơng mặt đất, chim bầu trời, sông“dềnh dàng” chậm rãi, chim “vội vã” lo lắng Đó khác biệt vạn vậttrên cao thấp khoảnh khắc giao mùa -> Nhà thơ gợi tốc độ trái chiều thiên nhiên,của vật để tạo tranh mùa thu – có nét dịu êm, nhẹnhàng, lại có nét hối hả, vội vã ( Ý thơ đồng thời gợi cho người đọc liên tưởng khác:Sự chuyển động dịng sơng, cánh chim phải cịn chuyển mìnhcủa đất nước Cả đất nước ta vừa trải qua chiến tranh tàn khốc có hịabình, sống sống yên bình, êm ả Nhưng mỗingười dân Việt Nam lại bắt đầu hối nhịp sống để xây dựng đất nướctrong niềm vui rộn ràng) – Đất trời mùa thu rùng để thay áo Cả bầutrời mùa thu có thay đổi:(52)+ Trong thơ ca Việt Nam, khơng vần thơ nói vềđám mây bầu trời thu: _ “Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt” (Nguyễn Khuyến – “Thuđiếu”) _ “Lớp lớp mây cao đùn núi bạc” (Huy Cận – “Tràng giang”) + Hữu Thỉnh dùng động từ “vắt” để gợi thời điểmgiao mùa, đám mây kéo dài ra, nhẹ trôi lụa mềm treo lơ lửng giữabầu trời xanh, cao rộng + Hình đám mây cịn lại vài tia nắng ấm củamùa hạ nên “Vắt nửa sang thu” Đám mây vắt lên ranh giới mỏng manhvà ngày bé dần, bé dần đến lúc khơng cịn để toàn bộsự sống, để đám mây mùa hạ hoàn toàn nhuốm màu sắc thu + Nhưng thực tế khơng có đám mây mắtthường đâu dễ nhìn thấy phân chia rạch rịi đám mây mùa hạ thu.Đó liên tưởng thú vị – hình ảnh đầy chất thơ Thời khắc giaomùa sáng tạo từ hồn thơ tinh tế, nhạy cảm, độc đáo khơng mangđến cho người đọc…mà cịn đọng lại nỗi bâng khuâng trước vẻ dịu dàng êmmát mùa thu -> Có lẽ hai câu thơ hay tìm tịikhám phá Hữu Thỉnh khoảnh khắc giao mùa Nó giống tranhthu vĩnh tạc ngơn ngữ => Dịng sơng, cánh chim, đám mây nhân hóa khiếncho tranh thu trở nên hữu tình, chứa chan thi vị => Cả ba hình ảnh tín hiệu mùa thu sang cịnvương lại chút cuối hạ Nhà thơ mở rộng tầm quan sát lên chiềucao (chim), chiều rộng (mây) chiều dài(dòng sơng) Phải có sợi tơdun đồng cảm người với thiên nhiên vào thu => Qua cách cảm nhận ấy, ta thấy Hữu Thỉnh có hồn thơnhạy cảm, yêu thiên nhiên tha thiết, trí tưởng tượng bay bổng- Nếu hai khổ thơ đầu thơ, dấu hiệu mùa thu khárõ ràng không gian thời gian,sang khổ cuối theo dòng cảm xúc ấy, tác giả bộc lộ suy ngẫm conngười, đời:- Hình ảnh “Nắng mưa”: + Nắng, mưa vốn tượng thiên nhiên vận hành theoquy luật riêng Hữu Thỉnh nhìn từ mưa nắng hàng ngày sựhụt vơi – dấu hiệu chuyển mùa từ hạ sang thu + Nắng vàng tươi nắng thu dịu cáinắng chói chang, gay gắt mùa hạ + Mưa vơi nhiều so với mưabong bóng kéo dài mùa hạ “Vơi dần” khơng mưa mà cịn mưa ítnước Đây dấu hiệu chuyển mùa -> Hai chữ “bao nhiêu” thường hướng đongđếm sắc nắng cân đo? Cũng “vơi”, dù biết vơi bớtnhưng vơi bớt đến mức có khả xác định? Tất ước lượngmà thơi, khơng có chừng mực cố định Cách nói mơ hồ nghệ thuậtkhắc hẳn với khoa học chỗ -> Phải ý, phải để lịng bắt nhịp với thiên nhiênmới cảm nhận thấy điều – Ý nghĩa tượng trưng hình ảnh “Sấm” “hàng cây”: + Cuối hạ – đầu thu, vơi mưa xối xả thìsấm bớt bất ngờ dội Nó khơng cịn đột ngột, đùng đồng rền vang cùngvới tia sáng chớp lịe xé rách bầu trời trận mưa báo tháng6 tháng + “Hàng đứng tuổi” phải chẳng hàng qua baocuộc chuyển mùa nên khơng biết xác đủ trảinghiệm để điềm nhiên đứng trước biến động => Cảnh vật, thời tiết thay đổi Tất nhiều dấuhiệu mùa hè giảm dần mức độ, cường độ, để lặng lẽ vào thu qua conmắt quan sát cảm nhận tinh tế tác giả – Hai câu kết thơ khơng mang nghĩa tả thực, màcịn mang ý nghĩa ẩn dụ, gợi suy nghĩ cho người đọc người nghe:+ “Sấm” vang động bất thường ngoại cảnh, cuộcđời + “Hàng đứng tuổi” người đứng tuổi từngtrải (53)cuộc đời khiđã “đứng tuổi” Phải chăng, mùa thu đời người khép lại thángngày sôi với bất thường tuổi trẻ mở mùa thu mới, mộtkhông gian mới, n tĩnh, trầm lắng, bình tâm, chín chắn…trước chấn độngcủa đời => Vậy “Sang thu” đâu chuyển giao đấttrời mà chuyển giao đời người Hữu Thỉnh đỗi tinhtế, nhạy bén cảm nhận liên tưởng Chính vần thơ ơngcó sức lay động lịng người mãnh liệt- Bằng hình ảnh thơ tự nhiên, không trau chuốt mà giàu sứcgợi cảm – Thể thơ năm chữ – Hữu Thỉnh thể cách đặc sắc cảm nhận tinhtế để tạo tranh chuyển giao từ cuối hạ sang thu nhẹ nhàng, êm dịu,trong sáng nên thơ…ở vùng đông Bắc Bộ đất nước (54)- Y Phương nhà thơ dân tộc Tày – Thơ ông thể tâm hồn chân thật, mạnh mẽ sáng,cách tư giàu hình ảnh người miền núi- Bài thơ đời vào năm 1980 – đời sống tinh thần vàvật chất nhân dân nước nói chung, nhân dân dân tộc thiểu số miềnnúi nói riêng vơ khó khăn, thiếu thốn-> Từ thức khó khăn ấy, nhà thơ viết thơ đểtâm với mình, động viên mình, đồng thời để nhắc nhở sau- Phần 1: Từ đầu đến “Ngày đẹp đời”:Người cha nói với cội nguồn sinh dưỡng: Con lớn lên tình yêu thương,sự nâng đỡ cha mẹ, sống lao động nên thơ q hương – Phần 2: Cịn lại: Đức tính tốt đẹp người đồng mình.=> Người cha bộc lộ lòng tự hào sức sống mạnh mẽ, bền bỉ, truyền thốngcao đẹp quê hương mong ước kế tục xứng đáng truyền thống- Đến với thơ, ta thấy điều Y Phương muốn nóivới cội nguồn sinh dưỡng người – tình yêu thương vơ bờ bếnmà cha mẹ dành cho – tình gia đình:+ Nhịp thơ 2/3, cấu trúc đối xứng, nhiều từ láy lại,tạo âm điệu tươi vui, quấn quýt: “chân phải” – “chân trái”, “mộtbước” – “hai bước”, lại “tiếng nói” – “tiếng cười”… + Bằng hình ảnh cụ thể, giàu chất thơ kết hợp với nétđộc đáo tư duy, cách diễn đạt người miền núi, bốn câu thơ mở khungcảnh gia đình ấm cúng, đầy ắp niềm vui, đầy ắp tiếng nói cười + Lời thơ gợi vẽ trước mắt người đọc hình ảnh em bé đangchập chững tập đi, bi bơ tập nói, lúc sa vào lịng mẹ, lúc níu lấytay cha + Ta hình dung gương mặt tràn ngập tình yêuthương, ánh mắt long lanh rạng rỡ với vòng tay dang rộng cha mẹ đưa rađón đứa vào lịng + Từng câu, chữ toát lên niềm tự hào hạnh phúctràn đầy.Cả nhà rung lên “tiếng nói”, “tiếng cười” cha, củamẹ.Mỗi bước đi, tiếng cười cha mẹ đón nhận, chăm chút mừngvui Trong tình yêu thương, nâng niu cha mẹ, lớn khôn từngngày -> Tình cha mẹ – thiêng liêng, sâu kín, mối dâyràng buộc, gắn kết gia đình bền chặt hình thành từ giây phút hạnhphúc bình dị, đáng nhớ hocvanlop9 Lời thơ từ đầu chạm đến sợi dâytình cảm gia đình sâu kín người nên tạo đồng cảm, rung độngsâu sắc đến độc giả (55)cuộc sống laođộng, với thiên nhiên tươi đẹp, tình nghĩa ni dưỡng, sẻ chia giúp cho contrưởng thành Đó là:+ Quê hương qua hình ảnh người đồng Nóivới “người đồng mình”, nhà thơ giới thiệu ân cần lànhững người mình, người vùng mình, người dân quê gần gũi, thân thương -> Cách gọi thế, với hô ngữ “con ơi” khiến lờithơ trở nên tha thiết, trìu mến + Người đồng người đáng yêu, đáng quý:“Đan lờ cài nan hoa – Vách nhà ken câu hát” Cuộc sống lao động cần cù tươivui họ gợi qua hình ảnh thật đẹp! hocvanlop9 Những nan nứa,nan tre bàn tay tài hoa người quê trở thành “nan hoa” Váchnhà khơng ken tre, gỗ mà ken câu hát si, hát lượn + Các động từ “cài”, “ken” vừa miêu tả xác động táckhéo léo lao động vừa gợi gắn bó, quấn quýt người quêhương sống lao động -> Cái “yêu lắm” “người đồng mình” khôngphải cốt cách tài hoa, tinh thần vui sống? Phải chăng, ẩn chứa bên trongcái dáng vẻ thô mộc tâm hồn phong phú, lãng mạn biết bao? + Quê hương với người tài hoa, tâm hồn lãng mạn,cũng quê hương với thiên nhiên thơ mộng, nghĩa tình:Nếu hình dung vùng núi cụ thể, hẳn ngườicó thể gắn với hình ảnh khác cách nói Y Phương: thác lũ, bạtngàn hay rộn rã tiếng chim thú âm “gió gào ngàn, giọngnguồn thét núi”, bí mật rừng thiêng… Nhưng Y Phương chọn mộthình ảnh thơi, hình ảnh “hoa” để nói cảnh quan rừng Nhưng hình ảnh ấycó sức gợi lớn, gợi đẹp đẽ tinh tuý Hoa “Nói vớicon” hoa thực – đặc điểm rừng – đặt mạch củabài thơ, hình ảnh tín hiệu thẩm mĩ góp phần diễn đạt điều tác giả muốn khái qt: đẹpđẽ q hương hun đúc nên tâm hồn cao đẹp người hocvanlop9 Qhương cịn diện gần gũi, thân thương Đó làmột nguồn mạch yêu thương tha thiếtchảy tâm hồn người, “con đường cho lòng” Điệp từ “cho” mang nặng nghĩa tình Thiênnhiên đem đến cho người thứ cần để lớn, giành tặng cho người nhữnggì đẹp đẽ nhất.Thiên nhiên che chở, nuôi dưỡng người tâm hồn vàlối sống -> Bằng cách nhân hoá “rừng” “con đường” qua điệp từ“cho”, người đọc nhận lối sống tình nghĩa “người đồng mình” Qhương nôi để đưa vào sống êm đềm – Sung sướng ôm thơ vào lịng, người cha nói với vềkỉ niệm có tính chất khởi đầu cho hạnh phúc gia đình:- Trong ngào kỉ niệm gia đình quê hương,người cha tha thiết nói với phẩm chất tốt đẹp người đồngmình- Người đồng khơng người giản dị, tàihoa sống lao động mà người biết lo toan giàu mơước:(56)+ Nếu “ yêu ơi”– yêu sống vui tươibình dị, yêu làng thơ mộng, u lịng chân thật nghĩa tình, thìđến người cha nói “thương ơi”– sau từ “thương” những nỗi vất vả, gian khó người quêhương -> Người cha biểu lộ tình cảm yêu thương chân thành gian truân, thửthách ý chí mà người đồng trải qua + Bằng cách tư độc đáo người miền núi, Y Phương đãlấy cao vời vợi trời để đo nỗi buồn, lấy xa đất để đo ý chí conngười + Sắp xếp tính từ “cao”, “xa” tăng tiến, nhà thơcho thấy khó khăn, thử thách lớn ý chí người mạnh mẽ => Có thể nói, sống người đồng cịn nhiềunỗi buồn, cịn nhiều bộn bề thiếu thốn song họ vượt qua tất cả, họ có ýchí nghị lực, họ ln tin tưởng vào tương lai tốt đẹp dân tộc+ Phép liệt kê với hỉnh ảnh ẩn dụ “đá gập gềnh”,“thung nghèo đói” -> gợi sống đói nghèo, khó khăn, cực nhọc + Vận dụng thành ngữ dân gian “Lên thác xuống ghềnh”, ý thơgợi bao nỗi vất vả, lam lũ -> Những câu thơ dài ngắn, trắc tạo ấntượng sống trắc trở, gian nan, đói nghèo quê hương + Điệp ngữ “sống”, “khơng chê” điệp cấu trúc câu cùnghình ảnh đối xứng nhấn mạnh: người đồng nghèo nàn, thiếu thốn vềvật chất họ không thiếu ý chí tâm hocvanlop9 Người đồng mìnhchấp nhận thủy chung gắn bó quê hương, quê hương có đói nghèo, vấtvả Và phải chăng, sống nhọc nhằn, đầy vất vả khổ đau tơiluyện cho chí lớn để tình u q hương tạo nên sức mạnh giúp họ vượtqua tất + Phép so sánh “Sống sông suối” gợi vẻ đẹp tâm hồnvà ý chí người đồng Gian khó thế, họ tràn đầy sinh lực, tâmhồn lãng mạn, khống đạt hình ảnh đại ngàn sơng núi Tình cảm họtrong trẻo, dạt dòng suối, sống trước niềm tin yêu sống, tinu người- Phẩm chất người người quê hương ngườicha ca ngợi qua cách nói đối lập tươngphản hình thức bên giá trị tinh thần bên trong, đúngvới người miền núi:+ Lời thơ mộc mạc, giản dị chứa bao tâm tình + Cụm từ “thơ sơ da thịt” cách nói hình ảnh cụ thểcủa bà dân tộc Tày, ngợi ca nhữngcon người mộc mạc, giản dị, chất phác, thật thà, chịu thương, chịu khó + Cụm từ “chẳng nhỏ bé” khẳng định lớn lao ý chí, củanghị lực, cốt cách niềm tin -> Sự tương phản tôn lên tầm vóc người đồngmình Họ mộc mạc giàu chí khí, niềm tin Họ “thơ sơ da thịt” nhưngkhông nhỏ bé tâm hồn, ý chí, mong ước xây dựng quê hương:+ Lối nói đậm ngơn ngữ dân tộc – độc đáo mà chứa đựng ývị sâu xa + Hình ảnh “Người đồng tự đục đá kê cao quê hương” vừamang tính tả thực ( truyền thống làm nhà kê đá cho cao người miền núi),vừa mang ý nghĩa ẩn dụ sâu sắc + Người đồng bàn tay khối óc, sứclao động xây dựng làm đẹp giàu cho quê hương, xây dựng để nâng tầm quêhương + Còn quê hương điểm tựa tinh thần với phong tục tập qnnâng đỡ người có chí khí niềm tin -> Câu thơ khái quát tinh thần tự tôn dân tộc, ýthức bảo vệ nguồn cội, bảo tồn truyền thống quê hương tốt đẹp ngườiđồng (57)+ Ý thơ “Tuy thô sơ da thịt” “không nhỏ bé” đượclặp lại với bốn câu thơ trước trở nên da diết, khắc sâu lịng convề phẩm chất cao đẹp “người đồng mình” hocvanlop9 Nhưng hai tiếng“Lên đường” cho thấy người lớn khơn tạm biệt gia đình – q hương đểbước vào trang đời + Trong hành trang người mang theo “lên đường”có thứ q giá thứ đời, ý chí, nghị lực, truyền thốngquê hương Lời dặn cha thật mộc mạc, dễ hiểu, thấm thía, ẩn chứa niềm hivọng lớn lao cha, hi vọng đứa tiếp tục vững bước đường đời,tiếp nối truyền thống làm vẻ vang quê hương + Hai tiếng “Nghe con” lắng đọng bao cảm xúc, ẩn chứa tìnhu thương vơ bờ bến cha dành cho Câu thơ gợi cảnh tượngcảm động diễn lúc chia li: cha hiền từ âu yếm nhìn con, xoa đầu vàngười ngoan ngỗn cúi đầu lắng nghe lời cha dặn“Nói với con”, Y Phương không xếp hành trang choriêng đứa u q mình, mà hành trang ông muốn trao gửi cho tấtcả bước đường đờiBài thơ thể tình cảm gia đình ấm cúng, ca ngợi truyềnthống cần cù, sức sống mạnh mẽ quê hương dân tộc Bài thơ giúp ta hiểuthêm sức sống vẻ đẹp tâm hồn dân tộc miền núi, gợi nhắc tình cảmgắn bó với truyền thống, với q hương ý chí vươn lên sống,- Thể thơ tự – Bài thơ giản dị,với hình ảnh vừa cụ thể vừa mang ýnghĩa biểu tượng, giàu sắc thái biểu đạt biểu cảm – Cách nói giàu sắc người miền núi tạo nên giọngđiệu riêng cho lời tâm tình mộc mạc mà sâu sắc người cha đứa (58)- Nguyễn Minh Châu (1930-1989) Quê Nghệ An Ông bút xuất sắc văn học đại Việt Nam – Sau 1975 ông có nhiều tìm tịi, đổi tư tưởng nghệ thuật.rnrn- Ơng tặng giải thưởng Hồ Chí Minh văn học nghệ thuậtChâu xuất 1985* Nội dung: Truyện ngắn Bến Quê Nguyễn Minh Châu chứa đựng suy ngẫm, trải nghiệm sâu sắc nhà văn người đời, thức tỉnh người trân trọng vẻ đẹp giá trị bình dị, gần gũi gia đình, quê hương * Nghệ thuật: bật miêu tả tâm lý tinh tế, nhiều hình ảnh giàu tính biểu tượng, cách xây dựng tình huống, trần thuật theo dịng tâm trạng nhân vật- Nhân vật truyện, anh Nhĩ nhiều nơi trái đất cuối đời lại bị cột chặt vào giường bệnh hiểm nghèo Nhĩ khơng thể tự dịch chuyển lấy mười phân giường hẹp kê bên cửa sổ – Cũng thời điểm ấy, Nhĩ nhìn qua cửa sổ phát thấy vẻ đẹp bãi bồi bên sơng, nơi bến q quen thuộc, phía trước cửa sổ nhà anh Và lú nằm liệt giường, nhận chăm sóc, anh cảm nhận hết nỗi vất vả, tần tảo đức hy sinh vợ – Và anh bừng lên khao khát đặt chân lên vùng đất ấy, nơi gàn gũi trở nên xa vời với anh anh biết bệnh hiểm nghèo không giúp anh thực điều – Anh sai thằng Tuấn – trai thay anh sang bên sông chơi loanh quanh lúc Chàng trai lời lại ham vui nên muộn chuyến đò Và anh chiêm nghiệm quy luật, ý nghĩa đời cách sâu sắc người ta đường đời thật khó tránh vịng chùng chình… – Phần cuối truyện kể việc Nhĩ cố sức đu mình, nhồi người, giơ cánh tay ngồi cửa sổ khốt khốt hiệu khẩn thiết cho ngườiCũng nhiều truyện ngắn khác Nguyễn Minh Châu, truyện “Bến quê” xây dựng tình nghịch lý – Nhân vật truyện Nhĩ rơi vào hoàn cảnh đặc biệt, bị liệt tồn thân, khơng thể tự di chuyển Cả đời Nhĩ khắp nơi cuối đời anh muốn nhích tới bên cửa sổ mà khó khăn phải hết vòng trái đất (59)người đọc nhận thức đời : đời người ta thật khó tránh khỏi điều vịng vèo, chùng chình, thường hướng đến điều cao xa mà vơ tình khơng biết đến vẻ đẹp gần gũi bên cạnh- Giới thiệu hoàn cảnh Nhĩ + Vào buổi sáng đầu thu, qua khung cửa sổ Nhĩ nhận vẻ đẹp tranh thiên nhiên nơi quê hương + Những hoa lăng cuối mùa đậm sắc + Con sơng Hồng màu đỏ nhạt… + Vịm trời thu cao xanh + Đặc biệt vẻ đẹp trù phú, tràn đầy sắc sống bãi bồi “màu vàng thau pha lẫn màu xanh non” – Mỗi cảnh vật thiên nhiên mang nét đẹp riêng đỗi quen thuộc, bình dị Vẻ đẹp thấm đẫm cảm xúc người khắp mà tận cuối đời ngỡ ngàng nhận – Nhĩ xúc động trước vẻ đẹp bình dị, thân thương quê hương, xứ sở- Những ngày cuối đời nằm giường bệnh Nhĩ cảm nhận vẻ đẹp Liên – vợ anh – Liên phải chịu bao nỗi vất vả, lo toan Anh xót xa lần nhìn thấy “Liên mặc áo vá” -> Vẻ đẹp bình dị, mộc mạc – Liên tần tảo, hy sinh thầm lặng “suốt đời… thinh” – Cho dù trở thành người đàn bà thị thành Liên vẹn nguyên vẻ đẹp tâm hồn sáng “Cũng như… nguyên vẹn” – Và tận cuối đời anh thấm thía tình cảm gia đình anh nhận gia đình mái ấm hạnh phúc, nơi nương tự vững- Khi nhận vẻ đẹp bãi bồi bên sông lúc Nhĩ bừng lên niềm khao khát cháy bỏng: đặt chân lên bãi bồi – Khát vọng thật bình dị đặt hồn cảnh Nhĩ lúc lại trở thành vơ vọng Điều thể thức tỉnh, xót xa Nhĩ – Từ việc nhờ đưa trai không thành, với quãng đời tuổi trẻ mình, Nhĩ nghiệm quy luật có tính chất phổ biến đười người “Con người ta… vòng vèo” – Bởi hành động Nhĩ cố thu người “giơ tay khoát khoát” muốn thức tỉnh người: mau chóng dứt khỏi chùng chình, vịng đường đời để hướng tới giá trị đích thực, bền vững sống -> Nhĩ kiểu nhân vật tư tưởng Nhà văn gửi gắm vào nhân vật điều quan sát, suy ngẫm, triết lý đời người Qua nhân vật Nhĩ tác giả muốn nói với : người sớm nhận biết trân trọng, nâng niu vẻ đẹp quê hương xứ sở tình cảm gia đình Chỉ có khỏi điều chùng chình người hướng tới vẻ đẹp đích thực sống- Tình truyện xây dựng sở chuỗi nghịch lý – Xây dựng kiểu nhân vật tư tưởng: Những chiêm nghiệm, triết lý tác giả chuyển hoá vào sống nội tâm nhân vật, với diễn biến tâm trạng tác động hoàn cảnh, miêu tả tinh tế, hợp lý – Sáng tạo nhiều hình ảnh có ý nghĩa biểu tượngTruyện ngắn “Bến quê” Nguyễn Minh Châu gợi cho em suy nghĩ người, đời – Qua tình đầy nghịch lý xảy nhân vật Nhĩ, ta hiểu sống số phận người có điều ngẫu nhiên vượt khỏi dự tính ước muốn tính tốn người Có điều giản dị song khơng dễ nhận (60)(61)Đường Trường sơn – đông nắng, tây mưa ; tên gợi cho ta thời lửa cháy, gợi hình ảnh đồn qn cha trước sau hát khúc quân hành, gợi đoàn xe trận Miền Nam thân yêu Viết nẻo đường Trường Sơn năm đánh Mĩ, khơng có thơ, ca ca ngợi chiến sĩ lái xe hay cô gái mở đường trang thơ Lâm Thị Mĩ Dạ mà cịn có câu chuyện đầy cảm phục viết cô gái niên xung phong, cô trinh sát mặt đường, cô chuyên phá bom nổ chậm mở đường cho xe qua Những cô gái trẻ Lê Minh Khuê (một bút nữ xuất sắc mảnh đất Xứ Thanh) kể lại khắc hoạ chân dung tâm hồn tính cách Ba gái trẻ xa xôi cao điểm Trường Sơn- Lê Minh Khuê sinh năm 1949, quê huyện Tĩnh Gia, tỉnhThanh Hóa – Trong kháng chiến chống Mĩ, gia nhập niên xung phongvà bắt đầu viết văn vào đầu năm 70 – Lê Minh Khuê bút nữ chuyên truyện ngắn – Trong năm chiến tranh, truyện Lê Minh Khuê viếtvề sống chiến đầu tuổi trẻ tuyến đường Trường Sơn – Sau năm 1975, tác phẩm nhà văn bám sát chuyểnbiến đời sống xã hội người tinh thần đổilúc kháng chiến chống Mĩ dân tộc diễn liệt.Văn đưa vào sách giáo khoa có lược bớt số đoạnđường – Phương Định, Nho chị Thao Họ sống hang,trên cao điểm vùng trọng điểm tuyến đường Trường Sơn năm chốngMỹ Công việc họ quan sát máy bay địch ném bom, đo khối lượng đất đá đểsan lấp hố bom địch gây ra, đánh dấu bom chưa nổ phá bom Côngviệc nguy hiểm, phải đối mặt với chết, sống họ vẫnkhông niềm vui hồn nhiên tuổi trẻ, giây phút thảnh thơi, thơmộng Họ gắn bó, yêu thương dù người cá tính Trong lầnphá bom, Nho bị thương, hai người đồng đội hết lòng lo lắng chăm sóc choNho Một mưa đá đến gợi lịng Phương Định bao hồiniệm, khát khaoCa ngợi sống, chiến đấu niên xung phong trêntuyến đường Trường Sơn- Truyện kể theo thứ – Tác dụng: + Tạo điểm nhìn phù hợp dễ dàng tái hiện thực khốcliệt chiến tranh + Khắc họa giới tâm hồn, cảm xúc suy nghĩ nhânvật cách chân thực giàu sức thuyết phục + Làm lên vẻ đẹp người chiến tranh(62)- Công việc cô đặc biệt nguy hiểm Họ phải chạy trêncao điểm ban ngày, phơi vùng trọng điểm đánh phá máy bayđịch để đo ước tính khối lượng đất đá lấp vào hố bom, đếm bom chưa nổ nếucần phá bom Nhiệm vụ họ thật quan trọng đầy gian khổ, hisinh, phải mạo hiểm với chết, căng thẳng thần kinh, địi hỏi dũngcảm bình tĩnhquốc, họ rời xa gia đình, xa mái trường, tình nguyện vào nơi mà sựmất diễn gang tấc Họ hi sinh tuổi xuân không tiếcmáu xương, thực lí tưởng cao đẹp: “Xẻ dọc Trường Sơn cứu nước/ Mà lòngphơi phới dậy tương lại”+ Mặc dù cịn trẻ, ln phải đối mặt với bom rơi, đạn nổ,họ hi sinh lúc nào, để đường thông suốt nên côluôn sẵn sàng việc trận Có lệnh lên đường tình huốngnào Họ làm việc cách tự nguyện, ln nhận khó khăn, nguy hiểm mình:“Tơi bom đồi Nho hai lòng đường Chị Thao dướicái chân hầm ba – ri – e cũ” Đối mặt với hiểm nguy, cô nghĩ đến cáichết “một chết mờ nhạt không cụ thể” quan trọng “liệu mìn cónổ, bom có nổ không?” Như họ đặt công việc lên tính mạng củamình + Họ bình tĩnh, can trường có tinh thần dũng cảm Nhữnglúc căng thẳng nhất, chị Thao móc bánh bích quy túi nhai Họ nóiđến cơng việc phá bom với giọng điệu bình thản: “Quen Một ngày chúng tơiphá bom đến năm lần Ngày ít: ba lần” Khi phá bom, bước tới bomchưa nổ, họ không khom mà đường hoàng, thẳng lưng bước tới hocvanlop9Đối mặt với chết, cô không run sợ mà bình tĩnh moi đất, đặt dây,châm lửa, tính tốn cho xácchu đáo Phương Định bồn chồn, lo lắng chờ chị Thaovà Nho trinh sát cao điểm Khi Nho bị thương, Phương Định chị Thaođã lo lắng, băng bó chăm sóc Nho cẩn thận với niềm xót xa chị em ruột thịtvà cảm thấy “đau người bị thương”sống nội tâm phong phú, đáng yêu, dễ xúc cảm, nhiều mơ ước Họ thíchlàm đẹp cho sống hồn cảnh chiến trường ác liệt.Nho thích thêu thùa, chị Thao chăm chép hát, Phương Định thích ngắm mìnhtrong gương, ngồi bó gối mộng mơ hát… hocvanlop9 Họ hồn nhiên đứatrẻ trước mưa đá Và trận mưa trở thành nỗi nhớ – nối dài khứ hôm qua khát vọng mai sau Kỉ niệmsống dậy khoảng sáng tâm hồn, cảm xúc hồn nhiên nguồnsống, điểm tựa, giúp họ thêm vững vàng, thêm sức mạnh vượt qua khó khăn,nguy hiểm- Nho gái trẻ, xinh xắn, “trơng nhẹ, mát mẻ nhưmột que kem trắng”, cô “cái cổ tròn cúc áo nhỏ nhắn” dễ thươngkhiến Phương Định “muốn bế tay” Nho lại hồn nhiên – hồn nhiêntrẻ thơ: “vừa tắm suối lên, quần áo ướt, Nho ngồi, đòi ăn kẹo”; bịthương nằm hang nhổm dậy, xòe tay xin viên đá mưa Nhưng trongchiến đấu dũng cảm, hành động thật nhanh gọn: “Nho cuộn tròn gối,cất nhanh vào túi”, “quay lưng lại chúng tôi, chụp mũ sắt lên đầu…” Vàtrong lần phá bom, bị sập hầm, đất phủ kín lên người Mặc dù bịthương đau cô không rên la, không muốn cho đồng đội phải lo lắng (63)- Phương Định trẻ trung Nho,là cô học sinhthành phố, nhạy cảm hồn nhiên, thích mơ mộng hay sống với kỉ niệmcủa tuổi thiếu nữ vơ tư gia đình thành phố Ở đoạn cuốitruyện, sau trận mưa đá tạnh, dòng thác kỉ niệm gia đình, vềthành phố trào lên xốy mạnh sóng tâm trí gái Có thể nói đâylà nét riêng gái trẻ Hà Nội vào chiến trường tham gia đánhgiặc, gian khổ giữ phong cách riêng người Hà Nội,rất trữ tình đáng yêu- Là cô gái trẻ người Hà Nội, có thời học sinh hồnnhiên vô tư – Hay nhớ kỷ niệm (kỷ niệm sống lại cô ngaygiữa chiến trường ác liệt; mưa đá qua kỷ niệm lại thức dậytrong ) ®Nó vừa khao khát, vừa liều thuốc tinh thần động viên cô nơi tuyến lửa – Nhạy cảm, thường quan tâm đến hình thức (tự đánh giá mìnhlà gái ); biết nhiều người để ý, thấy tự hào khơngvồn vã mà tỏ kín đáo, tưởng kiêu kì – Hay mơ mộng, tìm thấy thú vị sống, cảcơng việc đầy nguy hiểm “Việc có thú vị Có đâu thếnày hay khơng ” ®Nó thách thức thần kinh người để lúc vượt qua nó, chiến thắng nó,cơ cảm thấy thú vị- Thích hát, thuộc nhiều hát (từ hành khúc bộđội đến ), chí bịa lời mà hát – Dưới mưa đá, “vui thích cuống cuồng”, say sưa tậnhưởng mưa hồn nhiên chưa nghe thấy tiếng bom rơi đạn nổ- Có tinh thần trách nhiệm với cơng việc – Dũng cảm, gan – Bình tĩnh, tự tin tự trọng – Khi thực nhiệm vụ phá bom, ban đầu cô thấy căngthẳng, hồi hộp, cảm thấy có ánh mắt chiến sĩ dõi theo độngviên, khích lệ, lịng tự trọng thắng bom đạn ® Cơkhơng khom mà đàng hồng bước tới; bình tĩnh, tự tin thực thao tácphá bom, chạy đua với thời gian để vượt qua chết – Thương u người đồng đội mình: + Chăm sóc Nho chu đáo + Hiểu rõ tâm trạng lo lắng Thao Nho bị thương, mặcdù Thao cố che dấu việc bảo cô hát + Với đại đội trưởng, tiếp xúc qua điện thoại biếtrõ từ cách ăn nói đến đặc điểm riêng + Quý trọng cảm phục tất chiến sĩ mà cô gặptrên tuyến đường Trường Sơn hocvanlop9(64)thần dũng cảm, sống chiến đấu đầy gian khổ, hi sinh nhưngrất hồn nhiên, lạc quan cô gái niên xung phong tuyến đườngTrường Sơn Đó hình ảnh đẹp, tiêu biểu hệ trẻ Việt Nam trongthời kì kháng chiến chống Mĩ- Lựa chọn kể phù hợp, cách kể chuyện tự nhiên – Nghệ thuật xây dựng nhân vật, miêu tả tâm lí (65)- Hai tác giả chính: +Ngơ Thì Chí (1753-1788), em ruột Ngơ Thì Nhậm, làm quan thời Lê Chiêu Thống, tuyệt đối trung thành với nhà Lê, chạy theo Lê Chiêu Tống Nguyễn Huệ sai Vũ Văn Nhậm Bắc diệt NguyễnSơn chiêu tập kẻ lưu vong lập nghĩa binh chống lại Tây Sơn Trên đường đi, ông bị bệnh Bắc Ninh.Nhiều tài liệu nói, ơng viết hồi đầu tác phẩm +Ngơ Thì Du (1772-1840) anh em bác ruột với Ngơ Thì Chí,học giỏi khơng đỗ đạt Dưới triều Tây Sơn, ông sống ẩn Hà Nam.Thời nhà Nguyễn ơng làm quan đến năm 1827 nghỉ Ông tác giả hồi – Ba hồi cuối người khác viết đầu thời Nguyễncó quy mơ lớn đạt thành công xuất sắc nội dung nghệ thuật – Với nội dung viết kiện lịch sử diễn khoảng ba mươi năm cuối kỉ XVIII – đầu kỉ XIX ( cuối Lê đầu Nguyễn),tác phẩm chịu ảnh hưởng lối viết tiểu thuyết chương hồi Trung Quốc quan niệm văn sử bất phân – nét đặc thù văn học trung đại Việt Nam – Nếu xét tính chân thực lịch sử, tác phẩm xếp vào loại kí lịch sử Nhưng xét hình thức kết cấu, nghệ thuật khắc họa nhân vật, cách miêu tả, tự tác phẩm lại mang đậm chất tiểu- Tác phẩm gồm có tất 17 hồi, trích phần lớn hồi thứ mười bốn, viết kiện vua Quang Trung đại phá quân Thanh+ Đoạn trích tái kiện lịch sử trọng đại: tiến quân thần tốc Thăng Long chiến thắng vĩ đại quân ta huy Quang Trung + Đồng thời, đoạn trích cịn thể thảm bại quan quân nhà Thanh vua Lê Chiêu ThốngThanh chiếm Thăng Long, Bắc Bình Vương Nguyễn Huệ lên ngơi hồng đế thân chinh cầm qn dẹp giặcQuang Trung +Đoạn 3: Đoạn lại : Sự đại bại quân tướng nhà Thanh số phận bi đát vua Lê Chiêu Thống- Nguyễn Huệ nghe tin quân Thanh đến Thăng Long giận liền họp tướng sĩ định thân chinh cầm quân Tướng sĩ xin Bắc Bình Vương lên ngơi để làm n lịng người.Nguyễn Huệ cho đắp đàn núi tế cáo trời đất lên Hoàng đế lấy niên hiệu Quang Trung Ngày 25 tháng Chạp năm Mậu Thân hạ lệnh xuất quân -Đến Nghệ An, Quang Trung cho tuyển thêm vạn lính mở duyệt binh.Đến Tam Điệp mở tiệc khao quân, chia quân sĩ làm đạo Đúng tối 30 tết lên đường -Trên đường tiến quân Bắc, toán quân Thanh thám bị bắt sống Ngày 03 tháng giêng năm Kỉ Dậu, đồn Hà Hồi bị hạ Mờ sáng ngày 05 tiến đánh đồn Ngọc Hồi Quân Thanh đại bại Thái thú Sầm Nghi Đống thắt cổ tự Tôn Sĩ Nghị hoảng hốt cuống cuồng chạy mật Quân Thanh tranh qua cầu tháo chạy rơi xuống nước nhiều không kể xiết Vua tơi Lê Chiêu Thống dìu dắt chạy trốn sang đất Bắc (66)* Trong tình huống, Nguyễn Huệ ln thể người hành động với tính cách mạnh mẽ, đốn Ơng ln xơng xáo, giải nhanh gọn có chủ đích Điều thể qua thái độ, hành động nhân vật:- Chỉ vòng tháng, Nguyễn Huệ làm nhiều việc lớn:+ Tìm gặp người cống sĩ huyện La Sơn Nguyễn Thiếp để hỏi kế sách- Sáng suốt việc phân tích tình hình thời cuộc, tương quan ta địch Trong lời phủ dụ quân sĩ Nghệ An:+ Nhắc lại truyền thống chống giặc ngoại xâm dân tộc ta + Kêu gọi quân lính đồng tâm hiệp lực, kỉ luật nghiêm => Lời phủ dụ xem hịch ngắn gọn mà ý tứ phong phú, sâu xa, tác động, kích thích lịng u nước, ý chí quật cường dân tộc – Sáng suốt việc xét đoán dùng người: Thể qua cách xử trí vừa có lí vừa có tình với tướng sĩ Tam Điệp.Ông hiểu tướng sĩ, hiểu tường tận lực bề tôi, khen chê người việc- Cuộc hành quân thần tốc nghĩa quân Tây Sơn vua Quang Trung huy: Ngày 25 tháng Chạp xuất quân từ Phú Xuân(Huế),ngày 29 tới Nghệ An, vượt khoảng 350km qua núi, qua đèo Đến Nghệ An, vừa tuyển quân, tổ chức đội ngũ, vừa duyệt binh, vòng ngày Hômquân Thăng Long Mà tất Có sách cịn nói vua Quang Trung sử dụng biện pháp dùng võng khiêng, hai người khiêng người nằm nghỉ, luân phiên suốt đêm ngày Từ Tam Điệp Thăng Long (khoảng 150km), vừa hành quân, vừa đánh giặc mà vua Quang Trung định kế hoạch vòng ngày, mồng tháng Giêng vào ăn Tết Thăng Long Trên thực tế, thực kế hoạch sớm hai ngày: trưa mồng vào Thăng Longtuyển đặt trung quân, quân tinh nhuệ từ đất Thuận Quảng bao bọc bốn doanh tiền, hậu, tả, hữu – Tổ chức trận đánh hợp lí, hao tổn binh lực: + Trận Hà Hồi …không cần đánh + Trận Ngọc Hồi…được thành(67)- Hình ảnh người thủ lĩnh làm quân sĩ nức lòng, tạo niềm tin chiến thắng, đồng thời khiến kẻ thù kinh hồn bạt vía, rơi vào cảnh đại bại nhanh chóng – Ngịi bút trần thuật thần làm hình ảnh vị vua xung trận đạn, cưỡi voi tả đột hữu xung, áo bào đỏ sạm đen khói súng thực lẫm liệt- Đối lập với hình ảnh nghĩa quân Tây Sơn chân dung kẻ thù xâm lược Kéo quân vào Thăng Longrời doanh trại để kiếm củi, buôn bán chợ;tướng suốt ngày lo yến tiệc, cờ bạc Vì vậy, bị quân Tây Sơn tiến công bất ngờ vào thời điểm Tết Âm lịch, quân Thanh thành không kịp- Số phận kẻ bán nước Lê Chiêu Thống kẻ bề khơng phần thảm=> Có thể thấy rõ chất thực tranh miêu tả tác giả Dù kẻ trung với nhà Lê, cách miêu tả cảnh khốn quẫn vua Lê Chiêu Thống, tác giả thể ngậmChiêu Thống tô đậm chiến công lẫy lừng người anh hùng áo vải Nguyễn Huệ nghĩa qn Tây Sơn.Đó yếu tố tạo nên giá trị tác phẩm- Tất tả thực, với chi tiết cụ thể, âm hưởng lại khác nhau: + Đoạn văn nhịp điệu nhanh, mạnh, hối hả, ngòi bút miêu tả khách quan sung sướng người thắng trận trước thảm bại lũ cướp nước + Đoạn văn nhịp điệu chậm hơn, miêu tả tỉ mỉ giọt nước mắt người thổ hào, nước mắt tủi hổ vua tơi nhà Lê… Âm hưởng có phần ngậm ngùi, chua xót – Vì tác giả cựu thần nhà Lê, nên khơng có thương xót, ngậm ngùi cho tình cảnh vua Lê Chiêu Thống.Đấy điều tạo nên khác biệt thái độ cách miêu tả hai tháochạychân thực hình ảnh người anh hùng dân tộc Nguyễn Huệ qua chiến công thần tốc đại phá quân Thanh, thảm bại quân tướng nhà Thanh số phận bi đát vua Lê Chiêu Thống- Cách trần thuật đặc sắc – Ghi lại kiện lịch sử diễn biến gấp gáp, khẩn trương qua mốc thời gian – Miêu tả cụ thể hành động, lời nói nhân vật chính,từng trận đánh mưu lược tính tốn, đối lập hai đội qn ( bên xộc xệch, trễ nải, nhát gan; bên xơng xáo dũng mãnh, nghiêm minh) – Hình ảnh người anh hùng Nguyễn Huệ khắc họa đậm nét, có tính cách cảm, mạnh mẽ, có trí tuệ sáng suốt, có tài dụng binh thần, người có tổ chức linh hồn chiến công vĩ đại (68) Ra

Source: https://hocchuan.com
Category: Bài Tập

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây